Nắng vắt vẻo trên ngọn Sung Phìn, Vừ ngồi nghỉ dưới chân núi, lấy cây sáo trong quẩy tấu ra thổi nhưng trong đầu Vừ cứ nghĩ về Sum. Ba mùa sơn tra Vừ và Sum về sống chung một mái nhà. Sum lúc nào cũng khiến Vừ như người say thuốc. Vừ nhớ, lần đầu hai đứa quen nhau trên con dốc, bóng Sum nhỏ xíu đang đổ về phía trước, chả biết trong quẩy tấu có gì mà cô gái chân bước rộn ràng, miệng thì ngân nga hát, những họa tiết trên chiếc váy hoa cứ ngập ngừng trong nắng cuối thu. Lúc ấy Vừ đã muốn chạy lên bắt chuyện nhưng còn đàn ngựa, Vừ đang nghĩ mông lung thì một con ngựa trong đàn bất chợt hí lên thất thanh. Sum đang hát, giật mình quay lại phía sau, đi giật lùi. Bỗng cô vấp phải hòn đá, Sum ngã, quẩy tấu nghiêng, những trái sơn tra lăn ra dọc đường. Sum bò dậy lườm đàn ngựa và chủ của nó:
- Ngựa của anh làm sao đấy, nhặt quả lại đền tôi đi.
- Có phải tôi làm ngã cô đâu mà tôi phải nhặt chứ.
Vừa nói xong, Vừ ngẩng lên, bắt gặp đôi mắt sáng trong sắc lẹm. Vừ tiếc những lời vừa lỡ nói ra.
Lặng lẽ nhặt những quả sơn tra chưa bị lăn xuống vực cho cô gái mà phải hai lần gặp sau Vừ mới được biết tên. Sum nói Sum rất thích mùi hương thơm dìu dịu, ngòn ngọt của sơn tra. Vừ nghĩ có gì đặc biệt đâu mà thích chứ, cũng như những loại hoa quả khác thôi mà.
Vừ xin bố xuống huyện học sửa chữa xe máy, nhưng bố không đồng ý. Bố muốn Vừ học thêm cách chăm sóc và trồng mở rộng thêm sơn tra ở một số vạt rừng còn trống.
- Vừ à, bố già rồi, không lên rừng được nữa, con phải giúp bố chứ.
- Con muốn học sửa xe máy như thằng A Khử.
- Chẳng đâu bằng mảnh đất đã nuôi mình khôn lớn, Vừ à. Bố muốn con làm giàu trên chính mảnh đất của tổ tiên mình để lại, mà cây sơn tra giờ đang được Nhà nước hỗ trợ trồng để phát triển kinh tế. Bố đã nói chuyện với trưởng bản rồi, đợt tới ngoài tỉnh có mở lớp tập huấn một tuần về khuyến nông, bố đăng ký cho mày rồi. Lần này chủ điểm là cách trồng và chăm sóc cây sơn tra đấy.
- Con không thích. Sao bố muốn con mãi ở trên núi thế?
- Cái thằng này, thế mày không sinh ra từ núi chắc. Mày lúc nào cũng cãi lời bố thế hả?
- Vừ, bố con nghĩ thế cũng phải đấy - bà Mỉ an ủi; nhưng Vừ cứ lặng thinh, mặt lầm lỳ.
Vừ đang nghĩ đến lời thằng Khử, nó bảo, giờ nhà nào cũng có xe máy, dễ kiếm tiền lắm. Ở phố thì vui, chả thiếu thứ gì. Bữa cơm trôi qua nặng nề trong tiếng thở dài của ông Púa và bà Mỉ.
Vạt nắng mỏng manh xiên qua kẽ lá vào mắt Vừ, dịu dàng như ánh mắt của Sum. Nhờ có tình yêu của Sum dành cho Vừ và cho những trái sơn tra mà Vừ dần thay đổi quyết định. Vừ thấy yêu những bông hoa trắng muốt, chờ đợi cái hương thơm ngòn ngọt, dìu dịu như đã từng chờ đợi được đón Sum về sống chung một nhà.
Ngày cưới, mẹ Vừ trao cho Sum một chiếc vòng bạc và nói: “Con không chỉ là con dâu, con còn là con gái của mẹ”. Đôi mắt tròn xoe của Sum lắng nghe lời mẹ chồng nói, chứa bao điều hạnh phúc.
Đang mùa sơn tra, Vừ tranh thủ đi thu hoạch để chiều còn chở xuống chợ trung tâm giao cho khách hàng. Gần tuần nay Sum ốm nên chỉ có một mình Vừ đi vào rừng. Sum bảo tự nhiên thấy nhớ hương thơm ấy quá, hôm nào về Vừ cũng chọn những quả chín hồng như má Sum mỗi khi e thẹn mang về cho cô nhấm nháp, cô hít hà, cô ngửi cho đỡ nhớ. Biết tính Sum, Vừ mang theo chiếc áo hồng của cô theo, vắt lên chỗ cành cây nhiều quả chín nhất, cho hương thơm của quả đượm vào trong áo, chiều Vừ sẽ mang về cho Sum gối đầu giường. Cái buồng nhỏ của vợ chồng Vừ thơm lựng mùi hương của những trái sơn tra.
Hai đứa lấy nhau đã ba năm có lẻ mà cái bụng của Sum vẫn y như ngày mới về nhà Vừ làm dâu. Mẹ Vừ sốt ruột, nhiều lần cứ nói bóng gió. Ra ruộng ngô nói, đến chuồng ngựa nói, trong bếp nấu cơm cũng nói, miễn là chỗ đó có Sum. Những lúc ấy Sum thấy ruột gan đau đớn như có hàng trăm mũi tên xuyên vào; nước mắt lặng lẽ rơi. Sum đã từng nghĩ sao nước mắt ở đâu ra mà nhiều thế chứ. Mặc kệ thôi, chẳng phải khóc làm gì, nhưng đôi mắt đen láy có nghe theo lời cô đâu; nước mắt vẫn lặng lẽ rơi đấy thôi. Vừ thương vợ nhưng cũng chẳng dám làm mẹ buồn, chỉ khi không có mẹ, Vừ lại nắm chặt bàn tay của Sum mà động viên, an ủi:
- Sum đừng buồn, vợ chồng mình còn trẻ mà, vội gì chứ? Sum có thấy những cây sơn tra không, có phải mới trồng là nó đã ra hoa cho quả ngay được đâu, cần phải có thời gian chứ. Hôm qua Vừ ngủ mơ thấy một ông tiên hiện về bảo Vừ là con của chúng ta đang ở một nơi rất xa, con sẽ sớm đến với vợ chồng mình thôi, Sum à.
- Vừ nói thật chứ?
- Ừ, thật mà.
Sum tựa vào vai Vừ trong cơn gió cuối thu se se của núi rừng mà mường tượng về những đứa con quấn quýt bên chân mình gọi mẹ, gọi bố. Thế nhưng một mùa, hai mùa, năm mùa… vẫn không có tiếng trẻ con trong căn nhà ngập hương sơn tra. Mẹ Vừ sốt ruột ra mặt, bà nói bóng nói gió nhiều hơn, Sum cũng đau nhiều hơn. Mỗi mùa sơn tra đến, Sum lại mong ngóng điều kỳ diệu sẽ xảy ra với Sum, nhưng càng mong, cô lại càng sợ. Sợ ánh mắt của mẹ chồng, sợ ánh mắt của những người trong bản, sợ những câu hỏi tưởng như vô tình mà cứa sâu vào lòng đau nhói. Đêm nào cũng vậy, khi Vừ đã ngủ say, Sum không ngủ được, cô ngồi dậy tựa lưng vào tường, mắt dõi qua ô cửa nhỏ, cô không khóc thành tiếng, chỉ thấy ngực mình như có hòn đá đè nặng, ngột ngạt, đau và không thở nổi. Sum tự hỏi: “Nếu mình không thể làm mẹ, mình còn xứng làm vợ Vừ không?”.
Nắng đã tắt hẳn sau đỉnh núi. Vừ thấy vui vì hôm nay bốn bao sơn tra vừa chở xuống chợ đã bán hết vèo. Vừa đi xe vừa nghiêng nghiêng đầu theo điệu khèn cất ra nơi lưng chừng núi. Vừ nghĩ đến ánh mắt Sum khi nhìn thấy mấy đồ nhỏ xinh này, chỉ đơn giản là hai chiếc mũ, hai chiếc áo, mấy đôi tất sơ sinh mà hồi chiều đi qua hàng quần áo trong chợ Vừ đã mua về với mong muốn con nhanh đến với vợ chồng Vừ.
Vừa về đến nhà, thấy bộ mặt hớn hở của đứa con trai, mẹ Vừ liền mắng:
- Mày chiều con Sum ít thôi, không lo mà đẻ đi, chỉ nuôi cái thân thôi à?
- Mẹ ơi, cứ từ từ chúng con sẽ sinh cho mẹ một đàn cháu, chỉ sợ khi ấy mẹ chẳng còn sức bế cháu nữa ý.
- Ầy da, nếu đẻ được đã đẻ rồi. Mà mẹ bảo này, hôm trước đi chợ phiên, mẹ đi cùng với con bé Pứ, còn nhớ nó không? Nó hỏi mẹ được mấy cháu nội rồi mà mẹ muốn rơi nước mắt. Con Pứ bảo với mẹ, nếu anh Vừ đồng ý, nó sẽ đẻ con cho mày, Vừ ạ. Mẹ nghe mà mừng quá.
- Mẹ, sao mẹ lại nói thế, Sum sẽ buồn lắm đấy.
- Tao có bảo mày phải bỏ vợ đâu. Từ ngày lấy vợ, mày đâu còn nghĩ đến mẹ mày nữa, lúc nào cũng chỉ biết đến vợ, Vừ à.
Bà Mỉ vừa buộc lại cái khăn trên đầu vừa nói:
- Tao đã quyết định rồi, mai thắp hương xin tổ tiên, tối ngày kia là mười sáu, trăng đẹp, mày phải sang nhà con Pứ, chỉ cần mày sang đấy một đêm thôi, Vừ nhá.
- Mẹ, sao mà không nghĩ cho con. Nếu thích thì mẹ tự sang, con không đi đâu hết.
- Mày giỏi lắm, Vàng A Vừ. Giờ mày còn dám cãi lời mẹ, mày muốn đến khi mẹ mày nhắm mắt, nhà họ Vàng vẫn không có người nối dõi phải không?
Mặc bà Mỉ đứng đó, bà nói thì bà tự nghe. Vừ bỏ ra bìa đá ngoài cổng ngồi.
Ở chái chuồng lợn, Sum nghe thấy hết lời của mẹ, nước mắt cô chảy dài. Sao ngực cô đau thế nhỉ, biết làm thế nào bây giờ. Có phải Sum không muốn đâu, Sum cũng mong lắm chứ. Sum đã đi khám ở bệnh viện, uống thuốc lá của người trong bản, nghe hết lời mách bảo này đến lời mách bảo khác, vậy mà…
Cho đàn lợn ăn xong, mang cỏ vào chuồng cho con ngựa trắng. Sum ngồi sụp xuống như thể không còn chút sức lực nào. Đầu óc mông lung, những lời mẹ chồng nói lại vọng trong đầu cô buốt nhói. Cô vẫn nhớ lời Vừ động viên cô mỗi khi thấy cô buồn:
“Không có con thì mình vẫn là vợ chồng. Vừ chỉ cần Sum là đủ”.
Sum nhìn ra vườn, mùa sơn tra đang đậu những quả non. Rồi ngày mai, ngày kia, Sum sợ Vừ sẽ không nói được những lời an ủi Sum như thế nữa.
Trên đỉnh Noong Quai, những đám mây trắng như đắp chăn bông cho núi khi nắng đã tắt hẳn, cái lạnh đã ùa về, lòng Sum nặng trĩu. Sum không muốn Vừ phải khó xử về quyết định của mẹ. Sum xin phép bố mẹ chồng cho cô về nhà bố mẹ đẻ một thời gian vì mẹ Sum ốm. Không giống mọi khi, mẹ chồng đồng ý luôn, trong lòng bà chắc đang thầm vui vì bà đang nghĩ cách cho Vừ sang nhà Pứ, thì giờ chẳng cần nghĩ gì hết.
Trên lưng cõng một gùi cỏ xanh ngất ngưởng, cao quá đầu người, Vừ gọi:
- Sum ơi, đỡ cho chồng nào.
Mẹ Vừ bước ra thản nhiên nói:
- Con Sum nó xin về nhà bố mẹ vợ mày mấy hôm.
- Mẹ, mẹ đã nói gì với Sum?
- Cái thằng này, tao có nói gì đâu.
- Con sang đón Sum về.
- Không phải đón, hồi chiều em gái con Sum sang bảo mẹ vợ mày ốm, nó sang đấy mấy hôm.
- Sao mẹ không bảo Sum chờ con về rồi hãy đi?
- Cái thằng này, mày cứ bám váy vợ thế hả?
- Mẹ vợ ốm, con càng phải sang…
Vừ chưa nói hết câu, bà Mỉ đã chặn luôn:
- Mày mà đi, tao sẽ chết cho mày xem.
Hết dọa rồi nhẹ nhàng, bà Mỉ khuyên Vừ nghe lời bà tối mai sang nhà Pứ:
- Chỉ một đêm thôi con trai. Mày có bỏ con Sum đâu mà phải nghĩ. Mày có thể thương con Sum cả đời nhưng mày phải nghĩ đến dòng họ Vừ này chứ. Con Sum nó cũng sẽ hiểu thôi. Cái cây không hoa, không quả thì chỉ là một cây khô thôi, con ơi.
Ông Púa lên tỉnh họp hội đồng đội. Mấy bữa nay chỉ có hai mẹ con, cái nồi đôi đũa cũng nhớ bàn tay của Sum. Không gian tĩnh đến nhói lòng, con mèo mướp cứ nằm phơi nắng cũng chả thiết ăn. Chợt bà Mỉ bảo:
- Mẹ sắp xếp mấy thứ cho mày rồi đấy, tối nay sang nhà con Pứ nhá. Nghe lời mẹ một lần này thôi, Vừ ơi. Có thế chết mẹ mới nhắm mắt được.
Vừ không trả lời mẹ, lặng lẽ ăn cho hết bát cơm rồi vào giường nằm.
Ngoài sân, bà Mỉ liên tục giục Vừ đi cho sớm kẻo Pứ chờ. Thấy Vừ vào buồng lấy cái túi, bà Mỉ nói:
- Đi có một đêm cần gì túi áo.
- Con đi đây.
Bà Mỉ vui ra mặt:
- Ừ, đi đi, chắc con Pứ đang mong đấy.
Trăng mười sáu như dát vàng ánh xuống những lá cây sa mộc, lung linh trong tiết trời se se lạnh. Ánh trăng đã thầm thì với Vừ điều gì mà vừa bước ra khỏi cổng, Vừ đã thấy trong lòng bâng khuâng khó tả. Bước chân đưa Vừ qua con dốc nhỏ quen thuộc, dừng lại trước ngôi nhà có bờ rào đá màu rêu, bên cạnh là cây sơn tra già. Ngày xưa Vừ hay viết thư cho người yêu nhét nơi hàng rào đá này, nghĩ lại Vừ thấy buồn cười. Mang tiếng là thư nhưng chỉ là mảnh giấy nhỏ ghi vài chữ “Nhớ Sum”, hoặc “Yêu Sum” hay “Tiếng khèn của Vừ đang nhớ Sum lắm đấy”, chỉ thế thôi nhưng khi biết Sum đã lấy thư thì Vừ vui cả ngày.
Vừ đứng một lúc rồi kiễng chân lên để ngó tìm người con gái của mình, chợt thấy bóng Sum, Vừ khẽ gọi:
- Mở cửa cho anh, Sum ơi.
Sum nhìn thấy Vừ thì sững lại, ngạc nhiên:
- Tưởng anh hôm nay bận chứ. Sao lại đến đây?
- Đôi chân cứ dẫn anh đến đây đấy. Mẹ đỡ nhiều chưa, Sum?
- Mẹ đỡ nhiều rồi.
Hai đứa ngồi ngoài sân, thấy Sum im lặng, Vừ hỏi:
- Sum đang nghĩ gì thế?
- Thế anh Vừ đang nghĩ gì?
- Anh nghĩ về Sum thôi, thật đấy. Anh có cái này cho Sum.
Nói rồi, Vừ lấy trong túi vải ra mấy thứ đồ sơ sinh hôm trước mua ở chợ trung tâm chưa kịp đưa cho Sum.
- Ôi, dễ thương quá. Sum nói cho Vừ biết một tin nhé, nghe không?
- Tin gì? Sum nói luôn đi, sốt ruột quá.
Ánh mắt như đang cười, Sum đặt bàn tay lên bụng rồi nói:
- Thấy Sum cứ buồn nôn, chiều nay chị dâu dẫn Sum sang trạm xá khám, y sĩ bảo con đang ở trong bụng Sum rồi. Chúng mình… có con rồi, có con rồi, Vừ ạ.
Vừ mừng quá, bế thốc Sum lên, ghì chặt vợ vào lòng hôn lấy hôn để vào bụng Sum. Nắm chặt bàn tay nhỏ của Sum, Vừ động viên vợ cố gắng ăn nhiều, con của chúng ta mới khỏe, chân mới chắc, mới leo núi lên rừng hái sơn tra cho vợ chồng mình được chứ.
Chợt Sum bẽn lẽn:
- Anh Vừ này, anh muốn tên con chúng ta là gì?
- Anh muốn con chúng ta tên là Sơn Tra, dù là trai hay gái, được không, Sum?
- Được chứ ạ, em cũng đã nghĩ đến cái tên ấy. Mỗi lần gọi con, chúng ta lại nhớ về những kỷ niệm. Sau những mùa sơn tra mỏi mòn chờ đợi, mùa sơn tra năm nay cuối cùng trời cũng thương chúng mình.
Vừ ôm chặt Sum vào lòng, muốn khóc quá, Sum à, vì vui đấy. Chợt nhớ ra, Vừ bảo:
- Còn túi quả sơn tra nữa, Vừ mang sang cho Sum đây. Để Vừ bổ cho Sum ăn nhé.
Ánh trăng thật dịu dàng, dường như cũng muốn chia vui cùng Vừ và Sum. Trong ngôi nhà nhỏ, họ bắt đầu chờ đợi tiếng khóc chào đời của một đứa trẻ với cái tên thật dễ thương.
