Phát biểu bên lề Hội nghị năng lượng của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) tại Houston, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết việc đánh giá chi tiết thiệt hại của các trạm bơm dầu trên tuyến đường ống Đông – Tây vẫn đang được tiến hành, song đường ống có thể hoạt động trở lại trong vài ngày.
Trước đó, Arab Saudi đã tạm dừng vận hành tuyến đường ống như một biện pháp phòng ngừa sau khi hứng chịu các đợt tấn công UAV tại Riyadh và al-Medina, gây thương tích cho một số người và làm hư hại nghiêm trọng cơ sở hạ tầng. Bộ Ngoại giao Arab Saudi cáo buộc các UAV được phóng từ lãnh thổ Iraq.
Được biết, các lực lượng ứng phó khẩn cấp và đội ngũ kỹ thuật chuyên trách sau đó được triển khai để bảo đảm an toàn, đánh giá mức độ thiệt hại và tiến hành công tác khắc phục. Tuy nhiên. Đến nay, Riyadh và tập đoàn dầu khí Saudi Aramco chưa công bố thời điểm chính thức đường ống hoạt động trở lại.
Theo giới quan sát, dự báo của ông Wright tích cực hơn đáng kể so với nhận định trước đó của một số nguồn tin rằng việc sửa chữa có thể kéo dài từ 3 - 6 tuần. Nếu đường ống sớm được khôi phục, áp lực đối với nguồn cung dầu có thể được giải tỏa phần nào. Nhưng việc dầu thô được bơm trở lại chưa đồng nghĩa toàn bộ năng lực vận chuyển của tuyến đường ống lập tức phục hồi.
Tuyến đường tránh Hormuz
Đường ống Đông-Tây dài khoảng 1.200km, nối các trung tâm sản xuất và xử lý dầu ở miền Đông Arab Saudi với cảng Yanbu bên bờ biển Đỏ.
Công trình được xây dựng vào năm 1981, trong bối cảnh cuộc chiến Iran-Iraq làm gia tăng lo ngại hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz có thể bị gián đoạn. Mục tiêu quan trọng nhất của tuyến ống là tạo ra một hành lang vận chuyển dầu xuyên bán đảo Arab, giúp Riyadh không phải phụ thuộc hoàn toàn vào Hormuz.
Phần lớn các mỏ dầu, cơ sở xử lý và cảng xuất khẩu truyền thống của Arab Saudi tập trung ở miền Đông, hướng ra Vịnh Ba Tư. Trong điều kiện bình thường, dầu từ khu vực này được đưa lên tàu và phải đi qua Hormuz trước khi tới các thị trường châu Á, châu Âu và những khu vực khác.
Trước khi xung đột hiện nay bùng phát, khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua Hormuz, tương đương hơn một phần năm lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại eo biển này cũng có thể nhanh chóng đẩy giá dầu, cước vận tải và phí bảo hiểm hàng hải tăng cao.
Khi lưu lượng tàu qua Hormuz giảm mạnh do xung đột, tuyến dẫn dầu này trở thành phương án thay thế quan trọng nhất của Arab Saudi.
Dầu được bơm từ miền Đông tới Yanbu, sau đó đưa lên tàu để vận chuyển về phía Bắc qua kênh đào Suez hoặc chuyển qua đường ống SUMED của Ai Cập tới Địa Trung Hải. Một phần dầu cũng có thể đi về phía Nam, qua eo biển Bab al-Mandeb, để tới các thị trường châu Á.
Với công suất tối đa khoảng 7 triệu thùng/ngày, đường ống là một trong số ít tuyến đường bộ tại Trung Đông có khả năng thay thế một phần đáng kể lượng dầu vốn phải đi qua Hormuz.
Trong những tháng đầu của cuộc khủng hoảng, lượng dầu được chuyển qua đường ống có thời điểm đạt khoảng 4–5 triệu thùng/ngày, tương đương 4–5% nguồn cung dầu thế giới. Rystad Energy đưa ra ước tính thận trọng hơn, cho rằng từ cuối tháng 8, khối lượng dầu đi qua tuyến này và được xuất khẩu từ Yanbu dao động trong khoảng 2,6–4 triệu thùng/ngày.
Dù tính theo mức nào, quy mô trên vẫn đủ lớn để việc đường ống ngừng hoạt động ngay lập tức tác động đến tâm lý thị trường.
Khoảng đệm ngắn
Trong thời gian đường ống tạm dừng, Arab Saudi có thể sử dụng lượng dầu dự trữ tại Yanbu để duy trì một phần hoạt động xuất khẩu. Các nguồn tin trong ngành ước tính kho dầu tại cảng này đủ đáp ứng hoạt động bốc hàng trong khoảng 5–7 ngày. Riyadh cũng còn dầu được lưu trữ tại Ain Sukhna và Sidi Kerir của Ai Cập.
Tuy nhiên, những kho dự trữ trên chỉ tạo ra khoảng đệm ngắn hạn. Nếu đường ống phải ngừng hoạt động trong nhiều tuần, lượng dầu tại Yanbu sẽ dần cạn, buộc Arab Saudi phải giảm xuất khẩu.
Những tác động ban đầu đã xuất hiện. Arab Saudi được cho là đã hủy một số chuyến dầu dự kiến giao khách hàng châu Âu trong tháng 9. Dữ liệu vận tải cũng cho thấy lượng dầu được chuyển từ cảng Sidi Kerir tới Ba Lan trong tháng này có thể giảm xuống khoảng 2,1 triệu thùng, từ mức 6,6 triệu thùng trong tháng 8.
Tập đoàn năng lượng Orlen của Ba Lan, một trong những khách hàng lớn của Aramco tại châu Âu, cho biết hoạt động tại các nhà máy lọc dầu chưa bị gián đoạn. Tuy nhiên, các tàu chở dầu từ Mỹ, Algeria và Na Uy đã được điều tới Ba Lan, phản ánh việc các nhà nhập khẩu bắt đầu tìm phương án thay thế trong trường hợp sự cố kéo dài.
Giá dầu cũng phản ứng mạnh trước những lo ngại mới về nguồn cung. Hôm 15/9, giá dầu Brent có thời điểm tiến sát 110 USD/thùng khi hoạt động bốc dầu tại Yanbu bị đình trệ, trong khi Libya đồng thời ghi nhận gián đoạn tại một số mỏ dầu.
Nếu đường ống vận hành trở lại trong vài ngày như dự báo của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, Arab Saudi có thể tránh phải sử dụng quá nhiều lượng dầu dự trữ, đồng thời giảm áp lực phải đưa thêm tàu chở dầu qua Hormuz. Đây cũng sẽ là yếu tố giúp hạ nhiệt lo ngại thiếu hụt và hạn chế đà tăng của giá năng lượng.
“Lối thoát” cũng đối mặt rủi ro
Mặc dù vậy, các vụ tấn công bằng UAV cho thấy giới hạn của những tuyến đường được xây dựng để đi vòng qua các điểm nghẽn hàng hải. Đường ống có thể giúp dầu Arab Saudi tránh Hormuz, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro địa chính trị.
Tuyến đường ống dài đi qua nhiều khu vực trên lãnh thổ Arab Saudi, với các trạm bơm và cơ sở điều hành phân bố dọc hành lang. Chỉ một số vị trí bị đánh trúng cũng có thể khiến toàn bộ hệ thống phải tạm dừng để kiểm tra mức độ an toàn.
Ở đầu phía Tây, dầu tới Yanbu vẫn phải tiếp tục hành trình bằng đường biển. Nếu đi về phía Nam, tàu chở dầu phải qua Bab al-Mandeb, nơi hoạt động hàng hải đang chịu sức ép từ xung đột Yemen và các cuộc tấn công của lực lượng Houthi. Nếu đi về phía Bắc, dòng dầu phải phụ thuộc vào kênh đào Suez hoặc hệ thống đường ống, kho chứa và cảng biển của Ai Cập.
Đường ống dẫn dầu Đông – Tây từng chứng minh khả năng phục hồi tương đối nhanh. Tháng 4/2026, Bộ Năng lượng Arab Saudi cho biết Aramco đã khôi phục toàn bộ công suất bơm khoảng 7 triệu thùng/ngày trong thời gian ngắn, sau một đợt tấn công làm mất khoảng 700.000 thùng công suất vận chuyển mỗi ngày. Tiền lệ này phần nào củng cố dự báo lạc quan từ phía Mỹ.
Tuy nhiên, khôi phục hoạt động và bảo đảm an ninh lâu dài là hai vấn đề khác nhau. Sự cố mới nhất cho thấy một tuyến đường nằm sâu trong lãnh thổ Arab Saudi vẫn có thể bị UAV tấn công và làm gián đoạn dòng chảy hàng triệu thùng dầu.
Càng trở nên quan trọng trong bối cảnh Hormuz tắc nghẽn, đường ống này càng có nguy cơ trở thành mục tiêu của các lực lượng muốn gia tăng sức ép đối với Riyadh và thị trường năng lượng.
Nếu đường ống sớm hoạt động trở lại, nguy cơ thiếu hụt trước mắt có thể giảm đáng kể, nhưng cảnh báo chiến lược vẫn còn nguyên. Khi xung đột trải rộng từ vịnh Ba Tư tới biển Đỏ, ngay cả tuyến đường được xây dựng để tránh một điểm nghẽn cũng có thể trở thành điểm nghẽn mới.
