Mùa câu cá thè be

Trước mình cứ ngỡ, cá thè be chỉ có ở con sông chảy qua làng mình, và hình dáng kích cỡ của nó phải như thế, như thế. Hóa ra còn nhiều nơi khác, cái tên thè be khá độc đáo ấy cũng được dùng để gọi những loại cá chẳng có họ hàng gì với cái con cá mà mình biết.

Loại mình dày và dài như cá mại. Loại mình mỏng và to như cái lá mít. Loại màu hung đỏ, vây dài đuôi dài. Rồi thè be nước ngọt, thè be nước mặn, thè be cá cảnh.

Lại có cả loại thè be dùng làm gỏi, tức là có thể dùng dao lạng hai mảnh thịt ở hai bên sườn con cá. Dân vùng Nam Trung Bộ gọi một loại cá trích là cá thè be. Một số nơi nuôi thả cá thè be như nuôi thả những loại cá thương phẩm khác. Mình ngắm hình ảnh những con cá lạ hoắc trên mạng hồi lâu, vẫn không sao hình dung nổi với kích thước ấy, hình thù ấy, mà cũng được gán cho cái tên trùng với tên loài cá quen thuộc ở con sông quê mình.

Hồi nhỏ ở làng, ba tháng hè nghỉ học là ba tháng vui chơi, tận hưởng những niềm vui mà đất đai, đồng ruộng, sông ngòi… có thể mang lại cho một đứa trẻ. Chăn trâu thả diều. Đánh khăng chọi đáo. Đi đánh dậm, đi cất vó, đi thả rọ, đi câu cũng là chơi. Vừa làm vừa chơi. Chơi mà kiếm được thức ăn về nhà, đỡ tiền chợ cho mẹ. Nói riêng chuyện câu thì mình câu đủ thứ. Câu cá, câu tôm, câu ếch, câu ba ba, câu lươn. 

Cách câu cũng khác nhau: câu quăng, câu rồng rồng, câu đứng bóng, câu thả thính, câu chùm, câu có mồi, câu không mồi, cá to dùng dây cước, cá nhỏ dùng sợi chỉ làm dây câu. Một chùm hoa giả làm bằng mảnh lá chuối úa vàng để nhử ếch có thể dùng cho cả ngày. Một cái lưỡi câu mài bén cũng có thể mang được con mè, con trắm những hôm trở trời thiếu dưỡng khí, cá úi lên đầy mặt ao.

Thè be là loại cá nhỏ sống ở sông. Con sông chảy qua làng mình đổ ra sông Hồng bốn mùa nước trong vắt. Có những người thuyền chài ở hai bên sông chuyên sống bằng nghề đánh bắt cá. 

Đêm đêm, tiếng thanh tre gõ mạn thuyền của họ vang vọng khắp mặt sông. Trẻ con tụi mình thì chỉ quen với hai loại cá: cá bống và cá thè be. Câu cá bống gọi là vê bống. Cành câu dài, cước dài, lưỡi câu có ngạnh, và gắn thêm cục chì ở đầu đoạn cước buộc lưỡi câu. Quăng câu xuống, cục chì nặng kéo lưỡi câu mắc con tép ươn làm mồi xuống sát đáy sông. Người câu cứ nhẩn nha vê cành từng nhát một. Con bống nằm trong kẽ đá lao ra đớp mồi… 

Nhưng cá bống hơi khó câu. Câu cá bống đòi hỏi tính kiên trì, lại phải qua nhiều năm kinh nghiệm mới phát hiện ra đoạn sông nào có tổ bống. Cả hai thứ ấy trẻ con tụi mình đều thiếu. Câu thè be chỉ cần một cành câu làm bằng cái tay tre dài hơn sải tay, lưỡi câu nhỏ buộc chỉ, dăm con giun bằng đầu tăm bứt ra từng mẩu làm mồi. 

Chọn một chỗ mát ven sông, dưới gốc si già hay dưới chân một cái lò gạch cũ. Dọc bờ sông làng mình có vài gốc si, vài cái lò gạch bỏ hoang như vậy. Buông câu chừng nửa phút là thè be đã xúm đến tranh nhau cắn.

Cá bống thịt nhiều xương ít, kho khô ăn rất tốn cơm! Thè be ít thịt, cứng xương, câu lấy vui là chính (chủ bụng kiếm thức ăn thì tụi mình thường đi câu thứ khác trong ao trong hồ). Loại cá này mình dẹp lép, hình dạng giống chiếc lá sòi. Phía lưng óng ánh như rắc một lớp nhũ mỏng. Con cá cắn câu giật lên như mảnh thiếc liệng một đường trên không, bắt ánh nắng xanh lấp lánh. 

Mỗi lần ra sông có thể câu được cả xâu thè be dài. Đem xâu cá ấy về luộc lên, gỡ lấy thịt cũng chỉ nấu đủ bát canh. Nhưng cả một buổi chiều được hưởng niềm vui của người đi câu, được ngâm mình dưới con sông quê mát rượi cùng bè bạn nô đùa… thì không giá nào mua được.

Nhớ thằng bạn hàng xóm tên Dũng, "chuyên gia" câu thè be. Dũng là bạn kéo vó, đánh dậm, thả rọ, đi câu… hàng ngày cùng với mình. Nhưng hình như cậu chàng khoái câu thè be hơn cả. Đi câu chung với Dũng, đám thè be dưới sông bảo nhau xúm vào ăn mồi của nó. Nó giật lên nhoay nhoáy, năm sáu con mình chưa được một. Tụi bạn gọi nó là "Dũng thè be", để phân biệt với "Dũng ốc nhồi" ở xóm ngoài.

Bố Dũng mất sớm. Nhà chỉ có hai anh em nó, mẹ và bà nội. Bà nội già yếu, suốt ngày quanh quẩn ở nhà. Một mình mẹ lặn lội khuya sớm ngoài đồng  để nuôi hai anh em nó ăn học. 

Nhà nghèo, nên cua cá tôm tép Dũng kiếm được đều phải đem ra chợ bán lấy tiền để mua sách vở bút mực, đóng học phí… Chỉ có cá thè be là được giữ lại làm thức ăn. Suốt mấy tháng hè, trong bếp nhà Dũng lúc nào cũng có một niêu thè be kho với chuối xanh, một con thè be bằng cái lá sòi cõng theo bốn miếng chuối như bốn khẩu mía.

Giỏi câu thè be nên Dũng rất khoái ra sông câu thè be. Bị Dũng rủ đi hoài, nhiều hôm mình phát cáu:

- Câu mãi thứ cá khỉ gió ấy mà không biết chán à?

Nghe mình càu nhàu, bao giờ Dũng cũng chỉ biết nhe răng ra cười. Còn mình lại thấy hối. Mình chê cá thè be rẻ tiền. Ừ, nhưng nếu không có cái thứ cá "khỉ gió" ấy thì không biết những bữa ăn nhà nó lấy gì đưa cơm?

Nghĩ thế nên lại chiều Dũng. Nhưng cũng có hôm vừa vác cành ra tới sông, gặp bọn bạn đi tắm, mình lại bỏ cành nhảy xuống sông bơi thi với chúng nó. Một lần như thế, mình Dũng cứ lủi thủi trên bờ, giật lên hết con thè be này đến con thè be khác. Tắm chán bơi chán, lên mặc quần áo gom đồ câu đi về, thấy Dũng đưa cho một xâu thè be dài:

- Chia cho mày một nửa.

Mình không chịu nhận thì Dũng lại bảo:

- Đã vác cành đi câu, kị nhất là vác cành về không. Mày mà về không là nghề câu của mày sẽ lụi.

Nói xong lại ấn xâu cá vào tay mình và nhe răng ra cười.

Bao nhiêu năm sau, mỗi khi hè đến lại nhớ mùa câu cá thè be ở sông quê. Nhớ những con cá mắc câu bay lên từ mặt nước, lấp lánh ánh mặt trời. Nhớ tiếng reo cười của bạn bè. Và nhớ nụ cười hiền lành của "Dũng thè be" khi chia cho mình một nửa xâu cá…

6-12-2016

Trần Đức Tiến

Các tin khác

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Mối quan hệ Nga - Syria đang bước vào một giai đoạn mới, khi chuyến thăm mới nhất của Tổng thống lâm thời Syria tới Moscow đi cùng những cam kết được đánh giá là "món quà địa chính trị" dành cho Điện Kremlin. Trong bối cảnh các cục diện quyền lực ở Trung Đông tiếp tục dịch chuyển, những thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn phản ánh chiến lược dài hơi của Moscow trong việc củng cố vị thế khu vực và đối trọng ảnh hưởng phương Tây.

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Chưa từng có cuộc chiến nào trong lịch sử hiện đại lại cướp đi mạng sống của nhiều nhà báo như ở Gaza. Chỉ trong 2 năm, hơn 200 phóng viên và nhân viên truyền thông đã ngã xuống, biến vùng đất nhỏ bé ven Địa Trung Hải thành nơi nguy hiểm nhất hành tinh cho tự do báo chí. Không chỉ là chết chóc, Gaza còn là minh chứng cho một sự thật đáng sợ khác: khi nhà báo bị giết, thế giới sẽ bị tước đoạt quyền được biết.

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Cuộc biểu tình với hơn 100.000 người tham gia tại London vừa qua đánh dấu bước ngoặt mới của phe cực hữu trong việc đưa vấn đề nhập cư thành trung tâm chú ý trên chính trường Anh. Mặc dù những người biểu tình khẳng định đất nước đang "bị xâm lược", nhưng đằng sau những khẩu hiệu mạnh mẽ ấy là gì? Liệu đó có phải là sự thật hay chỉ là chiến lược chính trị của một phong trào đang lớn mạnh?

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

"Buồn" và "shock" là những gì mà cộng đồng nhận xét về vụ nam sinh lớp 7 túm tóc, nhấn đầu cô giáo ngay trong lớp học ở trường THCS Đại Kim, Định Công, Hà Nội. Trớ trêu thay, vụ việc đó lại xảy ra ngay sau khi Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và xử phạt học sinh vừa được ban hành.

Bạn thân yêu

Bạn thân yêu

Ta thường nghe câu "Đời chẳng ai cho không ai cái gì bao giờ". Thế mà có những mối quan hệ người trao đi không hy vọng gì nhận lại, bởi hoàn cảnh người nhận như tận cùng của hoạn nạn.

Phỏng vấn một KOL

Phỏng vấn một KOL

PV: Xin chào anh KOL! Anh cho độc giả một hình dung ngắn gọn về công việc của mình được chứ?