Những ngày đầu tháng 9, lực lượng Houthi đã phát động một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm chiếm giữ một phần bờ biển phía Tây Yemen và giành được vị trí chiến lược hơn ở eo biển Bab al-Mandab. Giao tranh sau đó nổ ra trên nhiều mặt trận ở Yemen khi lực lượng chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn cố gắng củng cố lại vị trí của mình, với các cuộc đụng độ bắt đầu ở al-Jawf, al-Baydaa, Taiz và Hodeidah.
Lực lượng Chính phủ Yemen sau đó đã ra tuyên bố cho biết họ đang phát động chiến dịch riêng để cố gắng giành lại Sana'a từ tay lực lượng Houthi.
Houthi đã phóng tên lửa tấn công Saudi Arabia vào ngày 8/9, làm bị thương 73 người và gây ra những đám cháy lớn tại các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia. Sau đó, Saudi Arabia đã tiến hành hơn 50 cuộc không kích vào Yemen trong vòng 12 giờ ngày 9/9. Đây là cuộc giao tranh lớn nhất ở nước này kể từ kế hoạch hòa bình do Liên hợp quốc làm trung gian năm 2022.
Ngày 10 và 11/9, cuộc tiến công nhanh chóng của lực lượng Houthi về phía Nam dọc bờ biển phía Tây Yemen đã dẫn đến việc chiếm được thành phố cảng Mocha và sau đó là đảo Perim chiến lược ở eo biển Bab al-Mandab. Trong khi chờ đợi một cuộc phản công từ lực lượng chính phủ, nhóm này hiện đang ở vị trí có thể kiểm soát hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển.
Tàu thuyền đi qua Bab al-Mandab phải chịu sự kiểm soát của Houthi
Eo biển Bab al-Mandab là một tuyến đường thủy quan trọng đối với vận tải biển, khoảng 12% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua eo biển này. Nó đã trở nên quan trọng hơn kể từ khi Mỹ bắt đầu cuộc chiến chống Iran và nước này phong tỏa eo biển Hormuz.
Biển Đỏ, thông qua eo biển Bab al-Mandab, đã trở thành huyết mạch quan trọng cho Saudi Arabia để xuất khẩu dầu mỏ. Nếu lực lượng Houthi giành được quyền kiểm soát hoàn toàn eo biển, nhóm này sẽ có thể gần như phong tỏa hoạt động vận chuyển hàng hóa qua tuyến đường thủy này, hoặc thu phí.
Việc lực lượng Houthi tiến dọc theo bờ Biển Đỏ từ cảng Hodeidah cũng củng cố vị thế của Iran trong nỗ lực đạt được thỏa thuận với các quốc gia Vùng Vịnh khác về quyền kiểm soát eo biển Hormuz trong tương lai, điểm tranh chấp chính giữa Mỹ và Iran. Iran đã đạt được thỏa thuận về các tuyến đường tạm thời được phê duyệt với Oman, quốc gia có chung bờ biển phía Nam của eo biển Hormuz. Thỏa thuận được đề xuất dự kiến sẽ được thảo luận tại cuộc họp của các bộ trưởng ngoại giao Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) tại thành phố ven biển Salalah của Oman, ngày 14/9.
Thỏa thuận này, bao gồm một tuyến đường tạm thời được phê duyệt cho việc vận chuyển hàng hóa phần lớn nằm dưới sự kiểm soát của Iran, nếu được GCC chấp thuận, sẽ gây áp lực lên Mỹ để dỡ bỏ lệnh phong tỏa rất hiệu quả đối với các cảng dầu của Iran, điều đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế Iran.
Cuộc nội chiến ở Yemen bắt đầu vào năm 2014 khi giao tranh nổ ra giữa lực lượng Houthi và quân đội Yemen sau khi những người ủng hộ Houthi bị bắn trong các cuộc biểu tình lớn phản đối việc cắt giảm trợ cấp nhiên liệu ở thủ đô Sana'a. Lực lượng Houthi nhanh chóng chiếm giữ thủ đô và đến năm 2015 đã lật đổ chính phủ.
Các chiến tuyến trở nên tàn khốc hơn và rơi vào bế tắc. Sự can thiệp của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu ngày càng trở nên không được lòng dân trên trường quốc tế và đã không dẫn đến việc đánh bại lực lượng Houthi. Mệt mỏi vì chiến đấu, các bên tham chiến đã đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời do Liên hợp quốc làm trung gian vào năm 2022. Thỏa thuận ngừng bắn đã được gia hạn hai lần và tình hình tương đối yên bình trên khắp đất nước cho đến tháng 9 năm nay.
Các chiến binh Houthi ăn mừng trước tòa nhà Ban Giám đốc an ninh ở Hays, Yemen. Ảnh: Reuters
Kế hoạch hòa bình đã gặp nhiều khó khăn kể từ khi cuộc chiến ở Gaza bắt đầu, tháng 10/2023, khi Israel phát động chiến tranh để đáp trả cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu vào Israel khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng. Cuộc chiến của Israel ở Gaza đã làm hơn 70.000 người Palestine thiệt mạng và bị lên án rộng rãi vì điều mà một ủy ban của Liên hợp quốc gọi là tội ác diệt chủng, đã kéo Trục kháng chiến vào cuộc xung đột.
Lực lượng Houthi, trong một động thái nhằm thể hiện tình đoàn kết với người dân Gaza, đã bắt đầu nhắm mục tiêu vào các tàu thuyền trên Biển Đỏ mà họ cho là đang hướng tới Israel. Bờ biển phía Tây của Yemen chiếm vị trí chiến lược đối với vận tải biển toàn cầu vì nó nhìn ra eo biển Bab al-Mandab, một eo biển nối Biển Đỏ và Ấn Độ Dương.
Chiến dịch của Houthi đã dẫn đến sự can thiệp quân sự của Mỹ và làm căng thẳng thỏa thuận ngừng bắn ở Yemen. Đồng thời, sự can thiệp này cũng mang lại cho Houthi sự ủng hộ trong khu vực và trong lãnh thổ mà họ kiểm soát. Với vị thế ngày càng vững mạnh, lực lượng Houthi đã ngừng tham gia đàm phán một cách nghiêm túc, khiến Saudi Arabia thất vọng.
Vào tháng 7, một máy bay Iran đã hạ cánh xuống sân bay Sana'a, bất chấp sự phản đối của Chính phủ Yemen, dẫn đến việc Saudi Arabia tấn công sân bay này. Sau đó, lực lượng Houthi tuyên bố phong tỏa hải quân đối với Saudi Arabia ở Biển Đỏ, một tuyến đường quan trọng cho dầu mỏ của Saudi Arabia kể từ khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz vào tháng 3.
Các nguồn tin ngoại giao của Anh cho biết hiện không kỳ vọng Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ phê chuẩn bất kỳ vụ ném bom nào của Mỹ vào các vị trí của lực lượng Houthi ở Yemen, bất chấp yêu cầu từ Saudi Arabia. Tốc độ tiến công của lực lượng Houthi và sự chia rẽ chính trị ở các tỉnh của Yemen không do lực lượng Houthi kiểm soát đã khiến phương Tây lo ngại rằng ngay cả thủ đô Aden của Chính phủ Yemen cũng có thể rơi vào tay lực lượng Houthi.
Ngày 14/8, Saudi Arabia đã tập hợp một liên minh hải quân quốc tế gồm 14 quốc gia để bảo vệ tự do hàng hải ở eo biển Bab al-Mandab và vịnh Aden. Liên minh này, bao gồm Bahrain, Pakistan, Somalia, Djibouti, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập..., cho đến nay vẫn chưa được công bố rộng rãi, mặc dù Riyadh lập luận rằng việc tập hợp một liên minh tự nguyện như vậy cần thời gian.