Văn minh nhân văn miệt sông nước, dấu hiệu suy tàn

Đi ghe trên sông nước miền Nam, chúng tôi không hề gặp một tai nạn đường thủy nào, nhưng cái tai họa lớn hơn chính là cái chết của bản sắc văn minh giao thông đường thủy, trải bao đời của người dân miệt sông nước.

Chúng tôi mướn chiếc ghe nhỏ của chị Mặn từ bến Ninh Kiều để đi chợ nổi Cái Răng. Đã nhiều năm chúng tôi không có dịp đi ghe trên sông nước miền Nam. Hôm đó, chúng tôi không hề gặp một tai nạn đường thủy nào, nhưng cái tai họa lớn hơn mà chúng tôi bắt gặp chính là cái chết của bản sắc văn minh giao thông đường thủy, trải bao đời của người dân miệt sông nước.

Chị Mặn đưa đò sợ ra mặt mỗi khi có tàu, ghe lớn gầm rú xô sóng tới như nước lũ. Phải nói là trong chặng thủy lộ ngắn, chị Mặn luôn thường xuyên đưa mũi ghe cắt ngang và nhảy trên những con sóng dữ để chúng tôi được an toàn. 

Nhìn cảnh sống chết mặc bay của những hung thần thủy lộ mang bảng hiệu các công ty du lịch nổi tiếng, các tàu hàng lớn của Nhà nước và tư nhân thời kinh tế thị trường hôm nay; nhiều người giật mình hồi tưởng lại ngày trước, cả miệt sông nước miền Nam, người cầm lái tàu lớn khi thấy ghe xuồng nhỏ là tự giác giảm ga máy tàu, có khi thấy ghe xuồng nhỏ chở nặng hoặc chở đông người đưa đám tang, rước đám cưới, đi đám giỗ... họ còn lịch sự tắt cả máy để giảm cường độ sóng.

Đâu chỉ riêng cái chết của văn minh giao thông sông nước. Mọi người nhân hậu đều kinh hoàng khi đọc báo biết tin chuyện: Đòi được tiền rồi mới chịu cứu học sinh chết đuối ở Cần Thơ.

Có thể hành vi đòi tiền mới cứu người này chỉ là trường hợp cá biệt. Nhưng không thể không nghĩ giá trị lớn về tính nhân đạo trong việc cứu người của dân miệt sông nước đã bị những biểu hiện tham lam của thời thị trường tha hóa. 

Ngày nay, luật pháp thiếu công minh, khoảng cách giàu nghèo sâu như miệng quái thú thì người bình thường sao tránh khỏi lao vào kiếm tiền, bất cần biết chuyện giữ đạo đức, nhân văn...

Nếu cho rằng người dân bị hệ thống luật thiếu công minh xô đẩy vào chuyện kiếm tiền hoang dã, có thể đó là một lời bào chữa tạm chấp nhận được cho vụ việc. 

Nhiều người từng sống qua ở miệt sông nước đồng bằng lục tỉnh đều nhớ, vào thời trước biến cố 1975, người ta vẫn nhìn thấy cảnh nửa đêm ánh đuốc của các căn nhà lá nghèo nàn bên bờ bỗng sáng rực và cơ man nào là xuồng ghe cứu nạn vung mái chèo, băng băng lướt trên sông đêm hướng về nơi có tiếng kêu cứu của những xuồng ghe gặp nạn. Ngày đó từng mạng người thương hồ trên sông nước kiếm sống được những người dân lành cùng cảnh nghèo khổ coi trọng như người thân ruột thịt.

Cách sống thượng tôn và gìn giữ giá trị nhân đạo, nhân văn truyền đời đã đắp bồi nên thiện tánh và phẩm hạnh người miệt sông nước. Nếu tinh thần trọng nghĩa khinh tài của người miền Nam giờ đây bị đứt mạch, điều trước tiên có thể đoán được là sự tàn lụi  văn hóa - văn minh của dân tộc.

Hôm đầu tháng 4, chúng tôi đi trên đường Nguyễn Tri Phương - Sài Gòn, chợt bắt gặp một thùng nước uống với biển đề: Trà đá miễn phí. Chúng tôi nhớ lễ hội chùa Bà Bình Dương, lễ đản sinh Đức Thầy ở Phú Tân, An Giang...  cũng có rất nhiều thứ nước uống, thức ăn miễn phí được cộng đồng địa phương tự nguyện phục vụ bá tánh thập phương. 

Chúng tôi nhớ nhạc sĩ Tuấn Khanh có kể một câu chuyện, anh đi đường gặp hai bạn trẻ quê ở miền Bắc vừa vào Sài Gòn tìm việc, họ đang đứng ngại ngần trước một thùng trà đá miễn phí trước một cửa hàng bên đường. Nhạc sĩ biết dưới trời nóng kinh khủng của Sài Gòn, hai bạn trẻ này đang rất khát nước, nhưng họ không tin vào cái miếng giấy viết dòng chữ trà đá miễn phí. 

Người nhạc sĩ hiểu ý, tự tay lấy nước mời hai bạn trẻ uống. Ngay khi uống đã khát, hai bạn trẻ ấy vẫn không chịu đi, họ muốn chờ để coi người nhạc sĩ có lấy tiền ra trả hay không. Khi thấy người nhạc sĩ không hề trả tiền, họ vẫn đứng đó một lúc với vẻ mặt ngẩn ngơ.

Chúng tôi không hề mơ hồ khi mong chờ một ngày nào đó, dù gần hay xa,  người miền Nam và cả dân tộc luôn sẵn sàng tâm thức cứu giúp người không vụ lợi, cũng như khắp các nẻo đường miền Nam lại xuất hiện những thùng nước miễn phí cho người đi đường, những gia chủ dọn chỗ nghỉ tạm qua đêm và nấu bữa cơm cho người cơ nhỡ... Khi cộng đồng xã hội dân sự Việt Nam thức tỉnh thì sự phục hưng các giá trị nhân đạo và nhân văn cao thượng của dân tộc sẽ là điều hiển nhiên.

Trần Tiến Dũng

Các tin khác

Chương trình Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng tháng 5/2026 thu hút hàng nghìn người đổ về

Một concert, vạn dịch vụ hưởng lợi

Du lịch âm nhạc tạo ra một nguồn thu lớn khi thu hút lượng lớn người xem, kèm theo hàng loạt các dịch vụ khác như lưu trú, ăn uống, mua sắm. Đây cũng là lý do nhiều địa phương bắt đầu xem các đại nhạc hội như một công cụ phát triển kinh tế, tương tự cách họ từng làm với các lễ hội văn hóa truyền thống.

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Khi danh sách các đội tuyển dự World Cup 2026 được gửi tới FIFA, một thống kê đã làm sáng tỏ vị thế độc tôn của bóng đá Pháp: Với 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp - chiếm gần 8% tổng số nhân sự dự giải, vượt xa Hà Lan (67 người) và Đức (50 người) để trở thành nước xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới.

Thanh kiếm quyền lực

Thanh kiếm quyền lực

Trong các câu chuyện về kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công ở nước ta năm 1945, hầu như không thể thiếu đề tài: Đại diện chính quyền cách mạng tiếp nhận ấn, kiếm và chứng kiến Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị.

Từ vở múa “Khổng tước”: Làm thế nào để có những đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam?

Từ vở múa “Khổng tước”: Làm thế nào để có những đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam?

Sau bốn suất diễn tại Nhà hát Hồ Gươm, vở vũ kịch “Khổng Tước - The Peacock Hanoi 2026” đã khép lại hành trình tại Hà Nội, để lại nhiều dư âm sâu sắc trong lòng khán giả. Không chỉ gây ấn tượng bởi ngôn ngữ múa tinh tế và không gian sân khấu giàu tính nghệ thuật, vở diễn  tạo nên những rung động mạnh mẽ với người xem.

Từ vụ nhạc sĩ Minh khang: 100 cái lý không bằng 1 cái tình

Từ vụ nhạc sĩ Minh khang: 100 cái lý không bằng 1 cái tình

Một đoạn clip tranh cãi tưởng chừng chỉ là va chạm cá nhân lại nhanh chóng bộc lộ phía sau nó những vấn đề lớn hơn, đáng để người ta phải suy ngẫm, đó là cách ứng xử của người nổi tiếng trong cuộc sống đời thường, đó là văn hóa kinh doanh, coi khách hàng là "ông nội", sẵn sàng cho người lao động nghỉ việc, khi áp dụng bộ quy tắc cứng nhắc.

Năm 2026 và hy vọng mới cho “lá phổi thế giới”

Năm 2026 và hy vọng mới cho “lá phổi thế giới”

Khi thế giới nói về biến đổi khí hậu, Amazon thường được nhắc đến như “lá phổi của Trái đất”. Nhưng ở phía bên kia Đại Tây Dương, rừng mưa Congo - khu rừng nhiệt đới lớn thứ hai thế giới - đang âm thầm gánh vác vai trò không kém phần sống còn đối với khí hậu hành tinh, trong khi sự quan tâm, nguồn lực và cam kết bảo vệ lại quá ít ỏi.

Lên Tà Xùa uống trà Shan tuyết

Lên Tà Xùa uống trà Shan tuyết

Trà Shan tuyết cổ thụ mọc trên những ngọn núi cao, trải dài từ Đông Bắc qua Tây Bắc. Mỗi vùng thổ nhưỡng khác biệt, hương vị trà cũng vì thế mà có nhiều biến đổi. Trà từ phía Đông như Quản Bạ, Tây Côn Lĩnh, Hoàng Su Phì của Hà Giang thiên về vị ngọt, chuyển qua cực Tây với Tủa Chùa của Điện Biên sẽ nồng nàn đắng chát, trục giữa có vùng trà cổ thụ ở Tà Xùa (Sơn La), lại mang sự cân bằng hoàn hảo ở cả hương - vị trong nội chất trà.

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.