Kỳ vọng tại New Delhi
Bất chấp xung đột leo thang, Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18, diễn ra trong ngày 12 và 13/9 tại Ấn Độ, với chủ đề "Xây dựng các nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững" vẫn đạt được đồng thuận về Tuyên bố New Delhi, kêu gọi các bên "kiềm chế tối đa", tránh những hành động có thể làm tình hình trầm trọng hơn và giải quyết bất đồng thông qua đối thoại, tham vấn, ngoại giao.
Iran và UAE cùng tham dự thượng đỉnh trong bối cảnh tình hình Trung Đông diễn biến phức tạp. UAE đã đình chỉ các giao dịch thương mại và tài chính với Iran hồi tháng 8 sau nhiều đợt tập kích tên lửa. Tuyên bố New Delhi dành nhiều nội dung cho xung đột, trừng phạt, thương mại và những bất ổn quốc tế, nhưng cách lựa chọn ngôn ngữ là có chủ đích với những khoảng mở để các thành viên với lợi ích khác nhau vẫn có thể đồng thuận.
Câu chuyện tài chính cho thấy điều tương tự. BRICS tiếp tục thảo luận về vấn đề mở rộng thanh toán thương mại và đầu tư bằng đồng nội tệ, tăng khả năng tương tác giữa các hệ thống thanh toán và giảm chi phí giao dịch xuyên biên giới. Tuy nhiên, các văn bản liên quan nhấn mạnh phải tôn trọng ưu tiên của từng quốc gia và thừa nhận thực tế không tồn tại một phương án phù hợp với mọi thành viên.
Ấn Độ không hướng tới việc biến BRICS thành một khối đối đầu với phương Tây mà thiên về điều chỉnh và tái cân bằng trật tự hiện hành từ bên trong, đồng thời thúc đẩy hợp tác phát triển, chuyển đổi số và tiếng nói của phương Nam toàn cầu. New Delhi xem BRICS như một diễn đàn thúc đẩy yêu cầu tăng tiếng nói của các nền kinh tế mới nổi trong quản trị toàn cầu. Tuyên bố New Delhi tiếp tục kêu gọi xây dựng một hệ thống quốc tế có tính đại diện hơn, đồng thời nhắc lại sự ủng hộ của Nga và Trung Quốc đối với nguyện vọng của Brazil và Ấn Độ về vai trò lớn hơn tại Liên hợp quốc, kể cả Hội đồng Bảo an.
Ấn Độ cũng quan tâm tới việc đa dạng hóa các kênh thanh toán, nguồn cung và thể chế tài chính, song đồng thời duy trì quan hệ kinh tế, công nghệ và chiến lược sâu rộng với Mỹ, châu Âu và các đối tác phương Tây. Chính sách của New Delhi nhiều năm qua dựa trên việc duy trì quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực cùng lúc. Ấn Độ hiện diện trong BRICS và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), nhưng vẫn tham gia nhóm Bộ Tứ cùng Mỹ, Nhật Bản và Australia. Quan hệ với Nga quan trọng trong khi quan hệ với Mỹ và châu Âu tiếp tục có giá trị lớn về thương mại, công nghệ và an ninh.
Trên cương vị nước chủ nhà năm 2026, Ấn Độ đã lựa chọn chủ đề "Xây dựng các nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững". Khẩu hiệu này phản ánh nỗ lực của New Delhi trong việc định hướng khối tập trung vào phát triển thực chất và lấy con người làm trung tâm. Thay vì tìm kiếm sự thống nhất về mọi vấn đề địa chính trị, New Delhi có nhiều dư địa hơn nếu BRICS tập trung vào những lĩnh vực mà lợi ích của các thành viên giao thoa.
Thay vì buộc cả nhóm phải tiến cùng một tốc độ, hướng đi của Ấn Độ cho phép những thành viên có lợi ích tương đồng có thể hợp tác sâu hơn trong từng lĩnh vực cụ thể như thanh toán, nông nghiệp, khoáng sản thiết yếu, logistics, AI hay tài chính phát triển, trong khi vẫn nằm trong khuôn khổ chung. Dù chưa phải mô hình chính thức được BRICS thông qua, song về cơ bản khá gần với cách New Delhi đang vận hành chương trình nghị sự: giữ đồng thuận chung ở cấp độ chính trị, còn hợp tác thực chất đi vào những lĩnh vực có khả năng tạo kết quả.
Sàn giao dịch ngũ cốc BRICS vẫn ở giai đoạn tiếp tục xây dựng và thảo luận phương thức vận hành. Các cơ chế thanh toán xuyên biên giới mới được nghiên cứu theo hướng tăng khả năng tương tác và sử dụng đồng nội tệ, với điều kiện tôn trọng ưu tiên quốc gia. Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) được khuyến khích mở rộng cho vay bằng đồng nội tệ trong khi hợp tác trong lĩnh vực số, AI, công nghiệp và chuỗi cung ứng được gắn với nguyên tắc tự nguyện, luật pháp và điều kiện riêng của từng nước. Đây là một dạng hợp tác linh hoạt và phù hợp với các thành viên BRICS.
Khẳng định vị thế của Việt Nam như một quốc gia quan trọng tại Đông Nam Á
Tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 trong vai trò nước đối tác, Việt Nam tiếp tục thể hiện tiếng nói chủ động, trách nhiệm trước những vấn đề phát triển toàn cầu. Đặc biệt, bài phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng được các nước thành viên và nước chủ nhà đánh giá cao. Bám sát những vấn đề BRICS đang quan tâm, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh thông điệp Việt Nam ủng hộ và mong muốn BRICS phối hợp chặt chẽ hơn với các cơ chế đa phương khu vực, liên khu vực và toàn cầu, đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác và mang lại cơ hội phát triển bình đẳng, bền vững cho tất cả các quốc gia; phát huy vai trò lớn hơn trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác, tạo dựng và củng cố niềm tin, góp phần tìm giải pháp cho các thách thức toàn cầu, thúc đẩy cải cách hệ thống đa phương đáp ứng toàn diện hơn lợi ích của các nước đang phát triển.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra 3 đề xuất trọng tâm: một là chuyển từ ứng phó với biến động sang chủ động nâng cao sức chống chịu và năng lực tự cường của các nền kinh tế; hai là chuyển từ mở rộng quy mô hợp tác sang làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống đi đôi với kiến tạo những động lực tăng trưởng mới, bao trùm và bền vững; ba là chuyển hóa các cơ hội hợp tác về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo thành các chương trình, dự án cụ thể, phục vụ lợi ích chung của các quốc gia, qua đó đưa các cam kết và sáng kiến vào thực tiễn. Đây là những đề xuất thiết thực đối với BRICS và Việt Nam, nhất là trong bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi khẳng định những đóng góp của Việt Nam đã góp phần nâng tầm hội nghị. Báo chí Ấn Độ cũng nhận định sự hiện diện của Việt Nam không chỉ thúc đẩy quan hệ giữa Việt Nam với BRICS mà còn góp phần tăng cường kết nối giữa BRICS và ASEAN.
Bên cạnh đó, các cuộc gặp, trao đổi giữa Thủ tướng Chính phủ với lãnh đạo các nước, các tổ chức quốc tế và nhiều đối tác đã góp phần củng cố tin cậy chính trị, tăng cường quan hệ hữu nghị, thúc đẩy hợp tác trên những lĩnh vực hai bên cùng quan tâm; mở ra những phương hướng hợp tác mới trong thời gian tới.
Việc tham dự hội nghị không chỉ tăng cường sự tham gia và đóng góp của Việt Nam đối với BRICS với tư cách nước đối tác, mà còn góp phần thúc đẩy quan hệ với các thành viên và các nước đối tác khác của BRICS. Thông qua trao đổi hợp tác trong khuôn khổ BRICS, chúng ta vừa củng cố sự hiểu biết lẫn nhau, tin cậy chính trị, vừa khai thác những tiềm năng hợp tác mới và thiết thực nhằm đóng góp vào sự phát triển của đất nước trong thời gian tới, nhất là trong những lĩnh vực các bên có thế mạnh và phù hợp với Việt Nam như: đa dạng hóa thị trường thương mại, đầu tư; mở ra các kênh để phát triển khoa học - công nghệ; triển khai các dự án cụ thể về năng lượng, hạ tầng, đào tạo nhân lực, y tế, giáo dục, du lịch, văn hóa...
Về công việc thời gian tới, trong khuôn khổ BRICS, Việt Nam sẽ tích cực phối hợp với các nước thành viên và các nước đối tác để tiếp tục tham gia, đóng góp vào những trụ cột hợp tác phù hợp với khả năng, quan tâm và lợi ích của Việt Nam và các nước đang phát triển, trong đó có những vấn đề rất phù hợp với lợi ích của Việt Nam như Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh. Đó là làm sao nâng cao khả năng chống chịu, tính tự cường của nền kinh tế; cùng BRICS đổi mới những động lực tăng trưởng cũ và phát huy động lực tăng trưởng mới. Đồng thời, cùng các thành viên, đối tác BRICS và các nước đang phát triển tìm ra những phương thức, biện pháp cụ thể để phát huy vai trò của các thể chế đa phương, phục vụ lợi ích của các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.
