Nomzamo tỉnh dậy khi sương muối từ dãy Mavuko vừa trườn qua những mái tôn gỉ sét của khu lều Mavela. Trời đầu đông trên cao nguyên Ruvana lạnh khô, gió sắc như mảnh chai vỡ cứa vào đôi gò má đầy những vết rạch chằng chịt của cô. Ba mươi sáu vết sẹo nhỏ song song, chạy từ thái dương xuống khóe miệng, ăn sâu vào thịt da màu gỗ mun, tạo thành những rãnh đen sẫm. Đó là dấu ấn của các thầy phù thủy vùng Zulu khắc lên mặt cô năm mười bốn tuổi. Bà ngoại bảo, làm thế để những linh hồn xấu xa không thể nhận ra mà bắt cô đi.
Bà còn kể về nhánh cây dẫn hồn, khi một người chết nơi đất khách, người thân mang cành cây thiêng đến chỗ người ấy nằm, gọi đủ tên họ, rồi đưa cành cây trở lại quê cũ. Cả bộ tộc tin lời bà. Nomzamo tin lời bà. Nhưng, cũng có những giây phút cô tự hỏi, nếu thực sự có linh hồn thì tổ tiên người Zulu đang trú ngụ ở nơi nào. Các linh hồn của bộ tộc Zulu trên thảo nguyên bao la chắc chưa bao giờ xuống các hầm sâu trong lòng đất để thấy dưới đáy những mỏ vàng bị bỏ hoang quanh vùng này, ma quỷ không cần nhìn mặt người để nuốt chửng một linh hồn. Chúng chỉ cần nghe tiếng búa chim gõ vào vách hầm và tiếng thở khò khè của những lá phổi héo đi vì bụi.
Bên ngoài vách tôn được ghép từ những thùng phuy dầu, tiếng đàn Umakhweyana, cây đàn một dây buộc vào quả bầu khô ngân lên. Tiếng đàn đơn độc, lặp đi lặp lại một đoạn nhạc buồn bã. Chỉ có Sipho mới gảy cây đàn ấy vào giờ này, lúc bình minh xám ngoét chưa đủ sức xua tan bóng tối còn sót lại. Nomzamo chống tay vào vách đất lạnh ngắt, nặng nhọc đứng dậy bằng đôi chân phù thũng, tím bầm. Cô vén tấm bạt nhựa che cửa lều, bước ra.
Nghe tiếng chân, Sipho không quay lại. Giọng anh khàn đặc như có cát cọ xát trong cổ họng nên Nomzamo chưa nghe được anh nói gì. Một cơn ho kéo đến làm tấm lưng anh gập đôi lại, chiếc đàn rơi xuống đất. Anh vội lấy vạt áo che miệng. Khi rút tay ra, một vệt máu tươi lẫn bọt hồng loang trên nền vải xám. Nomzamo quỳ xuống bên đống lửa, bàn tay cô run rẩy đặt lên tấm lưng nóng hầm hập của Sipho.
- Đừng xuống nữa, Sipho. Đừng xuống hố nữa - giọng Nomzamo nghẹn lại, những giọt nước mắt nóng hổi lăn qua những rãnh sẹo trên má, vỡ ra thành từng nhánh nhỏ ngoằn ngoèo như rễ cây - hôm qua người của băng đảng Chăn Len đã mang xác ba người ở hầm bên cạnh lên. Mặt họ tím đen, mắt lồi ra không nhắm lại được. Cảnh sát quốc tế đã dựng trạm kiểm soát ở ngã ba đường đất rồi. Họ phát bột ngô và sữa hộp. Chúng ta đến đó đi.
Sipho quay lại nhìn cô bằng đôi mắt sâu hoắm.
- Khumalo đã chết dưới đó tám tháng rồi, Nomzamo. Bọn Chăn Len giữ anh ấy, giữ cả túi vàng cốm mà anh ấy đã đổi mạng để lấy. Nếu em không nộp đủ ba mươi gam vàng trước kỳ trăng tròn này, bọn chúng sẽ không cho em bước chân vào đó để làm lễ dẫn hồn. Nếu em bỏ trốn, chúng sẽ bán chị cho quán rượu của đám lái xe tải đường dài ở biên giới.
Nomzamo nhắm nghiền mắt lại. Nỗi kinh hoàng đột nhiên dội về làm bụng cô quặn thắt.
Một năm trước, Khumalo, chồng của cô, anh ruột của Sipho đã đưa cô từ ngôi làng nghèo xác xơ dưới chân núi đến vùng mỏ vàng bỏ hoang này với giấc mơ kiếm đủ tiền mua lại đàn bò đã chết sạch sau đợt hạn hán. Nhưng, tập đoàn khai khoáng đa quốc gia đã rút đi từ mười năm trước, khi trữ lượng vàng giảm sút, bỏ lại những cái giếng sâu hun hút không được lấp kín và những con người bơ vơ, không nghề nghiệp. Những người thợ mỏ tuyệt vọng đánh cược với số phận. Họ chui xuống lòng đất bằng những sợi dây thừng bện từ vải rách, sống hàng tháng trời dưới bóng tối, chắt lọc từng hạt vàng nhỏ như mắt muỗi. Trên mặt đất, những băng đảng vũ trang tàn bạo, những gã đàn ông khoác chăn len truyền thống nhưng tay lăm lăm súng tiểu liên AK-47 đã biến cả vùng mỏ thành những trại nô lệ kiểu mới.
Đêm Khumalo bị ngạt thở dưới đáy hầm cũng là đêm gã mặt sẹo Mthunzi - tên cầm đầu băng Chăn Len ở khu vực này xộc vào lều của Nomzamo để thu nợ tiền thuê đèn pin và thuốc nổ mà chồng cô còn thiếu. Giữa lúc bàn tay hộ pháp của gã đang xé toạc tấm vải quấn ngực của Nomzamo thì Sipho từ miệng hầm trồi lên, mặt mũi đen nhẻm bùn than. Không một lời nói, chàng trai trẻ lao tới, ôm chặt lấy chân gã trùm mafia và hứng trọn một báng súng vào lồng ngực.
- Tao sẽ làm thay phần của anh trai tao, Sipho đã gào lên như thế khi miệng trào máu đỏ lòm dưới mũi giày của Mthunzi. Đừng đụng vào chị dâu tao.
Theo luật của người Zulu, khi người anh ngã xuống, người em sẽ gánh lấy mái lều và giọt máu trong bụng người vợ góa.
- Tao sẽ xuống tầng sâu nhất. Tao sẽ nộp số vàng của Khumalo.
Từ đêm ấy, Sipho trở thành cái bóng câm lặng canh giữ trước cửa lều của Nomzamo.
*
Trên con đường đất đỏ dẫn vào Mavela, chiếc xe tuần tra màu trắng của Phái bộ Liên hợp quốc tại Nambara chạy chậm qua những hố bom đã cũ. Cộng hòa Nambara, xứ sở của những dải thảo nguyên và các mỏ kim loại trên cao nguyên phía Nam lục địa, vừa trải qua nhiều năm nội chiến. Thỏa thuận ngừng bắn mới giữ được chưa đầy ba mùa mưa. Theo nhiệm vụ được giao, phái bộ có trách nhiệm giám sát tình hình an ninh, hỗ trợ cảnh sát sở tại và phối hợp bảo vệ thường dân trước các nhóm vũ trang còn hoạt động.
Trong khoang xe, bộ đàm chiến thuật liên tục phát ra những tiếng sóng lạo xạo kết nối với trạm chỉ huy dã chiến đang đóng ở ngã ba đường đất cách đó ba cây số. "Trạm kiểm soát gọi Tổ tuần tra số 2. Đội phản ứng nhanh và hai xe cứu thương dã chiến đã vào vị trí tập kết sau sườn đồi Mavuko. Nhắc lại. Các đồng chí chỉ thực hiện tiếp cận nhân đạo và cảnh báo sạt lở, tuyệt đối không dùng vũ lực khi chưa có lệnh hiệp đồng".
Ảnh chụp vệ tinh và dữ liệu địa chất của cơ quan khoáng sản gửi về cho thấy toàn bộ nền đất dưới khu lều Mavela đã bị khoét rỗng chân sau thời gian dài khai thác lậu, chỉ cần một chấn động nhỏ từ thuốc nổ tự chế cũng sẽ biến cả thung lũng thành một cái hố tử thần. Thế nhưng, nếu điều động thiết giáp và quân đội tiến vào ngay lập tức, gã trùm Mthunzi chắc chắn sẽ nổ súng và dùng hàng chục phụ nữ, trẻ em cùng những thợ mỏ dưới hầm sâu làm lá chắn sống. Phương án được Chỉ huy trưởng Phái bộ phê duyệt là cử tổ công tác liên lạc của Hải Yến đi tiền trạm vào khu lều dưới danh nghĩa y tế và thông báo tin tức từ trại tị nạn, nhằm thuyết phục sơ tán dân thường trước khi lực lượng chi viện ở ngã ba đường đất tiến vào tiếp quản.
Đại úy Trần Minh Khoa bấm nút bộ đàm xác nhận tọa độ, rồi quay sang nhìn Thiếu tá Lê Hải Yến. Ở tuổi 35, với hơn mười lăm năm làm trinh sát hình sự và điều tra tội phạm mua bán người tại các tỉnh biên giới phía Bắc trước khi tham gia nhiệm vụ quốc tế, Hải Yến đã chứng kiến không ít những phận đời tăm tối. Nhưng, cái nghèo và sự bạo tàn ở vùng mỏ hoang này vẫn gợi cho chị nỗi xót xa, ứ nghẹn.
Hôm ấy, khi nhận túi bột ngô từ tay Yến, người phụ nữ mang bầu với những vết sẹo trên khuôn mặt đã dùng móng tay rớm máu vạch vội một chữ thập ngoằn ngoèo cùng ba vạch ngang lên lòng bàn tay cô rồi quay đầu chạy biến vào làn bụi đỏ khi thấy hai gã đàn ông khoác chăn len xuất hiện từ đằng xa. Kagiso đã dịch cho Yến hiểu mật mã tuyệt vọng ấy. Miệng giếng. Ba ngày nữa. Chúng cho nổ mìn tìm vàng. Còn đàn bà và trẻ em, chúng định bán qua biên giới.
Hải Yến đưa tay chạm nhẹ vào chiếc mũ nồi màu xanh, ngón tay cô lướt qua huy hiệu Liên hợp quốc và dừng lại ở lá cờ đỏ sao vàng thêu nổi bên ngực áo. Trong đầu người nữ sĩ quan Việt Nam chợt hiện lên hình ảnh một buổi chiều mưa phùn ở vùng cao Hà Giang nhiều năm về trước, nơi cô từng một mình băng rừng suốt đêm để giải cứu bé gái người Mông bị lừa bán qua biên giới. Đôi mắt hoảng loạn của đứa trẻ trong sương mù biên ải năm ấy và đôi mắt của người phụ nữ báo tin giống nhau đến thắt lòng.
Chiếc xe dừng lại ở khoảng đất trống đầu khu lều Mavela. Từ trên đỉnh gò đất thải cao hơn chục mét phía bên phải, năm gã đàn ông khoác những tấm chăn len đứng sừng sững, nòng súng tiểu liên đen ngòm chĩa thẳng xuống nóc chiếc xe trắng. Hải Yến hít một hơi thật sâu rồi mở cửa bước xuống, hai tay buông thõng hoàn toàn không có vũ khí để tỏ rõ thiện chí. Minh Khoa và Kagiso bước xuống theo, đứng chếch phía sau cô nửa bước trong tư thế cảnh giới cao độ.
Từ sau túp lều, một gã đàn ông cao lớn bước ra. Hắn mặc một chiếc quần rằn ri quân đội cũ nát, nửa thân trên trần trụi phô bày những khối cơ bắp đen bóng chi chít những vết sẹo lồi do dao chém, bên ngoài khoác hờ tấm chăn len có họa tiết hình mũi giáo. Gương mặt hắn dữ tợn với một con mắt bên trái bị kéo xệ xuống bởi vết sẹo dài, làm lộ ra phần mí mắt đỏ lòm. Là Mthunzi.
- Chỗ này không có ai gọi xe cứu thương, cũng không có ai cần những hộp lương khô mốc meo của các người. Quay xe lại trước khi lũ kền kền trên núi có thêm bữa tiệc thịt tươi!
Hải Yến chậm rãi lấy từ trong túi áo chuỗi hạt cườm cổ màu trắng và xanh lam được kết thành hình tam giác cân, tín vật của bà ngoại Nomzamo, người từng là nữ trưởng lão giữ lửa của bộ lạc bên bờ sông Tugela trước khi qua đời trong trại tị nạn.
- Trước khi nhắm mắt tại trạm y tế dã chiến của chúng tôi, bà cụ Nandi, người giữ nhịp trống cầu mưa của bộ tộc các ông đã trao lại chuỗi hạt này. Bà cụ bảo rằng, những đứa con của thảo nguyên đi lạc vào lòng núi tối đã quên mất lời thề của bộ tộc. Họ bắt anh em cùng dòng máu phải chết ngạt trong bùn đen mà không có một cành cây dẫn hồn về quê mẹ.
Mthunzi sững người. Những tên tay sai đứng trên gò đất thải cũng xôn xao, mũi súng hơi hạ xuống. Đối với những gã đàn ông sống ngoài vòng pháp luật, nhà tù hay đạn đồng của cảnh sát chẳng làm chúng mảy may run sợ. Nhưng, cái tên của bà cụ Nandi, vị nữ pháp sư lừng danh một thời của bộ tộc, cùng chuỗi hạt màu trắng biểu tượng cho sự thanh tẩy linh hồn lại đánh trúng vào nỗi sợ hãi sâu thẳm nhất trong tâm thức của chúng.
Tuy vậy, chỉ vài giây sau, con thú hoang trong người Mthunzi lại gầm lên để che giấu sự yếu đuối. Hắn cười gằn một tiếng man rợ, tiếng lên đạn khẩu AK-47 chát chúa.
- Bà già đó chết rồi. Ở đây, tao là chủ. Dưới các hầm kia đang có những thằng chuột chũi đào quặng cho tao. Mày muốn mang chuỗi hạt đó xuống địa ngục cho chúng xem không?
Tiếng gầm gừ của Mthunzi bị cắt ngang bằng một tiếng nổ từ sâu trong lòng đất vọng lên. Mặt đất dưới chân rung chuyển dữ dội. Những đống đất thải sạt lở từng mảng lớn, bụi độc bốc lên mù mịt như cơn bão cát. Từ phía miệng hầm nằm cách đó chừng một trăm mét sau rặng cây gai, một cột khói đen đặc pha lẫn hơi nước nóng rực phụt lên kèm theo những tiếng la hét thất thanh như tiếng vọng từ mười tám tầng địa ngục.
- Sipho! Sipho ơi!
Nomzamo bật ra một tiếng gào xé ruột. Quên hết mọi nỗi sợ hãi trước những họng súng, người phụ nữ mang thai lao ra khỏi lều, đôi chân trần sưng phù đạp lên những mảnh đá sắc nhọn và gai xương rồng, chạy bổ về phía miệng hầm đang bốc khói đen ngòm.
Vừa chạy được vài chục bước, Nomzamo vấp phải một tảng đá, cả thân hình nặng nề của cô đổ ập xuống mặt đất. Một dòng máu tươi lập tức loang ra dưới tấm váy bạc màu, thấm đỏ lớp bụi đang thốc lên mờ mịt. Cô ôm lấy bụng, quằn quại gào khóc trong khi những cơn co thắt dữ dội bắt đầu xé nát phần bụng dưới.
Không một giây chần chừ, trước họng súng của Mthunzi vẫn đang chĩa vào mình, người nữ sĩ quan Công an Việt Nam lao tới chỗ Nomzamo. Cô cởi chiếc áo khoác của mình đặt dưới đầu người sản phụ đang co giật vì đau đớn, bàn tay nhanh thoăn thoắt kiểm tra mạch đập và tình trạng xuất huyết.
Phía bên kia, đám đàn em của Mthunzi hoảng loạn chạy tán loạn khi mặt đất tiếp tục rung lên đợt thứ hai. Một mảng đất lớn quanh miệng hầm sụt xuống, kéo theo cả chiếc tời gỗ thô sơ dùng để kéo người và quặng. Mthunzi định quay đầu bỏ chạy về phía chiếc xe địa hình giấu sau đồi thì bất ngờ bị một vách tường của căn lều đổ sập xuống, đập trúng bả vai làm khẩu AK-47 văng ra xa, một mảnh tôn cứa ngang bắp chân hắn. Đám thuộc hạ Chăn Len chợt dâng lên nỗi khiếp đảm về lời nguyền của nữ pháp sư Nandi mà Hải Yến mới nhắc tới, liền bỏ mặc tên thủ lĩnh đang gào thét, nhảy lên những chiếc xe gắn máy phân khối lớn phóng bạt mạng vào sâu trong hẻm núi.
Giữa vùng đất chết ngập tràn khói độc và bụi giờ đây chỉ còn lại ba chiến sĩ mũ nồi xanh, một người phụ nữ bản địa đang chuyển dạ sinh non trong vũng máu, một tên trùm băng đảng bị kẹt dưới đống đổ nát. Và, dưới lòng đất sâu kia là những sinh mạng đang thoi thóp. Nomzamo nắm chặt cổ tay Hải Yến, móng tay cô bấm sâu vào da thịt người nữ cảnh sát Việt Nam, đôi mắt mở trừng trừng nhìn về phía cột khói đen ở miệng hầm, hơi thở đứt quãng:
- Cứu... cứu Sipho...! Dây thừng màu đỏ... Anh ấy hứa... sẽ mang cành cây dẫn hồn lên... Cứu...!
Hải Yến nhìn xuống gương mặt đầm đìa mồ hôi và nước mắt chằng chịt những vết sẹo của Nomzamo, rồi nhìn sang miệng hầm đang sạt lở từng mảng đất. Khoa đứng bật dậy. Một quyết định sinh tử lóe lên trong chốc lát. Anh quay sang đống đổ nát, nơi Mthunzi đang nằm rên rỉ với cái chân gãy gập dưới đống tôn, kéo gã đàn ông to lớn ra khỏi đống đổ nát.
Đất dưới chân rùng mình chuyển động, từng vết nứt dài ngoằn ngoèo xé toạc bề mặt thung lũng. Khói độc từ lòng đất xộc lên cay sè, xuyên qua lớp khăn ướt làm lồng ngực bỏng rát như có ai đổ axit vào phổi. Đến tảng đá hình đầu bò, Minh Khoa nhìn thấy một cái hố tròn đường kính chỉ vừa người chui, một sợi dây thừng bện bằng những dải vải đã bạc màu, bám đầy bụi đang căng như dây đàn, buộc vào gốc cây. Từ dưới cái hố đen ngòm ấy, tiếng cào cấu vào vách đá và tiếng ho rũ rượi vọng lên rất gần.
- Sipho! Anh có nghe thấy tôi không? Nắm chặt lấy dây! Kagiso gào lên trong lúc Minh Khoa nhoài người ra sát miệng hố bất chấp lớp đất đá quanh mép vực đang vỡ vụn rơi rào rào xuống hố sâu thăm thẳm.
Dưới hố tối mờ mịt, một bóng người đen nhẻm đang bám chặt vào sợi dây vải, trên lưng anh ta còn cõng theo một cậu bé thợ mỏ chừng mười hai tuổi đã ngất lịm vì ngạt khí. Khi nhìn lên, thấy vành mũ nồi xanh và bàn tay người chiến sĩ đang vươn xuống, đôi mắt tuyệt vọng của Sipho bỗng bừng sáng như có hai vì sao vừa rơi xuống đáy giếng.
Minh Khoa quấn hai vòng dây vải quanh cánh tay mình, tì chặt chân vào hốc đá sắc nhọn làm điểm tựa, nghiến răng kéo ngược lên. Sức nặng của hai con người cộng với chiếc túi da đựng quặng đeo bên hông Sipho làm sợi dây cứa sâu vào lòng bàn tay và bả vai anh, máu thấm ướt cả sợi dây vải của người thợ mỏ Zulu. Bụi đá bay mù mịt, chiếc mũ nồi xanh của anh rơi xuống bên miệng hầm.
Trong khoảnh khắc cơ bắp tưởng chừng như đứt tung và buông xuôi trước sức hút của vực thẳm, Minh Khoa bỗng nghe thấy tiếng khóc oa oa đầu đời của một đứa trẻ sơ sinh vang lên từ phía gốc cây khô. Tiếng khóc mỏng manh xé toạc màn khói độc, át cả tiếng đất đá sạt lở dưới hố sâu.
Dưới hố, Sipho bỗng gầm lên một tiếng bằng thổ ngữ Zulu. Bằng một sức mạnh siêu nhiên cuối cùng của kẻ sắp chết, anh đạp mạnh đôi chân trần đẫm máu vào vách, đẩy thốc cơ thể cậu bé trên lưng lên khỏi miệng hố, nơi Kagiso đã chờ đón lấy.
Đúng giây phút bàn tay đầy máu của Minh Khoa nắm chặt được cổ tay gầy guộc, cụt một ngón của Sipho và lôi anh văng lên mặt đất an toàn, thì toàn bộ vách hầm bên dưới sụp xuống hoàn toàn với một tiếng nổ ầm ầm như sấm rền, bịt kín vĩnh viễn con đường dẫn xuống địa ngục...
*
Dưới mái lều tạm được dựng nhanh bằng tấm bạt xanh của lực lượng Gìn giữ hòa bình bên gốc cổ thụ, Nomzamo nằm tựa đầu vào ba lô của Hải Yến, gương mặt đầy những vết sẹo giãn ra. Trên ngực cô, được ủ ấm trong chiếc áo khoác cảnh sát dã chiến có đính lá cờ đỏ sao vàng là một bé gái đỏ hỏn đang ngủ say, đôi môi nhỏ xíu thỉnh thoảng lại mấp máy như đang tìm bầu sữa mẹ. Cô nhìn những chiếc xe đang đưa trẻ em và phụ nữ khỏi nhà kho rồi lại dịu dàng nhìn con.
Cách đó vài bước chân, Sipho nằm thở thoi thóp trên tấm cáng cứu thương. Minh Khoa quỳ bên cạnh cáng, bàn tay anh quấn băng vẫn thấm máu do vết dây thừng cứa. Anh đỡ Sipho nâng cao đầu lên một chút để có thể nhìn thấy Nomzamo và đứa bé.
Người thợ mỏ trẻ tuổi dùng bàn tay không còn lành lặn, run rẩy mở chiếc túi da đeo bên hông mà anh đã sống chết giữ chặt khi leo lên từ đáy hầm. Bên trong chiếc túi ấy không phải là vàng cốm hay những viên đá quý lấp lánh. Từ trong túi da đẫm máu và bùn đen, Sipho rút ra một nhánh cây linh thiêng của người Zulu. Trên cành cây khẳng khiu, kỳ diệu thay, có một chiếc lá non màu xanh biếc, dính chút bụi vàng lấp lánh.
- Khumalo... đã về rồi, Nomzamo à.
Sipho thì thầm, nụ cười rạng rỡ làm bừng sáng gương mặt xám ngoét đang dần lạnh đi của anh. Anh đặt cành cây có chiếc lá xanh vào bàn tay vừa đón đứa trẻ chào đời của Hải Yến. Đôi mắt anh nhìn sâu vào mắt người nữ sĩ quan Việt Nam với lòng biết ơn vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ và chủng tộc.
- Xin bà... đặt cành cây này... lên nôi của con bé...! Đặt tên cho nó... cái tên giúp nó không bao giờ phải chui xuống lòng đất...!
Hải Yến nắm chặt bàn tay lạnh giá của Sipho. Cô khẽ gật đầu.
Khoảnh khắc nhìn thấy cành cây dẫn hồn nằm trên chiếc áo cảnh sát có gắn hình ngôi sao vàng năm cánh đang ủ ấm đứa trẻ sơ sinh, gã đàn ông tàn bạo Mthunzi khuỵu xuống lớp đất vàng quạch. Miệng hắn lẩm bẩm một khúc cầu nguyện cổ xưa xin sự tha thứ của tổ tiên.
Bầu trời chuyển dần sang màu tím sẫm của buổi chiều tà, nhuộm đỏ những gò đất chết, soi rõ bóng những sĩ quan Công an Việt Nam đang đứng lặng lẽ giữa thảo nguyên bao la, trìu mến ngắm nhìn sự sống vừa nảy nở ở thung lũng Tử Thần.