Quyền lực gắn với trách nhiệm
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, khi đất nước hướng tới mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI, bảo đảm an ninh, trật tự không còn chỉ là giữ ổn định chính trị, mà là điều kiện tiên quyết để kiến tạo môi trường phát triển bền vững. Xây dựng lực lượng CAND trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại theo tinh thần Nghị quyết số 12-NQ/TW của Bộ Chính trị trước hết là yêu cầu về con người: cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần nhân văn sâu sắc và đạo đức công vụ trong sáng.
Đây là yêu cầu khách quan từ chính vị trí đặc biệt của CAND: vừa quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, xuất nhập cảnh, cư trú, dữ liệu dân cư, vừa là lực lượng vũ trang nòng cốt bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân. Ít lực lượng nào vừa thực thi pháp luật, vừa áp dụng biện pháp cưỡng chế, vừa tác động trực tiếp mỗi ngày đến quyền con người như CAND, một quyết định xử lý tin báo, một thủ tục hành chính bình thường cũng có thể chạm đến quyền tự do thân thể, quyền cư trú, quyền sở hữu tài sản.
Chính vì vậy, quyền lực nhà nước giao cho CAND luôn gắn với trách nhiệm đặc biệt lớn, nguyên tắc cốt lõi của nhà nước pháp quyền. Trong kỷ nguyên số, khi mạng xã hội đặt mọi hoạt động công vụ dưới giám sát của xã hội, chỉ một sai sót cá nhân cũng có thể làm suy giảm niềm tin nhiều thế hệ đã dày công vun đắp. Bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ, vì thế, phải trở thành giá trị cốt lõi trong văn hóa của lực lượng CAND.
Bản lĩnh để giữ vững giới hạn của quyền lực
Với người chiến sĩ CAND, bản lĩnh không chỉ là sự dũng cảm trước nguy hiểm, mà là sự thống nhất giữa bản lĩnh chính trị, pháp lý, nghề nghiệp và đạo đức. Bản lĩnh chính trị giúp cán bộ kiên định lý tưởng, trung thành với Tổ quốc, không dao động trước quan điểm sai trái hay sức ép dư luận thiếu căn cứ, càng không để các thế lực thù địch lợi dụng một sai sót cá nhân để thổi phồng, xuyên tạc, quy chụp cho cả lực lượng. Nhưng, chỉ thế chưa đủ, cần thêm bản lĩnh pháp lý: hành động trong giới hạn pháp luật, bởi mọi quyền hạn được trao đều để bảo vệ lợi ích chung, không phải tạo đặc quyền cho người thực thi công vụ.
Bản lĩnh nghề nghiệp thể hiện ở khả năng vượt qua áp lực: từ tính nguy hiểm của cuộc đấu tranh với tội phạm, từ cám dỗ vật chất, đến "sức ép đám đông" trên không gian mạng, nơi thông tin đúng - sai đan xen và nhiều vụ việc chưa kiểm chứng đã nhanh chóng tạo áp lực dư luận.
Nghiên cứu về "công lý thủ tục" (procedural justice) của nhà tâm lý học Tom R. Tyler chỉ ra rằng: niềm tin của người dân vào lực lượng thực thi pháp luật phụ thuộc vào cách hành xử công tâm, tôn trọng con người nhiều hơn là kết quả xử lý vụ việc; một luận điểm càng khẳng định vì sao bản lĩnh tự kiềm chế quan trọng không kém bản lĩnh đối mặt hiểm nguy.
Bản lĩnh ấy còn là năng lực tự kiềm chế, tự giác đặt mình trong khuôn khổ pháp luật, kỷ luật và sự giám sát của nhân dân. Đó không phải là hạn chế quyền lực, mà là điều kiện để quyền lực được sử dụng đúng đắn. Nói cách khác, bản lĩnh của người chiến sĩ CAND trong kỷ nguyên mới được đo không chỉ bằng khả năng đối mặt hiểm nguy, mà bằng khả năng giữ vững giới hạn quyền lực và phẩm giá người cán bộ cách mạng.
Đạo đức, nhân văn là sức mạnh làm nên uy tín của CAND
Nếu bản lĩnh giữ cho người chiến sĩ không chệch hướng thì nhân văn làm nên chiều sâu của việc thực thi pháp luật. Pháp luật nghiêm minh nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo vệ con người. Nhân văn không phải nhân nhượng với cái xấu, mà là cách thực thi pháp luật vì con người, tôn trọng con người.
Lực lượng CAND hằng ngày tiếp xúc với mọi tầng lớp nhân dân: người bình thường, nạn nhân, người yếu thế, người vi phạm pháp luật, người bị tạm giữ, tạm giam. Mỗi đối tượng có hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều có quyền được đối xử đúng pháp luật và tôn trọng nhân phẩm. Đằng sau mỗi quyết định công vụ là số phận một con người, một gia đình.
Từ mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, khi công an cấp xã trực tiếp đảm nhận phần lớn thủ tục hành chính và tiếp xúc với nhân dân hằng ngày, tinh thần nhân văn ấy càng trở thành yếu tố quyết định hình ảnh của cả lực lượng. Một thái độ chuẩn mực, một lời giải thích thấu đáo nhiều khi có giá trị hơn rất nhiều lời tuyên truyền. Sức mạnh của lực lượng CAND không chỉ đến từ pháp luật hay phương tiện hiện đại, mà từ niềm tin của nhân dân, niềm tin chỉ bền vững khi mỗi cán bộ biết đặt mình vào vị trí người dân, lắng nghe và ứng xử có văn hóa.
Nếu bản lĩnh là nền tảng, nhân văn là phương pháp, thì đạo đức công vụ là chuẩn mực bảo đảm quyền lực luôn được dùng đúng mục đích. Đó là lòng trung thành tuyệt đối, sự liêm chính, công tâm, thượng tôn pháp luật, đặt lợi ích nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, chuẩn mực bắt buộc, không phải khuyến khích. Suy cho cùng, đó chính là "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn lực lượng Công an không phải một khẩu hiệu đạo đức chung chung, mà là thước đo cụ thể cho từng quyết định công vụ hằng ngày.
Nguy cơ lớn nhất với quyền lực không chỉ đến từ bên ngoài, mà từ sự suy thoái ngay trong nội bộ nếu thiếu tu dưỡng, rèn luyện, từ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống đến biểu hiện "tự diễn biến, tự chuyển hóa" mà Đảng đã nhiều lần cảnh báo. Chỉ một biểu hiện cửa quyền, nhũng nhiễu, lạm quyền cũng có thể làm tổn hại uy tín cả lực lượng. Xây dựng đạo đức công vụ, vì thế, là xây dựng văn hóa sử dụng quyền lực: quyền lực càng lớn, trách nhiệm giải trình càng cao. Trong thời đại số, đạo đức công vụ còn thể hiện ở tính công khai, minh bạch, coi sự giám sát của nhân dân là điều kiện để hoàn thiện mình, chứ không phải sức ép.
Bồi đắp 3 giá trị đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới
Để 3 giá trị này trở thành sức mạnh nội sinh, cần đồng thời tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng trước tác động phức tạp của không gian mạng; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, siết kỷ luật, phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo, giám sát đạo đức, lối sống của tổ chức đảng cơ sở trong Công an, nêu gương người đứng đầu, xử lý nghiêm không vùng cấm; coi thực tiễn công tác ở cơ sở, nơi gần dân, hiểu dân là môi trường rèn luyện quan trọng nhất; đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính để giảm tiếp xúc trung gian, tăng minh bạch, phòng ngừa tiêu cực. Quan trọng hơn cả là xây dựng văn hóa công vụ trong toàn lực lượng, để 3 giá trị ấy trở thành bản sắc của CAND Việt Nam.
81 năm xây dựng và trưởng thành đã khẳng định sức mạnh của lực lượng CAND bắt nguồn từ sự lãnh đạo của Đảng, từ gắn bó máu thịt với nhân dân và phẩm chất người chiến sĩ cách mạng. Bước vào kỷ nguyên mới, khi an ninh gắn chặt với phát triển đất nước và bảo vệ quyền con người, mỗi cán bộ, chiến sĩ càng phải rèn luyện bản lĩnh, nuôi dưỡng nhân văn, giữ gìn đạo đức công vụ trong sáng.
Quyền lực chỉ thực sự có giá trị khi được dùng đúng pháp luật; pháp luật chỉ có sức sống khi được thực thi bằng công lý và lòng nhân ái; niềm tin nhân dân chỉ được bồi đắp khi mỗi chiến sĩ Công an xứng đáng với danh dự "Vì nước quên thân, vì dân phục vụ". Bản lĩnh giữ vững phương hướng; nhân văn cho quyền lực hơi ấm của lòng người; đạo đức công vụ giữ quyền lực trong giới hạn của pháp luật và lợi ích nhân dân. Khi 3 giá trị ấy hòa quyện, lực lượng CAND sẽ không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ an ninh, mà còn góp phần xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
