Từ Manchester đến London
Khác với phần lớn các Thủ tướng Anh gần đây vốn xuất thân từ giới tinh hoa Westminster hay khối tài chính London, ông Burnham xây dựng uy tín chính trị của mình trong 9 năm điều hành vùng Đại Manchester với biệt danh "Vua miền Bắc". Ông nổi tiếng vì sự quyết liệt trong việc bảo vệ lợi ích của địa phương trước những đòi hỏi của chính quyền trung ương ở London. Dưới sự lãnh đạo của ông, nền kinh tế Đại Manchester đã tăng trưởng 50% kể từ năm 2000 và trở thành khu vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất nước Anh.
Trong vai trò mới, ông Burnham được cho là muốn giải quyết sự mất cân bằng vùng miền trên quy mô toàn quốc, điều mà ông gọi là "chủ nghĩa Manchester". Ngay từ khi quay lại điện Westminster vào giữa tháng 6/2026 để chuẩn bị tranh cử cho chức thủ tướng, ông Burnham đã công khai phủ nhận mô hình "nhỏ giọt từ trên xuống" chi phối chính sách kinh tế Anh trong nhiều thập niên để trao quyền quyết định đầu tư cho chính quyền địa phương.
Một nghiên cứu đã chỉ ra, chi tiêu của chính quyền địa phương Anh chỉ chiếm khoảng 20% tổng chi tiêu công toàn quốc, tỉ lệ này thấp hơn nhiều so với mức trung bình 38% của khối các nước phát triển. Tỷ lệ chi tiêu thấp hơn hẳn này khiến cho các vùng địa phương không có nguồn lực để phát triển cân bằng với đại đô thị London và tạo nên sự chênh lệch phát triển rất lớn. Tuy nhiên, sự chênh lệch này cũng bắt nguồn từ việc tỷ lệ thu thuế ở cấp địa phương tại Anh chỉ chiếm khoảng 5% tổng thu ngân sách, trong khi con số này là 14% tại Pháp, 24% tại Tây Ban Nha và 33% tại Đức. Ngay tại Manchester, dù là một khu vực phát triển năng động, năng suất lao động của vùng vẫn thấp hơn London tới 35%. Thực tế cho thấy, nước Anh hiện là một trong những nền kinh tế phát triển đơn cực lớn nhất trong nhóm các nước phát triển.
Để phá vỡ thế bế tắc này, ông Burnham đã sớm công bố kế hoạch mà ông gọi là cuộc "tái cân bằng quyền lực lớn nhất" trong lịch sử chính trị hiện đại nước Anh, với biểu tượng cụ thể là việc lập văn phòng "Số 10 phương Bắc". Đây là cách gọi của Văn phòng Thủ tướng Anh trực tiếp nằm tại Manchester, đồng thời thể hiện quan điểm xây dựng một cơ quan mới trở thành "kênh dẫn để tái phân phối quyền lực và nguồn lực trên khắp Vương quốc Anh" nhằm "điều phối chính sách kinh tế dài hạn giữa trung ương và các địa phương".
Ông Burnham còn mạnh tay cảnh báo bộ máy công chức tại London rằng những ngày "chống lại phân quyền" của họ "đã kết thúc". Có lẽ, chính những năm tháng phải "chiến đấu" với "sự thờ ơ" của London đã thúc đẩy ông Burnham tiến hành những cải cách cứng rắn này. Theo phân tích của Tập đoàn kiểm toán PwC, nếu phần còn lại của nước Anh chỉ cần đạt được một nửa mức năng suất lao động của London, quy mô nền kinh tế quốc gia có thể tăng hơn 4%, đây sẽ là một phần thưởng đủ lớn cho canh bạc cải cách thể chế đầy rủi ro này.
Dù vậy, giới quan sát tại Anh không giấu sự hoài nghi. Tạp chí The Times nhận định: "Trong khi sự ủng hộ của cử tri Manchester đối với tầm nhìn của Burnham là điều không phải bàn cãi, thì tính khả thi của các đề xuất mới là câu hỏi còn bỏ ngỏ". Các nhà phân tích tại Trường Kinh tế chính trị London cũng chỉ ra rằng, nếu ông Burnham cần thêm ngân sách đáng kể để hiện thực hóa kế hoạch, ông buộc phải tăng thuế, điều đi ngược lại cam kết trong cương lĩnh tranh cử của chính Công đảng. Hơn nữa, nước Anh với tiền lệ về phân quyền tại Scotland, Wales dẫn đến những cuộc chia tách lịch sử luôn là một vấn đề hết sức nhạy cảm.
Cuộc chiến giành lại tầng lớp lao động bình dân
Bên cạnh phân quyền, trọng tâm thứ hai trong chương trình nghị sự của ông Burnham là đưa cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trở lại "vị trí trung tâm của chính phủ". Với lập luận rằng nước Anh trong nhiều thập niên đã từ bỏ quyền kiểm soát những lĩnh vực thiết yếu như nhà ở, năng lượng và nước sạch, dẫn đến lạm phát phi mã, ông Burnham đã cam kết một kế hoạch 10 năm để hạ chi phí các dịch vụ này bằng cách tăng kiểm soát nhà nước, đồng thời thúc đẩy tái công nghiệp hóa nhằm "bảo vệ năng lực sản xuất chủ quyền" trong các lĩnh vực then chốt như thép, quốc phòng, năng lượng và thực phẩm.
Sức ép buộc tân chính phủ phải thay đổi đến từ một thực tế đáng lo ngại: theo khảo sát của YouGov, có tới 44% người dân Anh cho biết đã gặp khó khăn trong việc chi trả cho thực phẩm, 37% gặp khó khăn với hóa đơn năng lượng, trong khi chỉ 9% cảm thấy tình hình tài chính của họ được cải thiện trong năm qua. Đáng chú ý, 65% người được hỏi cho rằng chính sự thất bại của chính phủ trong việc hành động quyết liệt chống lạm phát là nguyên nhân chính khiến giá cả leo thang - vượt qua cả các yếu tố khách quan như Brexit, đại dịch hay chiến tranh Ukraine.
Khảo sát của giới công đoàn cho thấy một tín hiệu còn đáng báo động hơn với Công đảng cầm quyền khi mức ủng hộ dành cho đảng có tư tưởng cực hữu là Reform UK trong giới thành viên công đoàn hiện đã ngang bằng với họ ở mức 28%. Cần phải biết rằng, chính người lao động trong các công đoàn là thành trì truyền thống của lực lượng cánh tả Anh do Công đảng đứng đầu. Do đó, thay vì lựa chọn một nhà lãnh đạo mới xuất thân từ London, lần này Công đảng đã liều lĩnh lựa chọn một ứng viên từ địa phương để giữ vững sự ủng hộ từ giới công đoàn. Giáo sư chính trị hàng đầu nước Anh John Curtice nhận định rằng ông Burnham đại diện cho "hy vọng tốt nhất của Công đảng để ngăn Nigel Farage (nhà lãnh đạo của Reform UK) bước vào Phố Drowning".
Vòng xoáy bất ổn đã kết thúc?
Việc ông Burnham trở thành Thủ tướng thứ 7 của Anh trong một thập niên cũng đặt ra câu hỏi lớn khác: liệu nước Anh có đang bước vào một giai đoạn ổn định chính trị mới hay Burnham chỉ đơn thuần là mắt xích tiếp theo trong một chuỗi khủng hoảng lãnh đạo chưa có hồi kết? Đài CNN nhận định rằng câu hỏi lớn nhất đặt ra cho tân thủ tướng là liệu có thể "phá vỡ xu hướng" ấy hay không, trong bối cảnh ông sẽ phải đối mặt cùng lúc với khủng hoảng chi phí sinh hoạt kéo dài và căng thẳng địa chính trị từ 2 cuộc chiến tranh đang diễn ra tương tự như những người đồng nghiệp trước đó.
duy trì vị trí lãnh đạo lâu dài
Điều có thể mang lại lợi thế cho Burnham so với những người tiền nhiệm chính là phong cách lãnh đạo. Trái với hình ảnh cứng nhắc của ông Starmer, ông Burnham được đánh giá là một trong những nhà giao tiếp chính trị giỏi nhất của Công đảng, với khả năng kết nối trực tiếp với cử tri bình dân, điều đã giúp ông 3 lần liên tiếp thắng cử tại Manchester bất chấp Công đảng gặp khó khăn trên toàn quốc.
Nghị sĩ Rachael Maskell, một trong những đồng minh của ông mô tả: "Phong cách lãnh đạo mang tính sáng tạo của Burnham đã chứng minh hiệu quả trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời đón nhận sự đa dạng chính trị và xã hội rộng lớn hơn". Sự gần gũi và mới mẻ này trở thành một đặc điểm mà nhiều người kỳ vọng có thể hàn gắn phần nào những rạn nứt nội bộ đã làm tê liệt Công đảng dưới thời ông Starmer cách đây không lâu.
Nhưng, khó khăn cũng sẽ đến rất nhanh. Ông Burnham bước vào Phố Downing gần như vô danh với đa số cử tri ngoài Manchester. Ông vẫn cần một khoản tài chính lớn cho kế hoạch cải cách của mình và sẽ phải đồng thời thuyết phục thị trường tài chính London rằng tầm nhìn "chủ nghĩa Manchester" không phải là một phiên bản thảm họa với những khoản vay không xác định khác như dưới thời cựu Thủ tướng Liz Truss cách đây chưa lâu.
Ông Burnham cũng phải chứng minh được rằng quá trình phân quyền và tái công nghiệp hóa sẽ mang lại việc làm thực sự chứ không chỉ là khẩu hiệu. Trong khi đó, ông cũng đồng thời phải giữ cho Công đảng, vốn đã bị chia rẽ sâu sắc bởi cuộc nổi loạn lật đổ ông Starmer, không tiếp tục phân rã. Nếu Burnham thành công đủ nhanh, ông có thể giúp nước Anh thoát khỏi vòng xoáy bất ổn lãnh đạo kéo dài suốt một thập niên qua. Nhưng, nếu không, ông rất có thể sẽ chỉ là một chương ngắn ngủi khác trong cuốn biên niên sử đầy biến động của chính trường Anh hiện đại. Khi đó, con đường tiến vào Số 10 Phố Downing của những nhân vật cánh hữu cực đoan như Nigel Farage sẽ trở nên rộng mở hơn bao giờ hết.
