Tốt nghiệp ngành Quản trị kinh doanh lữ hành, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên, chị Trần Thu Hà về công tác tại Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng từ tháng 6/2022. Gần ba năm gắn bó với công việc thuyết minh, hướng dẫn viên tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó, với chị, mỗi ngày làm việc là một hành trình trở về với lịch sử.
“Là người học du lịch, được làm việc ngay tại nơi cội nguồn cách mạng, nơi gắn bó sâu đậm với cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi luôn cảm thấy tự hào và vinh dự”, chị Hà chia sẻ. Cảm xúc ấy không đến từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ những việc rất giản dị: Mỗi sáng bước chân vào khu di tích, mỗi lần dừng lại trước hang Cốc Bó, mỗi khi kể cho du khách nghe câu chuyện Bác Hồ trở về nước trong muôn vàn gian khó.
Theo dòng thuyết minh của chị, hành trình lịch sử được mở ra từ mùa xuân năm 1941, khi Bác Hồ đặt chân về Tổ quốc tại mốc 108 (nay là mốc 675). Từ đó là những ngày tháng hoạt động bí mật giữa núi rừng Pác Bó, sự ra đời của Mặt trận Việt Minh (19/5/1941), giai đoạn chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa, Chiến dịch Biên giới năm 1950, và những lần Bác trở lại thăm Cao Bằng, đặc biệt là chuyến về Pác Bó sau 20 năm, vào tháng 2/1961.
“Để kể được trọn vẹn câu chuyện ấy, chúng tôi không chỉ học từ sách sử, tài liệu chính thống, mà còn từ hồi ký của các đồng chí cách mạng, từ lời kể của các cụ cao niên, những gia đình cách mạng nhiều thế hệ ở Pác Bó”, chị Hà nói. Chính những mạch ký ức sống động ấy đã giúp lịch sử không còn khô cứng, mà trở nên gần gũi hơn.
Trong hành trình tham quan Pác Bó, theo chị Hà, có hai điểm khiến hầu hết du khách xúc động nhất: Hang Cốc Bó và bàn ghế đá nơi Bác từng làm việc. Sự giản dị đến mộc mạc của một vị lãnh tụ vĩ đại, sống giữa núi rừng, làm việc với bàn đá, ghế đá, sử dụng những vật dụng hết sức đời thường luôn để lại ấn tượng sâu sắc, vượt xa những hình dung ban đầu của du khách.
Lộ trình tham quan bắt đầu bằng nghi lễ dâng hương tại Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, sau đó là Nhà Trưng bày, nơi lưu giữ hệ thống tài liệu, hiện vật gắn với thời gian Bác sống và làm việc tại Pác Bó, Cao Bằng. Từ đây, các đoàn tiếp tục di chuyển ra các điểm ngoài trời, để cảm nhận rõ hơn điều kiện sinh hoạt và hoạt động cách mạng của Bác trong những năm đầu về nước.
Nhà trưng bày được xây dựng với 5 chủ đề xuyên suốt: Truyền thống yêu nước của nhân dân các dân tộc Cao Bằng; hành trình Nguyễn Ái Quốc trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng giai đoạn 1941–1945; Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cao Bằng trong kháng chiến chống thực dân Pháp; trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội; và những nỗ lực của Đảng bộ, nhân dân Cao Bằng trong việc thực hiện di huấn của Người.
Từ những tư liệu ấy, chị Hà kể cho du khách nghe về cuộc sống đời thường của Bác: Bức tranh gốc của họa sĩ Trịnh Phòng “Bác Hồ về nước”; chiếc vali mây Bác mang theo, trong đó có máy đánh chữ Hermès, tài liệu và lá cờ đỏ sao vàng; gốc ổi nơi Bác dùng lá nấu nước uống thay chè; những vật dụng giản dị như bát, đũa, nồi đồng, siêu nước, bật lửa sừng trâu, đá đánh lửa…
Một địa điểm đặc biệt khác là nhà ông Lý Quốc Súng, nơi Bác Hồ từng ở những ngày đầu về Pác Bó. Ngôi nhà được phục dựng năm 2019, tái hiện không gian sinh hoạt mộc mạc của một gia đình dân tộc, đồng thời là cơ sở cách mạng quan trọng. Tại đây, Bác đã được đón tiếp bằng mâm cơm đầm ấm, nghĩa tình của người dân Pác Bó, trước khi chuyển xuống hang Cốc Bó để thuận tiện cho công việc.
Trong tranh là Bác Hồ và 5 đồng chí Phùng Chí Kiên, Lê Quảng Ba, Đào Thế An, Hoàng Văn Lộc, Đặng Văn Cáp và ông Lý Quốc Súng, bên bếp lửa là vợ ông Súng và con gái.
“Những câu chuyện ấy, khi được kể bằng cả kiến thức và cảm xúc, không chỉ giúp du khách hiểu thêm về lịch sử, mà còn cảm nhận được tình cảm sâu nặng của nhân dân Pác Bó đối với Bác Hồ – ông Ké, Già Thu trong lòng dân”, chị Hà nói.
Cũng là thuyết minh viên Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng, chị Vi Thị Hồng Thoa – cháu ngoại cố lão thành cách mạng Hoàng Thị Khìn, người từng đưa cơm cho Bác Hồ – chia sẻ rằng được sinh ra trong gia đình có truyền thống cách mạng, lớn lên trên mảnh đất cội nguồn là niềm vinh dự, tự hào sâu sắc. Những câu chuyện lịch sử nghe từ thuở nhỏ đã nuôi dưỡng tình yêu nước trong chị, thôi thúc chị theo học ngành Việt Nam học, rồi trở về quê hương gắn bó với nghề thuyết minh.
Với chị Thoa, đó không chỉ là công việc mà còn là trách nhiệm gìn giữ lịch sử. Chị xúc động nhớ lại lần dẫn đoàn khách khiếm thị lên Pác Bó. Trời đã muộn, đường vào hang Cốc Bó gập ghềnh, nhưng ai cũng hào hứng lắng nghe từng câu chuyện về Bác. Bằng lời kể mộc mạc, giàu cảm xúc, chị giúp họ “nhìn” lịch sử bằng trái tim, để rồi càng tin rằng lịch sử không chỉ để ghi nhớ, mà còn để sống cùng trong hiện tại.
Theo bà Dương Thị Loan, Phó Giám đốc Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng, công việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà là một hành trình đầy cảm xúc. Mỗi thuyết minh viên, hướng dẫn viên không chỉ truyền tải thông tin lịch sử, mà còn học hỏi từ chính du khách, những góc nhìn, cảm nhận khác nhau về quá khứ.
Pác Bó hôm nay không chỉ là điểm đến quen thuộc của du khách khi đến Cao Bằng, mà còn là nơi khơi dậy ký ức và niềm tự hào lịch sử. Việc gìn giữ, phát huy giá trị di tích đã mang lại sinh kế, làm đổi thay diện mạo xóm làng. “Công việc này không có giờ hành chính”, bà Loan chia sẻ. Dù trời đã tối, giá rét hay đường núi gập ghềnh lên mốc 108, lán Khuổi Nặm…, các thuyết minh viên vẫn đồng hành cùng du khách. Với họ, mỗi bước chân tìm về Pác Bó – cội nguồn của cách mạng – chính là nguồn động lực để lặng lẽ gìn giữ và kể tiếp câu chuyện lịch sử bằng tất cả tâm huyết.
Kỷ niệm 85 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước, những thuyết minh viên Pác Bó càng thấm thía trách nhiệm kể lịch sử cho đúng, cho hay và bằng tất cả sự thành kính. Họ là những “người giữ lửa”, lặng lẽ để những câu chuyện về Bác giữa núi rừng Pác Bó tiếp tục được kể, được sống và lan tỏa như lời nhắc về cội nguồn, niềm tin và tương lai.
"Đầu nguồn" Pác Bó với những bức tranh về Bác Hồ 
Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2) 
