Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Vùng Vịnh không còn muốn "nhập khẩu" an ninh

Chiều 7/8/2026, tại Mecca, thành phố linh thiêng nhất của thế giới Hồi giáo, 3 nhà lãnh đạo đứng đầu của Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã đặt bút ký một văn kiện có tính lịch sử: Hiệp định Phòng thủ chung Mecca. Hiệp định này ngay lập tức gây chú ý với điều khoản phòng thủ chung tương tự như của NATO, chính thức xác lập khung pháp lý mới cho các quốc gia Hồi giáo trong việc tự bảo đảm an ninh cho mình bằng cách xây dựng một mối liên kết quân sự nội khối.

hiep-dinh-mecca-duoc-ky-boi-nhung-nha-lanh-dao-dung-dau-cua-ba-quoc-gia-hoi-giao-lon-bac-nhat-khu-vuc-anh-al-jazzera.jpg
Hiệp định Mecca được ký bởi những nhà lãnh đạo đứng đầu 3 quốc gia Hồi giáo lớn bậc nhất khu vực. Ảnh: Al Jazzera

Hiệp định Mecca là bước phát triển tiếp theo của Thỏa thuận phòng thủ chiến lược song phương giữa Saudi Arabia và Pakistan, được ký ngày 17/9/2025 tại Riyadh, ngay sau cuộc không kích của Israel nhắm vào lãnh đạo Hamas tại Doha - sự kiện đánh dấu lần đầu tiên một quốc gia Vùng Vịnh trở thành mục tiêu tấn công trực tiếp kiểu này. Từ nền tảng đó, giữa năm 2026, Pakistan đã triển khai hàng nghìn binh sĩ tới Saudi Arabia, đồng thời mở đàm phán với Kuwait về một thỏa thuận an ninh mở rộng.

Khi cuộc chiến Mỹ - Israel - Iran bùng nổ hồi tháng 2/2026 rồi lan rộng khắp khu vực và lực lượng Houthi tấn công vào các cơ sở dầu khí của Saudi Arabia, các bên đã quyết định nâng cấp quan hệ song phương ấy thành một cơ chế 3 bên. Việc chọn Mecca, thánh địa của thế giới Hồi giáo, làm địa điểm công bố hiệp định mang một ý nghĩa biểu tượng rất lớn với thông điệp về sự đoàn kết, tạo sức cộng hưởng chính trị và văn hóa toàn khu vực.

Không chỉ là vấn đề quân sự, hiệp định đã phản ánh xu hướng thay đổi chiến lược của cộng đồng Hồi giáo khu vực. Ông Khalid Al-Jaber, Giám đốc điều hành Trung tâm Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, cho rằng, ý nghĩa của Hiệp định Mecca ít nằm ở những điều khoản cụ thể của nó mà nhiều hơn ở thông điệp nó phát đi. Hiệp định phản ánh một sự thay đổi trong cách các quốc gia Vùng Vịnh hình dung về chính an ninh của mình.

Theo ông Khalid, Riyadh và các nước láng giềng ngày càng không muốn gắn an ninh chiến lược của mình vào một bên bảo trợ duy nhất và lựa chọn thay thế là xây dựng một mạng lưới đối tác rộng hơn, đa dạng hóa các lựa chọn, năng lực và không gian hành động.

"Hiệp định không đánh dấu sự kết thúc của trật tự do Mỹ dẫn dắt mà đánh dấu sự khởi đầu của quá trình chuẩn bị cho một trật tự đa cực hơn, một hệ thống trong đó các cường quốc khu vực tự sản xuất ra an ninh thay vì nhập khẩu nó".

Vai trò của Mỹ bị đánh giá lại

Ông Steven Cook, chuyên gia cấp cao về Trung Đông tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ (CFR), chỉ ra rằng, niềm tin của Vùng Vịnh vào sự bảo trợ của Washington đã bị bào mòn. Qua hàng loạt sự kiện, bao gồm cuộc chiến Iraq năm 2003, sự ủng hộ hoàn toàn thiên vị của Mỹ với Israel và làn sóng biểu tình "Mùa xuân Arab" gây mất ổn định khu vực đã khiến các nhà lãnh đạo Trung Đông nhìn nhận lại mối quan hệ này.

Việc Tổng thống Donald Trump không có phản ứng quân sự trực tiếp nào sau khi các cơ sở dầu khí của Saudi Arabia bị tấn công năm 2019 cũng như không giải quyết dứt điểm vấn đề eo biển Hormuz trong thời gian qua đã trở thành giọt nước tràn ly. Ông Cook cho rằng, giờ đây những nhà lãnh đạo Saudi Arabia đã tiến hành những lựa chọn khác cho phép chính họ, chứ không phải Mỹ, định hình khu vực. Để làm được điều này, Saudi Arabia đã tìm đến những đối tác phù hợp nhất với mình.

su-xuat-hien-cua-tho-nhi-ky-trong-mot-lien-minh-hoi-giao-dem-den-mot-goc-nhin-moi-tai-khu-vuc-anh-daily-shaba.jpg
Sự xuất hiện của Thổ Nhĩ Kỳ trong một liên minh Hồi giáo đem đến góc nhìn mới tại khu vực. Ảnh: Daily Shaba

Các nhà phân tích cho rằng, điều khiến Hiệp định Mecca khác biệt so với vô số liên minh từng được ký kết rồi rơi vào quên lãng ở Trung Đông trước đây nằm ở sự bổ sung năng lực giữa 3 thành viên. Saudi Arabia mang tới nguồn vốn, vị trí địa lý chiến lược và uy tín chính trị lớn trong thế giới Hồi giáo. Thổ Nhĩ Kỳ đóng góp một nền công nghiệp quốc phòng mạnh được chứng minh trong những năm qua. Trong khi đó, Pakistan bổ sung một lực lượng quân đội đông đảo, giàu kinh nghiệm và đặc biệt là vị thế thành viên duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân, yếu tố có thể tạo nên "chiếc ô hạt nhân" trong bức tranh an ninh Trung Đông mới.

Ngay sau hội nghị tại Mecca, các nhà lãnh đạo khẳng định sẵn sàng tiếp nhận những thành viên mới để mở rộng "liên minh". Một trong những cái tên được nhắc tới là Ai Cập, quốc gia sở hữu nguồn lực quốc phòng lớn trong thế giới Hồi giáo. Việc sẵn sàng tích hợp các lực lượng khác biệt này tạo ra một bức tranh toàn cảnh rộng lớn hơn, đủ sức đại diện cho cả thế giới Hồi giáo chứ không chỉ xung quanh Vùng Vịnh nhỏ bé.

Một bước đi đáng chú ý khác là Hiệp định Mecca sẽ không chỉ gia tăng mức độ tích hợp những nguồn lực có sẵn, nó còn hướng tới việc "đồng phát triển những vũ khí mới". Đây là một bước đi nhằm nội địa hóa năng lực quốc phòng mà trước đây khu vực này luôn phải phụ thuộc vào bên ngoài. Nói cách khác, những bước đi của hiệp định chính là sự cụ thể hóa một tuyên bố: các quốc gia trong khu vực giờ đây không còn muốn phụ thuộc vào lời hứa an ninh của Mỹ như trước nữa.

Trật tự mới cho Trung Đông?

Việc Saudi Arabia chủ động đưa Hiệp định Mecca lên bàn đàm phán cho thấy sự chuyển dịch sâu sắc trong nhận thức khu vực của quốc gia này. Từ chỗ sẵn sàng "phó mặc" chiếc ô an ninh vào Mỹ, Riyadh đã chủ động trong việc đa dạng hóa các mối quan hệ an ninh toàn cầu, thậm chí sẵn sàng bước lên dẫn dắt một trật tự mới để tự bảo đảm cho chính mình. Hiệp định cũng giúp gia tăng ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan tại khu vực Vùng Vịnh và tái khẳng định tính gắn kết của cộng đồng Hồi giáo khu vực. Đó là một nỗ lực nhằm đoàn kết thế giới Hồi giáo nói chung cho những mục tiêu lâu dài hơn.

thanh-dia-mecca-noi-ky-ket-hiep-dinh-la-trung-tam-doan-ket-cua-nguoi-hoi-giao-toan-the-gioi-anh-internet.jpg
Thánh địa Mecca, nơi ký kết hiệp định, là trung tâm đoàn kết của người Hồi giáo toàn thế giới. Ảnh: Internet

Không khó để nhận ra, Hiệp định Mecca có những điều khoản được thiết kế để ngăn chặn nguy cơ an ninh từ phía Iran và Israel đối với các nước trong khu vực. Tuy nhiên, trong khi Iran "nhấn mạnh sự đoàn kết của thế giới Hồi giáo thay vì đề cập khả năng đối đầu" đúng như mong muốn mà cái tên hiệp định gợi nhớ thì Israel tỏ ra hết sức thận trọng.

Một quan chức cấp cao của Israel nói với hãng tin Ynet rằng: "Thỏa thuận khiến họ lo ngại và cho rằng đây là một hiệp định nhằm vào Israel". Điều này không khó hiểu khi Iran vẫn là một quốc gia Hồi giáo và sẽ "dễ nói chuyện" hơn với một thực thể do người Hồi giáo dẫn dắt. Ngược lại, Hiệp định Mecca chắc chắn sẽ làm suy giảm ảnh hưởng quân sự của Mỹ - nhà bảo trợ chính của Israel trong khu vực. Viễn cảnh về một liên minh hùng mạnh của người Hồi giáo, lại không mấy thân thiện với mình, bao vây xung quanh khiến các nhà lãnh đạo Israel sẽ cảm thấy lo ngại.

Giới quan sát đồng thuận rằng tác động chính trị của Hiệp định Mecca là không thể đảo ngược. Ông Steven Cook cảnh báo, trật tự khu vực do Mỹ dẫn dắt trong suốt 5 thập kỷ giờ đây có nguy cơ phân rã thành 2 khối song song: một bên là các nước vẫn gắn bó với khuôn khổ Hiệp định Abraham thân thiện với Israel do Mỹ kiến tạo, còn bên kia là các nước xoay quanh Hiệp định Mecca có quan điểm hoài nghi vai trò của Mỹ và Israel trong khu vực. Trước đây, những rạn nứt và ganh đua trong khu vực từng được kiềm chế phần lớn nhờ việc các lãnh đạo Trung Đông đặt quan hệ với Washington lên hàng đầu. Giờ đây, khi Pakistan, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ tiến tới một tầm nhìn mới, sự liên kết đó đã bị bỏ lại phía sau.

Cho dù vẫn còn hơi sớm, nhưng sau năm thập kỷ, người ta bắt đầu thấy một trật tự mới cho Trung Đông đang hình thành.

Tử Uyên

Các tin khác

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran một lần nữa đẩy khu vực Vùng Vịnh vào trạng thái bất ổn kéo dài. Dù không phải là các bên trực tiếp khởi phát xung đột, nhiều quốc gia Arab lại đang hứng chịu những tổn thất về an ninh, kinh tế và chiến lược.

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran đã khép lại 110 ngày xung đột khốc liệt. Tuy nhiên, ngừng bắn không đồng nghĩa với việc những hệ lụy của cuộc chiến kết thúc. Đằng sau tiếng súng là những thành phố tan hoang, hàng nghìn thương vong và những dư chấn kinh tế đang lan rộng vượt xa khu vực Trung Đông.

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Tiếng súng đã lắng xuống, những siêu tàu chở dầu đầu tiên đã quay trở lại eo biển Hormuz và Trung Đông đang bước vào giai đoạn hậu chiến. Tuy nhiên, chương trình hạt nhân Iran, tình hình Lebanon và tương lai của eo biển Hormuz vẫn là những bài toán chưa tìm được lời giải cuối cùng, có thể quyết định thành bại của Bản ghi nhớ Islamabad trong thời gian tới.

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Hội đồng nhân dân TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với cá nhân thuộc hộ nghèo có đăng ký “nơi cư trú” hoặc “nơi ở hiện tại” trên phần mềm quản lý VNeID thuộc địa bàn TP Hà Nội do UBND cấp xã xác nhận và chịu trách nhiệm.

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Cuộc chiến kéo dài 3 tháng đầu năm 2026 giữa một bên là liên minh Mỹ - Israel và một bên là Cộng hòa Hồi giáo Iran đã đẩy thế giới tới bờ vực cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện và nguy cơ bùng nổ chiến tranh tổng lực tại Trung Đông. Giữa cơn bão lửa, sự xuất hiện của Pakistan trong vai trò kiến trúc sư trưởng cho thỏa thuận hòa bình đã đem đến cho chúng ta góc nhìn mới đầy thú vị về cách mà một quốc gia có thể góp phần xoay chuyển cục diện địa chính trị quốc tế.

Sân khấu chính trị và thể thao

Sân khấu chính trị và thể thao

Ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới World Cup 2026 đang diễn sôi động, thu hút sự quan tâm của người hâm mộ khắp thế giới. Nhưng, không chỉ là một sự kiện thể thao, giải đấu này còn trở thành sân khấu lớn mà ở đó giới thể thao và chính trị đã bắt tay giữa những mâu thuẫn và lợi ích.

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?