Cuộc chuyển giao thế hệ "dưới bóng ma phóng xạ" tại Hiroshima

81 năm sau thảm họa bom nguyên tử tại Hiroshima, thế hệ hibakusha - những người sống sót đang lùi vào quên lãng. Giờ đây, tâm chấn của cuộc chiến chống lại sự lãng quên và bóng ma bức xạ được truyền lại cho những thế hệ tiếp nối: thế hệ thứ hai (nisei), thứ ba (sansei) và những người kế thừa ký ức (denshousha). Một cuộc chuyển giao thế hệ đầy trăn trở, nơi nỗi sợ di truyền, sự kỳ thị ngầm và trách nhiệm lịch sử vẫn đè nặng lên từng số phận.

Nỗi ám ảnh di truyền của thế hệ thứ hai

Thế hệ sống sót sau ngày 6/8/1945 - các hibakusha - đang vơi dần theo quy luật tự nhiên. Theo số liệu thống kê mới nhất do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, số lượng hibakusha còn sống trên toàn quốc hiện đã giảm xuống dưới ngưỡng 100.000 người, với độ tuổi trung bình chạm mốc 85,8 tuổi. Khi những chứng nhân lịch sử cuối cùng dần rời bỏ cõi đời, gánh nặng tâm lý và vết thương vô hình của thảm họa hạt nhân không hề biến mất, mà chuyển giao trực tiếp sang vai thế hệ con cái của họ, những người được gọi là nisei, tức thế hệ thứ hai.

1000a.jpg
Kazumi Kuwahara và bà ngoại tại Bảo tàng tưởng niệm hòa bình Hiroshima

Ước tính trên toàn Nhật Bản hiện có khoảng 300.000 - 500.000 người thuộc thế hệ thứ hai. Dù không trực tiếp trải qua thời khắc quả bom phát nổ, họ lại mang trên mình nỗi sợ hãi kéo dài suốt cả đời về những biến đổi sinh học tiềm ẩn. Từ khi chào đời, thế hệ nisei đã sống trong phấp phỏng âu lo về nguy cơ di truyền phóng xạ, tự hỏi liệu ung thư hay bệnh bạch cầu có phát tác trong cơ thể mình.

Nỗi đau thể xác không tồn tại lẻ loi, mà gắn liền vết thương tâm lý xã hội. Suốt nhiều thập kỷ, sự thiếu hiểu biết khoa học dẫn đến làn sóng kỳ thị tàn nhẫn đối với người mang dòng máu nạn nhân bom nguyên tử. Họ bị từ chối kết hôn, bị phân biệt khi xin việc vì định kiến lo ngại thế hệ sau sinh ra bị dị tật hoặc đoản mệnh.

Bà Michiko Takiguchi, 67 tuổi, ngụ tại quận Nishi, đã trải qua hai ca phẫu thuật tuyến giáp, luôn sống trong nỗi lo di chứng hạt nhân đang tàn phá cơ thể mình. Nhưng thứ ăn mòn bà Takiguchi là ký ức tuổi trẻ chứ không phải cuộc chiến chống bệnh tật. Bố mẹ của bà Takiguchi đều nhiễm xạ cách tâm chấn chưa đầy 2 km. Khi bà chuẩn bị kết hôn vào thập niên 1980, gia đình hôn phu đã thuê thám tử điều tra lý lịch. Phát hiện bố mẹ bà là hibakusha, đám cưới lập tức bị hủy. Nỗi đau ấy là vết sẹo tâm lý đeo đẳng suốt đời bà.

Nhiều bậc cha mẹ hibakusha chọn cách giấu kín quá khứ nhiễm xạ để bảo vệ con cái. Nhưng chính sự câm lặng tạo khoảng trống đè nặng tâm can thế hệ thứ hai. Mỗi khi cơ thể có triệu chứng bất thường, họ lập tức nghĩ đến phóng xạ. Sự bất an biến cuộc sống của hàng trăm nghìn người thành cuộc đấu tranh nội tâm dai dẳng sau hơn 8 thập kỷ.

1000b.jpg
Ông Nobuto Higuchi tại triển lãm tranh kỷ niệm 81 năm ngày thảm họa hạt nhân tại Hiroshima xảy ra

Sứ mệnh đánh thức ký ức

Trước nguy cơ biến mất hoàn toàn của những lời kể thực địa khi thế hệ thứ nhất qua đời, chính quyền thành phố Hiroshima đã triển khai một dự án mang tầm chiến lược: chương trình đào tạo "Người kế thừa di sản ký ức" (Denshousha). Đây là đội ngũ tình nguyện viên, bao gồm thế hệ con cháu của nạn nhân và cả những công dân bình thường, trải qua quá trình đào tạo khắt khe kéo dài 3 năm để tiếp nhận, nghiên cứu và kể lại chính xác từng lời chứng của các hibakusha tiền bối. Tính đến giữa năm 2026, thành phố Hiroshima đã cấp chứng nhận cho hơn 300 denshousha đang hoạt động thường trực tại Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình và các trường học.

Kazumi Kuwahara, một đại diện tiêu biểu thuộc thế hệ thứ ba (sansei) đang đảm nhiệm vai trò hướng dẫn viên tình nguyện hòa bình tại công viên, là minh chứng sống động cho sự tiếp nối thế hệ này.

Bà ngoại của Kuwahara đã sống sót kỳ diệu sau khi bị chôn vùi dưới đống đổ nát cách tâm chấn 1,5 km. Kuwahara chia sẻ, từ khi còn nhỏ, mỗi lần cô đổ bệnh, bà ngoại lại nắm chặt tay cô và luôn miệng nói xin lỗi vì sự dằn vặt, rằng chính chất phóng xạ còn sót lại trong cơ thể mình đã truyền sang cháu gái. Lớn lên cùng nỗi ám ảnh đó, Kuwahara quyết định từ bỏ công việc văn phòng sau khi tốt nghiệp đại học tại Anh để trở về Hiroshima, khoác lên mình chiếc áo tình nguyện viên gìn giữ ký ức.

1000c.jpg
Cụ Yoshida Katsuji, một hibakusha được mời tới bảo tàng thuyết trình về sự kiện ngày 6/8/1945

Sứ mệnh gìn giữ hòa bình ấy còn được lan tỏa mạnh mẽ ra tầm vóc quốc tế nhờ những gương mặt trẻ đầy nhiệt huyết như Mitsuhiro Hayashida. Là một đại diện của thế hệ thứ ba có ông bà nội ngoại đều là nạn nhân bom nguyên tử, Hayashida đã sớm tham gia vào các phong trào giải trừ vũ khí hạt nhân xuyên quốc gia. Hayashida chính là người khởi xướng và lãnh đạo chiến dịch thu thập hàng triệu chữ ký quốc tế gửi lên Đại hội đồng Liên hợp quốc nhằm kêu gọi các cường quốc ký kết Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân (TPNW).

Trong câu chuyện với tôi tại văn phòng hoạt động cộng đồng ở Hiroshima, Hayashida nhấn mạnh: "Nhiệm vụ của chúng tôi là biến những con số thương vong trừu tượng thành các câu chuyện sống động về số phận con người, để thế hệ tương lai hiểu rằng vũ khí hạt nhân không bao giờ là công cụ bảo đảm an ninh, mà là hiểm họa hủy diệt nhân loại".

Tiếng nói phản biện từ 13 triệu chữ ký

Một trong những dấu ấn sống động nhất của thế hệ tiếp nối tại Hiroshima chính là "Chiến dịch chữ ký Hibakusha" do các tổ chức thế hệ thứ hai, thứ ba phối hợp cùng Hiệp hội Nihon Hidankyo - giải Nobel Hòa bình 2024 phát động nhằm vận động quốc tế phê chuẩn Hiệp ước cấm vũ khí hạt nhân (TPNW). Hơn 4.000 điểm tiếp nhận chữ ký lưu động đã được thiết lập tại các nhà ga tàu điện ngầm, trường đại học khắp 47 tỉnh, thành phố của Nhật Bản, kết hợp thu thập trực tuyến trên nền tảng số xuyên biên giới.

Chiến dịch đã thu thập được hơn 13,7 triệu chữ ký hợp lệ từ công dân trên toàn cầu, bao gồm chữ ký của hơn 1.200 thị trưởng, thống đốc các địa phương tại Nhật Bản và nhiều chủ nhân giải Nobel danh giá. Đại diện thế hệ trẻ Hiroshima đã trực tiếp trao tập hồ sơ chữ ký khổng lồ này tận tay Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc tại trụ sở New York.

Bên cạnh đó, thế hệ trẻ còn xây dựng kho lưu trữ số hóa "Voice of Hibakusha", ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tái hiện không gian ba chiều và bảo tồn hơn 100.000 trang tư liệu, bản ghi âm lời khai của nạn nhân bằng 15 ngôn ngữ khác nhau, đưa thông điệp Hiroshima vang xa trên trường quốc tế.

Tìm kiếm sự công nhận

Thế hệ thứ hai của các nạn nhân bom nguyên tử đang kiên trì theo đuổi một cuộc chiến pháp lý đòi lại quyền lợi y tế và sự công bằng xã hội. Theo quy định của Đạo luật cứu trợ nạn nhân bom nguyên tử của Nhật Bản, chỉ những người sống sót trực tiếp (thế hệ thứ nhất) mới được cấp "Sổ tay sức khỏe Hibakusha", để được chi trả toàn bộ chi phí y tế và nhận các khoản trợ cấp sinh hoạt hằng tháng. Trong khi đó, hàng trăm nghìn người thuộc thế hệ thứ hai hoàn toàn bị loại khỏi hệ thống phúc lợi này.

Ông Nobuto Higuchi là một trong những nguyên đơn trong vụ kiện tập thể của thế hệ thứ hai tại Hiroshima. Có cha mẹ nhiễm xạ nặng, ông Higuchi phải điều trị suy tủy và ung thư gan với chi phí đắt đỏ suốt nhiều năm. Dù vậy, tòa án tại Hiroshima và Nagasaki liên tục bác bỏ yêu cầu hỗ trợ y tế của các nguyên đơn Nisei. Dù gặp phải rào cản pháp lý nghiệt ngã, ông Higuchi và các cộng sự khẳng định tiếp tục kháng cáo. Với họ, cuộc chiến pháp lý không đơn thuần đòi hỏi trợ cấp tài chính, mà là sự thừa nhận chính thức từ nhà nước đối với vết thương vì vũ khí hạt nhân để lại trên thân thể thế hệ sinh ra sau chiến tranh.

Tại những con phố Hiroshima năm 2026, nhịp sống hiện đại vẫn cuộn chảy bên cạnh các công trình lịch sử. Thế nhưng, trong tâm thức của những con người mang dòng máu nạn nhân chiến tranh, cuộc chiến vẫn chưa kết thúc. Họ không chỉ đấu tranh vì quyền lợi bản thân, mà đang kiên trì dựng xây bức tường thành lương tri, ngăn nhân loại bước vào vết xe đổ hủy diệt của vũ khí nguyên tử.

Trần Thành (Từ Hiroshima, Nhật Bản)

Các tin khác

"Nghịch lý" với phim Việt

"Nghịch lý" với phim Việt

Có một nghịch lý là phim Việt có thể giành chiến thắng tại các liên hoan phim quốc tế như Cannes, Berlin, Busan… nhưng vẫn chịu cảnh "ế ẩm" tại phòng vé nội địa. Phải chăng do xuất phát từ sự chênh lệch lớn giữa gu nghệ thuật hàn lâm và thị hiếu giải trí đại chúng? Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tình trạng này không tái diễn.

Từ công xưởng đến phòng thí nghiệm của thế giới

Từ công xưởng đến phòng thí nghiệm của thế giới

Suốt nhiều thập kỷ, thế giới quen với nhìn Trung Quốc như một công xưởng khổng lồ, nơi sản xuất mọi thứ nhưng hiếm khi phát minh ra thứ gì mang tính đột phá. Hình ảnh đó giờ đây đã lỗi thời. Trung Quốc đang bước vào cái mà giới khoa học quốc tế gọi là kỷ nguyên "khoa học lớn", nơi những dự án nghiên cứu tiên tiến trở thành thương hiệu quốc gia.

Nghỉ hưu mấy lần

Nghỉ hưu mấy lần

Thời Lê trung hưng, nhiều vị quan từ cấp Thượng thư trở lên đến Tể tướng, dù đã được vua Lê, chúa Trịnh cho hưu trí, nhưng sau đó lại gọi ra làm việc trở lại.

“Diễn viên” trên mạng: Nhiều rủi ro khi sự cợt nhả lên ngôi

“Diễn viên” trên mạng: Nhiều rủi ro khi sự cợt nhả lên ngôi

Xu hướng làm clip tự phát trên YouTube, Facebook, TikTok đang biến mạng xã hội thành một sân khấu mà ai cũng có thể tham gia. Có những clip sáng tạo, được đầu tư như những tác phẩm giải trí thực sự nhưng cũng có không ít nội dung phản cảm, chỉ để câu like, câu view. Khi lượt xem trở thành thước đo, vấn đề đặt ra đâu là giải trí và đâu là sự độc hại?

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Dù chưa ra mắt nhưng dự án phim “Hoàng hậu cuối cùng” đang vướng phải những rắc rối xung quanh mối quan hệ giữa nguyên mẫu – nhân vật. Trước đó, nhà sản xuất phim “Em và Trịnh”, “Kiều”…cũng gặp phải những phản ứng về vấn đề này. Tuân thủ những quy định về pháp lý hay áp dụng ứng xử có lý có tình để giải bài toán với nguyên mẫu vẫn là điều khiến các nhà làm phim loay hoay.

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Khi tỷ lệ sinh toàn cầu suy giảm và tuổi thọ trung bình không ngừng kéo dài, thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của một khái niệm kinh tế mới: "nền kinh tế bạc" với toàn bộ hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và ngành công nghiệp phục vụ nhóm dân số cao tuổi. Khắp nơi trên thế giới, các chính phủ đang chạy đua biến "gánh nặng nhân khẩu học" thành một động cơ tăng trưởng mới. Nhưng câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: liệu đây có thực sự là trụ cột kinh tế của thế kỷ 21, hay chỉ là một phép thử đầy rủi ro trước một cuộc khủng hoảng dân số chưa từng có tiền lệ?

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Thời phong kiến, những người gian lận thi cử bị đánh giá tư cách rất thấp. Thế nhưng, vẫn có những vụ gian lận xảy ra, dù triều đình đã tìm nhiều biện pháp để phòng ngừa.

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games (EG) là giải thi đấu thể thao dành cho các vận động viên sử dụng doping. Ý tưởng này nghe qua thì thật điên rồ, nhưng sự kiện EG đầu tiên vừa diễn ra vào ngày 24/5 tại thành phố Las Vegas, Mỹ. Giải đấu lôi kéo sự tò mò của cả những người không mấy mặn mà với thể thao. Ai cũng muốn biết xem khoảng cách giữa các vận động viên có và không sử dụng chất cấm là bao xa.

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

Đến thời điểm này, "danh phận" di tích Hoành Sơn Quan nằm trên đỉnh đèo Ngang vẫn bị "treo" trong suốt hàng thập niên qua và chưa chốt định được một cách rõ ràng với một tâm thế hoàn toàn mới. Vì vậy, đã đến lúc phải có "trọng tài" thiết lập cơ chế đồng quản lý, phát huy giá trị di tích.

Đạo giáo trong triều đình Việt

Đạo giáo trong triều đình Việt

Trong thời kỳ Bắc thuộc ở nước ta, Đạo giáo thịnh hành lúc nhà Đường cai trị, nên khi nước ta bắt đầu thời kỳ độc lập, ảnh hưởng của Đạo giáo vào triều đình vẫn rất lớn.

Chương trình Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng tháng 5/2026 thu hút hàng nghìn người đổ về

Một concert, vạn dịch vụ hưởng lợi

Du lịch âm nhạc tạo ra một nguồn thu lớn khi thu hút lượng lớn người xem, kèm theo hàng loạt các dịch vụ khác như lưu trú, ăn uống, mua sắm. Đây cũng là lý do nhiều địa phương bắt đầu xem các đại nhạc hội như một công cụ phát triển kinh tế, tương tự cách họ từng làm với các lễ hội văn hóa truyền thống.

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Khi danh sách các đội tuyển dự World Cup 2026 được gửi tới FIFA, một thống kê đã làm sáng tỏ vị thế độc tôn của bóng đá Pháp: Với 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp - chiếm gần 8% tổng số nhân sự dự giải, vượt xa Hà Lan (67 người) và Đức (50 người) để trở thành nước xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới.