Cú sốc Houthi và sự bất lực của Saudi Arabia
Chưa đến một tuần "động binh", lực lượng Houthi (hiện kiểm soát phần lớn miền Bắc Yemen) đã nhanh chóng tiến chiếm hàng loạt khu vực quan trọng quanh Biển Đỏ như Mokha, đảo Mayun và quần đảo Hanish, tạo thế áp đảo trên hành lang dọc theo eo biển Bab el-Mandeb - tuyến vận chuyển khoảng 5% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu..., qua đó gần như hoàn toàn kiểm soát duyên hải Biển Đỏ của Yemen, cùng các tuyến đường tiếp cận eo biển. Quân đội Chính phủ Yemen (do Saudi Arabia hậu thuẫn) liên tiếp bị đẩy bật khỏi các vị trí then chốt.
Những bước tiến này tiếp tục gây thêm sức ép đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Saudi Arabia, bởi hiện Riyadh đang ngày càng phụ thuộc vào hải trình vận tải qua Biển Đỏ, trong lúc các hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn do tác động từ cuộc chiến Mỹ - Iran.
Ngày 17/9, theo AP, Saudi Arabia đã buộc phải tìm kiếm sự hỗ trợ bảo vệ không phận trước các cuộc tấn công của Houthi. Trước đó, như Axios đưa tin, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã hai lần gọi điện cho Tổng thống Donald Trump để thúc giục Mỹ hành động, khi lực lượng Houthi đang tiến về phía eo biển chiến lược Bab el-Mandeb. Song, Nhà Trắng đã từ chối yêu cầu này. Họ vừa muốn duy trì các kênh liên lạc với Houthi, vừa khó có thể mạo hiểm "dấn thân" vào một mặt trận mới, khi tình hình Hormuz còn chưa ngã ngũ. Do đó, Oman và Ai Cập đang dẫn đầu các nỗ lực giảm leo thang, trong khi Saudi Arabia đã đề nghị Pháp, Anh, Pakistan và Ai Cập triển khai lực lượng hỗ trợ phòng không.
Tuy nhiên, những nỗ lực này chưa kịp mang lại hiệu quả thì ngày 19/9, Houthi đã tiến hành các đợt tấn công nhắm vào "những vị trí nhạy cảm" ở thủ đô Riyadh và các cơ sở dầu mỏ tại thành phố cảng Yanbu của Saudi Arabia. Trên kênh Telegram, người phát ngôn Houthi Yahya Saree tuyên bố: Để đáp trả việc Saudi Arabia nhằm vào thủ đô Sana'a của Yemen, Houthi đã thực hiện "hai chiến dịch quân sự thành công bằng cách sử dụng số lượng lớn tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và thiết bị bay không người lái (UAV)".
Một số vụ nổ đã được ghi nhận tại Riyadh, làm gián đoạn các chuyến bay và kích hoạt cảnh báo phòng không. Thực tế này là tiền đề để nhà chức trách Mỹ cảnh báo: "Cuộc xung đột quân sự có khả năng leo thang nhanh chóng", cũng như kịch bản Iran và các nhóm ủng hộ có thể nhắm mục tiêu vào các lợi ích của Mỹ ở nước ngoài hoặc những địa điểm có liên quan đến người Mỹ.
Trong một động thái có lẽ là mang tính trấn an, chính quyền Tổng thống Donald Trump phê duyệt việc bán hàng chục chiến đấu cơ tối tân F-35 cho Saudi Arabia, định giá thỏa thuận ở mức 24,3 tỷ USD, theo yêu cầu từ năm 2025 của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman. Vấn đề là, thương vụ này vẫn cần phải được Quốc hội Mỹ phê chuẩn.
CNN giật tít (rạng sáng 20/9, giờ Việt Nam): "Sự thất vọng ngày càng gia tăng với việc Houthi mở rộng xung đột ở Trung Đông, trong khi Mỹ không sẵn lòng can thiệp. Cũng theo CNN, cả Mỹ lẫn Saudi Arabia đều không có kế hoạch rõ ràng để đẩy lùi Houthi, khiến dư luận đặt câu hỏi: Hướng phản công sẽ đến từ đâu?
Ván cờ của những "dương mưu"
Tuy nhiên, đó chỉ là góc nhìn của CNN. Ở chiều ngược lại, không cần phải là một nhà quan sát chuyên nghiệp, bất cứ ai cũng có thể hình dung cách phản ứng quen thuộc của Tổng thống Mỹ: Phủ định tất cả mọi cáo buộc cũng như sự nghi ngờ, và nhấn mạnh rằng ông đang dẫn dắt nước Mỹ đi theo hướng đi đúng đắn, như những gì đã thể hiện kể từ đầu cuộc xung đột với Iran cho đến nay.
Một điểm cần lưu ý: Chỉ còn chưa đầy 2 tháng nữa, cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ của nước Mỹ sẽ diễn ra. Đảng Dân chủ muốn giành lại quyền kiểm soát ít nhất một trong 2 viện, trong khi ông chủ Nhà Trắng lại không muốn đảng Cộng hòa của mình bị đẩy lùi ở bất cứ đâu trên chính trường. Do đó, nếu một phía liên tục công kích thì phía còn lại sẽ làm mọi cách để "giữ vững trận địa". Đây là những "dương mưu", nghĩa là những tính toán không cần phải che đậy.
Với tầm ảnh hưởng của nước Mỹ ở Vùng Vịnh cũng như khu vực Trung Đông, điểm nghẽn này cũng mở ra không ít ngã rẽ, để các bên tham gia bắt buộc phải phán đoán và chọn lựa. Đơn cử, ngay từ đầu cuộc chiến, khi mở rộng phạm vi không kích tới mọi căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực, Iran đã không giấu ý đồ tạo áp lực mạnh nhất có thể lên các quyết định của Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ. Trong suy tính, Tehran không chỉ nhắm vào các hệ thống quân sự - quốc phòng của các nước thân cận với Mỹ trong khu vực (không chỉ Israel), mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến guồng máy lợi ích thương mại - kinh tế, để chờ đợi những triệu chứng quá tải, suy kiệt, thậm chí có thể là sụp đổ các kế hoạch.
Houthi, khi biến thành gọng kìm bóp nghẹt thêm cả eo biển Bab el-Mandeb, càng khiến vấn đề trở nên phức tạp. Kênh đào Suez trở thành tuyến vận chuyển dầu mỏ an toàn duy nhất còn lại từ trung tâm Vùng Vịnh (cụ thể là từ Saudi Arabia). Hệ quả trước mắt: Theo hãng tin Bloomberg của Mỹ đưa tin hôm 18/9, tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco đã thông báo với các nhà máy lọc dầu châu Âu rằng họ sẽ không nhận được dầu thô trong tháng 10, trong bối cảnh giá dầu duy trì trên mức 100 USD/thùng. Chi phí sinh hoạt, hay nói cách khác là lạm phát, tiếp tục tăng cao ở chính nước Mỹ.
Ngày 19/9, một lần nữa, Iran tuyên bố: Họ đã chuyển thông điệp về các điều kiện đàm phán (bao gồm 3 điểm chính: Chấm dứt giao tranh trên tất cả các mặt trận; giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran; dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ) tới Mỹ, thông qua Qatar; đồng thời cảnh báo có thể xem xét thay đổi chính sách hạt nhân nếu căng thẳng tiếp tục leo thang. Không chỉ vậy, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei còn nhấn mạnh: Iran muốn giao tranh giữa Saudi Arabia và Houthi chấm dứt, đồng thời bày tỏ tin tưởng hai bên có thể tiến tới thỏa thuận. Điều này, hiển nhiên, mang hàm ý "ra điều kiện" tương đối rõ ràng, khi Houthi vẫn luôn được cho là nhận sự hỗ trợ và huấn luyện từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Câu chuyện này cũng có thể được chiêm nghiệm từ một góc nhìn khác: Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), vừa kết thúc ngày 12/9 tại Ấn Độ. Một trong những thành công lớn nhất của Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026, theo các chuyên gia phân tích quốc tế, là việc các nhà lãnh đạo của khối đã nhất trí thông qua Tuyên bố New Delhi 2026 mà không có bất kỳ ý kiến nào phản đối, như lời khẳng định của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi.
Theo thông tin được công khai, BRICS đạt được đồng thuận về tuyên bố chung sau các cuộc đàm phán khá căng thẳng. Nước chủ nhà Ấn Độ đã phải dẫn đầu các cuộc tham vấn liên tục, nhằm thu hẹp các quan điểm đối lập, cũng như xây dựng sự đồng thuận giữa các nước thành viên. Trên thực tế, New Delhi đã kéo được Iran, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) "ngồi lại cùng bàn" - một thắng lợi đích thực.
Tuy vậy, đến lúc này, hy vọng giải quyết các mâu thuẫn trong hòa bình vẫn ở phía trước. Bởi, Iran và Houthi đợi nước Mỹ mệt mỏi và rồi sẽ có biến động trong kỳ bầu cử. Nhà Trắng muốn đẩy trách nhiệm tự bảo vệ chính mình cho các đồng minh Arab ở khu vực (trong khi ngày 18/9 đã ký xong hiệp định an ninh với Greenland, chính thức tiến sâu vào Bắc Cực; đồng thời, ký thông qua dự luật trừng phạt Nga). Israel tiếp tục các hoạt động quân sự trên khắp Dải Gaza. Chiến sự Nga - Ukraine vẫn cực kỳ căng thẳng. Và, giá dầu vẫn đang ở ngưỡng cao chóng mặt.
Chưa có gì chính thức bùng vỡ (nghĩa là khi một người chơi không còn đủ sức chịu đựng), thì trên nguyên tắc, rất khó để có điểm đột phá. Vậy nên, Houthi tiếp tục oanh kích Saudi Arabia...
