Mi đến nhà anh chị, thấy hai người đang cằn nhằn đứa cháu, hỏi nó đi đâu, nhà bạn nào, nói dối coi chừng, tau điện vô thằng Cỏ. Đứa cháu tay vẫn cầm điện thoại nhắn tin. Mi nằm trên võng không góp lời, nhìn đứa cháu dắt chiếc xe đạp địa hình rời đi.
Thằng Cỏ được nhắc đến là con trai của anh chị. Hai vợ chồng nó với con gái nhỏ ở trong Nam, gửi đứa đầu lại, vài năm mới về được lần. Cha tánh khá nóng, nó sợ, sợ nhất là dọa sẽ đưa vô Nam. Từ nhỏ ở đây với ông bà được chiều chuộng; cũng có lẽ do anh Khanh coi hơn cả con nên giờ nó được đà. Chơi bời là chuyện nhỏ, sợ nhất là lâu nay nghe trong thôn có chích hút. Anh mấy lần nói coi chừng mi dây vào hơi thuốc nớ là gọi công an đưa đi luôn.
Trước nay mấy đứa con anh Khanh và cả người xóm nhìn vô cũng biết anh chiều cháu quá mức. Chắc là con cái vắng hết, có đứa cháu ở cùng anh cảm giác như được chăm con như hồi nào. Mi nhớ lần ở đây với mạ, nằm ở gian dưới nhà ngang có cái tivi, mới sớm tinh đã thấy anh vác thằng cu trên vai nũng nịu nói "để ông mở tivi cho chôống coi hí" (chôống nghĩa là cái chống lưng, ý nói thằng cu là cái chống lưng, là niềm vui duy nhất của anh). Mi bực, có cái quạt mùa hè dành cho mạ mà nó cũng giành, còn nói: "mụ mà để cháu nóng cháu mọc sảy là mụ coi chịu trách nhiệm). Mi nín cười chỉ vào mặt nó: Nói rứa phải không, để tau điện cho thằng Cỏ. Nghe vậy nó mới im.
Anh Khanh quá ớn với chặng đời sa đọa của mình. Cái thời tung hoành khắp nẻo ăn chơi. Mấy thửa đất, giá mới lên tí đem bán quá nửa. Con cái còn giận anh. Giá chỗ đất ấy để đến nay, chẳng những mỗi đứa có phần, bán một ít cũng dư giả cho anh chị gửi ngân hàng đủ cơm qua ngày. Cũng do hồi đó anh hút chích. Vào tù. Đẩy vợ đến chỗ khốn cùng. Con tha phương làm ăn. Có dạo đứa đầu về nhà, mẹ khuyên mấy nó vẫn không vào thăm anh. Giờ thì mọi chuyện đã xa xôi, nó yên tâm lắm mới gửi cháu ở lại cho ông bà. Trước đây anh dễ dãi với bản thân nay lại nghiêm khắc với thằng cháu. Anh quá sợ. Ở dọc bờ sông ngoài đường nối lên thị xã, có lùm cây, nhiều lần anh thấy đám choai choai hút hít. Ban đầu ngờ ngợ, buổi sáng nọ anh thăm đám bắp đã trổ hoa gần đó, thấy dụng cụ tiêm chích đầy. Trước đây ai đi làm bắp dọc này cứ chân trần mà ụi vào trong cát bình thường, nay thì phải đi dép bởi ống tiêm đầy ra.
Bàn uống trà đặt ở hiên, sáng nào anh Khanh cũng pha ấm trà đặc ngồi nhâm nhi, ai đi ngang tự động ghé vào; người từ chợ về, người xách xe rảo một vòng, người thì trước lúc đi làm thợ tranh thủ vào uống ly nước thả khói thuốc, ai rỗi có thể ngồi đến nắng vén hiên mới dậy. Đôi lúc Đại úy Thông quành vào ngồi uống nước với anh, hiểu nhau, cũng gọi là chân tình.
Ghé vô uống trà, có lần Thông gặp Diệp, ánh mắt anh ở lại khá lâu. Ngồi với nhau hơn năm rồi mà anh Khanh cũng không biết Thông đã có vợ hay chưa. Thông về nhận nhiệm vụ theo dõi khu vực này từ ngày sáp nhập, vận hành chính quyền hai cấp. Mấy tháng đầu khá lộn xộn. Anh Khanh phát hoảng khi thấy thanh niên đánh nhau ngoài chợ. Đồn công an đã dời qua xã bên chưa kịp phân công đủ lực lượng như trước, chưa có người phụ trách từng khu vực. Rồi đến nạn hút chích. Đêm đêm thanh niên đi ào ào trước con ngõ. Từ ngày Thông đến nhận công tác, ở nơi trụ sở xã cũ, tệ nạn không phô ra ngoài nữa, dẫu dòng chảy ngầm của nó vẫn âm ỉ. Anh sợ cháu mình dính vào bạn xấu thì nguy.
Đại úy Thông biết anh Khanh, hiểu anh từng ở trong trại giam về, được ân xá sớm, thành người năng nổ của thôn. Quá khứ lùi xa, anh Khanh đang được bầu chọn sắp làm trưởng họ. Thôn chỉ ngại con người có tâm địa gian hiểm, còn người lỡ vướng nghiện ma túy (chứ không phải dân buôn bán), lỡ đánh nhau rồi vào tù, mãn hạn xem như sạch sẽ. Việc làng việc xóm, việc họ, việc hợp tác anh Khanh góp công khi được nhờ vả. Mấy đứa con anh cũng thuộc diện đẹp người đẹp nết có hạng. Con gái anh, hồi anh vướng nghiệp, Diệp nói cha còn thế này sao con lấy chồng. Đến giờ thì Diệp vẫn chưa chồng. Anh Khanh cứ bị ám ảnh lỗi lầm, con gái nói vậy khéo giờ thành cái dớp. Anh cũng có ý nhắm những thanh niên tính nết ổn. Chẳng cần nhìn xa, anh thấy thằng nào biết lo cho cha mạ từng miếng ăn giấc ngủ, đó là người nương dựa được.
Năm ngoái một thanh niên trong họ nghiện, anh hay tin liền khuyên lơn; khuyên thấy khó, anh đến tận phòng Đại úy Thông nói về hoàn cảnh ngặt nghèo của nó; nhà nhìn quanh chẳng có gì ngoài đất đai, bán một miếng là từ đó nó thành con nghiện luôn. Thông cùng anh đến cho kế hoạch cai nghiện tại nhà. Tự nhiên con người hung hăng sau chấn thương đau đớn vợ theo trai, bỏ lại con dại, lại quyết tâm cai. Anh Khanh chợt nghĩ, cái thằng này cũng đẹp mã, thương cha mạ hết mực, nếu là trai tơ đã tạo duyên tìm hiểu con gái mình.
Anh Khanh luôn thầm tự hào về Diệp. Hồi mấy đứa con giận anh, cả việc vào thăm cũng không, mà Diệp vẫn đều đặn đến, khi một mình, khi thì đi với mẹ. Lương hồi ấy của nó phải chia ra trả nợ cho cha. Mãi đến lúc anh Khanh về được vài năm, con gái mới gom đủ tiền mua cái xe máy đẹp. Nghĩ lại anh càng cảm thông với những ai nghiện. Từ trong sâu thẳm chàng thanh niên kia, anh biết nó quý anh. Cảm giác nó nghe lời anh hẳn đang ao ước với con gái mình mà chưa dám. Có lần nó hỏi chuyện em Diệp công việc ra sao, anh nhẹ nhàng nói nhanh rồi lơ qua chuyện khác.
Anh Khanh không tin nổi những điều trước mắt mình. Một con người như anh, nghiện đến vật vờ, quằn quại, nhưng chàng trai này đáng nể, biết nén nỗi đau hơn là phá phách, nổi loạn. Có lẽ sự thể vợ theo trai biệt xứ, đau hơn cơn đói nghiện này. Hay có một động lực nào khác? Đại úy Thông cũng chưa tin nổi. Có lần Thông nói, phải đưa nó đi cai thôi; anh Khanh nấn ná xin giùm. Thông báo trường hợp này lãnh đạo đã có nhắc nhở. Anh Khanh lại trình bày gia cảnh. Không hiểu sao lúc anh kể về nỗi đau chàng trai bị vợ theo trai vào Nam, Thông chợt ngưng như trúng phải ký ức nào đó.
Anh Khanh đến nhà chàng trai, uống trà nói chuyện, lúc nổi hứng thì làm mấy chai bia. Trong những cuộc đó anh thường tâm sự quãng đời mình. Anh nói về một niềm tin lạ lắm, quyết tâm sửa chữa nhờ thương con gái. Nói đến đây anh như lỡ lời, im lặng. Đúng thật là con gái anh đã khiến anh quyết tâm gây dựng lại cuộc sống. Anh sai, song hồi đó anh cũng giận nhiều những đứa con, riêng Diệp là năng lượng vực dậy niềm sống. Nhưng giờ đây, anh cảm giác chàng trai cai nghiện này thật sự khác biệt khi nhắc đến Diệp, anh không muốn con mình gắn bó với chàng trai tay con dại, tay mẹ già.
Sáng đó anh đang ngồi uống trà với Đại úy Thông thì chàng trai chạy xe vào, thấy hai người liền muốn quành đi, anh Khanh gọi lại. Rồi họ ngồi gần đối diện cười với nhau khá thân thiện. Anh hiểu một phần đồng chí công an này, người mà từ khi về phụ trách khu vực thường chạy xe quanh đường thôn. Người dân gặp hoài và ai cũng nói về sự tận tụy đó. Có lần Thông cùng bác tổ trưởng đi vận động dân tham gia hội thao trong dịp lễ, anh Khanh mời uống một ly bia cho mát nhưng Thông từ chối. Anh lúc đó cũng cao hứng nói, đi bộ quanh xóm mà, Thông vẫn cười từ tốn. Sau đó không lâu, đêm trời mưa, Thông tạt vào với mấy lon bia, nói hôm nay con nghỉ phép mấy ngày để mai về quê, tối nay rỗi. Diệp đang trang điểm, Thông nhìn vô cái gương có khuôn mặt ấy. Nếu là bây giờ thì anh Khanh sẽ nói, ờ lâu lâu cũng phải nghỉ phép về thăm vợ con chứ? Một câu hỏi dò xem gia cảnh Thông. Anh sẽ đợi dịp khác.
Dì cháu Mi và Diệp như bạn thân. Mi về đây mất bốn tiếng đi xe. Dì út hơn Diệp không nhiều tuổi, người ngoài nhìn vào thấy như hai chị em. Hồi đó anh Khanh vẫn còn trong trại giam, mẹ bị xuất huyết não, nhập viện cấp cứu. Là dấu mốc anh tận lực cố gắng sửa chữa, đến quản giáo trong trại cũng ngạc nhiên. Anh được đặc xá về sớm. Mi thương Diệp nhất trong các đứa cháu, không hiểu sao. Xin việc khó lắm, Diệp ra trường hai năm rồi vẫn chưa ổn định; dịp đó đang trong thời gian thực tập, Diệp chỉ biết ngồi khóc. Các anh đi làm xa, mẹ thì lo đồng áng, gà heo vườn tược, Diệp không biết sao tự động gọi dì. Trong thâm tâm, Mi chỉ muốn Diệp có việc làm, nên nói để đó dì ra. Những ngày được nghỉ, Diệp chăm mệ thay dì; Mi không về thì hai dì cháu ôm nhau ngủ ở hành lang bệnh viện.
Mi nằm trên võng ở mé hiên, thằng cháu anh Khanh từ sau cửa bếp đi vào đưa cho một chùm nhãn cả lá. Mi cười sáng mắt, cháu lấy mô đây; nó cười bảo ở sau góc vườn đó. Hồi chăm mệ, Mi lâu lâu có giận nó được anh Khanh chiều quá, cái gì cũng nhất trong nhà, Mi lại không dám nói; lớn lên nó đi với bạn bè ngoài thôn có dấu hiệu hư, anh Khanh bắt đầu phải to tiếng. Mi vẫn thích nó ở cái ngô nghê, thật thà, mỗi lần về anh chị, đều cho ít tiền ăn quà. Nhớ những ngày trời nắng đến ngột, có cái quạt nó giành, Mi phải dùng mo cau quạt cho mạ nằm, nạt nó đi ra ngoài mà chơi, ôm cái tivi cả trưa cho cháy luôn. Nó nói một câu mà đến nay Mi còn chau mày tức cười: Trong não cháu là mùa đông mà.
Mi bảo, cháu ngồi xuống đây mụ dặn. Nói từ "mụ", Mi thầm cười, nghe như bà già, thật ra đó là cách xưng hô cho đúng thứ bậc nơi đây, chứ Mi nom cũng xêm xêm chị Diệp của nó trong nhà này thôi. Mụ dặn nè, cháu chơi thì chơi, đừng hút thuốc. Hút thuốc lá hại lắm, tuổi cháu không nên, lo mà học. Ở đây với ông bà sướng rồi. Cháu thấy cha mẹ cháu ở cùng em trong Nam, căn phòng thuê có chút như phòng cháu đó, ba người nóng biết từng mô. Ăn uống thì qua loa cho nhanh để kịp giờ làm, không có vườn, không có sông mà tắm, không có sân đá banh. Cháu thấy ở mô thì sướng? Ở mô thì cha mẹ mừng cha mẹ yên tâm làm lụng mà có tiền ăn học cho cả hai đứa?
Thằng cháu nghe Mi nói, im lìm, nhìn Mi hiền hiền. Nó hiểu. Mi chợt nghĩ con người mình cũng lạ, có những đứa cứng đầu cha mẹ nói cứ để ngoài tai mà chỉ ngoan ngoãn nghe lời một người nào đó, chẳng hiểu nữa.
Tiếng xe máy vào, Đại úy Thông. Đứa cháu chào chú rồi ra sau vườn. Thường thì người ta vẫn trờ xe vào sâu trong sân, Thông tắt máy dựng ngoài ngõ, đi bộ vào, gạt tóc qua một bên theo nếp.
- Dạ chào anh!
- Chào… chị.
Thông biết Mi trẻ, vẫn gọi vậy cho đúng lệ giao tiếp thường tình.
- Mời anh lại ngồi uống nước.
Mi đưa ấm chén ra sau giếng rửa sạch, vào pha lại trà mới. Anh Khanh sáng nay không biết đi đâu.
- … Em… lần đầu gặp nhỉ?
Thông xưng hô lại và với nét vui hơn.
Mi cười cười, rót nước ra chén đẩy nhẹ về phía Thông.
Một con người hơi gầy, khuôn mặt có phom ổn định trước thời gian. Mi hiểu được cảm giác lần đầu gặp con người này, thân thiện, anh nói rất ít mà chắc, giọng nén. Thông uống chưa xong ly nước thì nghe điện thoại, nói anh phải đi.
Con Ki sủa ngoài hàng rào. Một chiếc xe máy chạy thẳng vào dựng gần võng Mi nằm. Con Ki giờ vẫy đuôi. Người nhà. Diệp quấn mình trong chiếc áo chống nắng từ trên đầu cho xuống dưới gót, cả khẩu trang và kính râm nữa là như "mafia". Diệp quay người thấy có Thông, nên không cởi áo chống nắng như thường lệ mà bước vào trong nhà. Hai dì cháu có hẹn với nhau đi chơi đâu đó. Diệp mới đi làm về tranh thủ trang điểm lại để bận váy đi chơi. Thông vừa ngồi dậy thì Diệp ra. Chào anh Thông. Ơ, rứa cha em đi mô à dì? Dì không biết. Thông lên tiếng: Anh uống trà rồi, giờ đi có việc ngay. Hẹn… Chữ hẹn không biết hẹn ai.
Lâu lắm rồi Mi và Diệp mới dự một bữa tiệc vui. Diệp ra dắt xe mới biết cha gọi mấy cuộc. Cả hai về nhà đã gần khuya, thằng cháu vẫn chưa về. Anh Khanh chạy đến những đứa bạn mà nó hay đến chơi, rồi ra phía bờ sông thâm thẩm nương bắp và bụi cây thường có quân lén lút hút chích. Chỗ này phi tang rất nhanh, loáng đèn tuần tra hay nghe tiếng động là chúng vùi hết xuống cát, xem như ngồi chơi hóng mát. Anh Khanh tức đến độ cứ nghĩ, ra đó mà thấy cháu, chắc anh sẽ đánh từ đó về đến nhà.
Diệp chạy ra chợ Mai, tối chỉ có mấy cái chòi đen điu, rọi đèn không thấy. Nó ở đâu? Chợt điện thoại reo. Cha gọi đến, nói con chạy tới nhà V đón nó về cái. Cha đang ngồi dở với anh Thông, tìm nãy giờ không thấy, ai dè thằng V nói nó ngủ quên ở đây. V gọi cha hỏi có cho nó ngủ lại không.
Diệp chạy xe đến nhà V. Cháu của Diệp ngủ trên giường, bên cạnh là cuốn truyện tranh. Mẹ của V còn thức, bà nằm nghiêng nhìn ra thấy Diệp, chống tay vào vạt giường ngồi dậy nói: Nó ở đây yên tâm đó con. Diệp dạ, rồi nói, cha con tìm mãi tưởng nó theo mấy đứa bậy bạ. Diệp tới lay cháu dậy nói, về.
Ngõ khá dài. Diệp nhấn đề xe mấy lần không được, mới biết mình chưa bật chìa khóa. Phía ngược chiều, có ánh đèn sáng quắc rọi tới. Người đó cố ý rọi chếch qua bờ rào con ngõ để ánh sáng không chính diện mặt người. Con ngõ rạng lên. Là ánh đèn tuần tra của công an khu vực thường vẫn rảo quanh thôn xóm, cả trong khuya.
