Tìm một chữ “thực” cho nền giáo dục

Xây dựng một nền giáo dục thực với những tiền đề tiên quyết tạo ra nó rõ ràng là con đường tất yếu, không thể lảng tránh.

Từ 3 câu chuyện về ngày khai giảng

Câu chuyện thứ nhất: Hồi nhỏ, khi được cha mẹ chuyển sang ngôi trường mới, tôi rất thích thú khi lần đầu được trải nghiệm một hoạt động mới trong ngày khai giảng mà ở trường cũ không có, đó là mỗi học sinh sẽ được thả 1 quả bóng lên bầu trời, gửi gắm những ước mơ cho năm học mới. 

Có điều, quả bóng đó lại do các cô phát và tất nhiên là lời ước ghi trên quả bóng đã được ai đó viết vào từ trước. Có lần tôi đã thắc mắc với cô: “Tại sao con không được tự viết lời ước của mình?”. Đến giờ tôi cũng không nhớ cô giáo sau đó trả lời như thế nào và cũng chả nhớ là sau đó mình có được tự tay viết ước mơ lên quả bóng hay không.

Câu chuyện thứ hai: Câu chuyện thứ nhất có gì đó rất liên quan với một câu chuyện mới diễn ra gần đây, khi Nguyệt Linh, một bạn học sinh lớp 5 ở Hà Nội viết thư cho 40 hiệu trưởng khẩn cầu “không thả bóng trong ngày khai giảng”. 

Lý do là bởi Nguyệt Linh lo rằng, bóng bay sau đó rơi xuống đất, xuống biển, có thể trở thành rác hữu cơ và làm hại các sinh vật như chim, rùa biển.

Câu chuyện thứ ba: Năm kia, lần đầu tiên tôi bố trí được thời gian dự ngày khai giảng tại trường mẫu giáo của cháu lớn nhà tôi. Trước đó, mặc dù đã được vợ nói là “sẽ bất ngờ đấy”, tôi vẫn không khỏi thích thú về cách tổ chức khai giảng của nhà trường (một trường tư thục theo phong cách đổi mới). 

Một em bé học toán theo cách tiếp cận “toán thực tế” (realistic math) tại Anh quốc.
Một em bé học toán theo cách tiếp cận “toán thực tế” (realistic math) tại Anh quốc.

Trường mẫu giáo của cháu khá nhỏ và hoạt động khai giảng chỉ diễn ra trong vẻn vẹn 30 phút với 3 khu chính trong sảnh tầng 1. Khu thứ nhất là gian trưng bày các sản phẩm thủ công, sản phẩm học tập mà các con đã làm được năm ngoái (búp bê, tranh ảnh, tô tượng, mô hình...). 

Chúng tôi chỉ mất vài phút để tìm ra sản phẩm của cháu nhà tôi trong gian này (mỗi bạn sẽ được trưng bày 1 sản phẩm), đó là âm bản bàn chân của cháu trên đất sét màu. 

Ngay lập tức, cháu hào hứng kể lại cho tôi về bài học này năm ngoái đã được diễn ra như thế nào và cháu đã làm âm bản bàn chân ra sao. Khu thứ hai là khu trồng cây, mỗi cháu sẽ được xúc đất vào một chậu cây nhỏ, sau đó bày lên bục, biểu tượng cho việc “gieo một mầm mới” cho năm học mới. 

Khu thứ ba là khu chụp ảnh với tấm áp phích lớn in dòng chữ “Welcome back to school” (chào mừng trở lại trường), nơi gia đình tôi có thể chụp chung bức ảnh kỷ niệm. Sau đó, các cháu sẽ được các cô đón lên lớp để “nhảy múa cả ngày”. 

“Nhảy múa cả ngày” là từ của vợ tôi, giải thích về việc hôm nay cả cô và trò sẽ không phải học gì cả ngoài việc ăn diện (cô nào cũng mặc váy trắng và trang điểm rất xinh, còn các con cũng mặc đồng phục rất đẹp) và vui chơi cả ngày.

Cả 3 câu chuyện khai giảng kể trên đều rất đẹp. Nếu như câu chuyện thứ nhất cho thấy, mỗi bạn nhỏ trên thế giới này đều được quyền tự viết ước mơ của mình (thay vì là ai đó viết hộ cho) thì câu chuyện thứ hai lại có hàm ý rằng: ai cũng có quyền mơ ước nhưng tốt hơn là mơ ước đó đừng có hại đến người hay loài khác. 

Câu chuyện thứ ba thì tuy không có thả bóng, không có ước mơ nhưng nó lại xoay quanh sự vui vẻ của 3 chủ thể vô cùng quan trọng mà các buổi khai giảng khác có khi lại bỏ quên, đó là: cô, trò và gia đình. 

Buổi khai giảng hoàn toàn diễn ra trong nhà (mát mẻ) thay vì việc cả cô và các cháu đều phải đứng ngoài trời nóng nực, hoàn toàn vắng bóng ban giám hiệu với những lời phát biểu đao to búa lớn, hay những chuyến viếng thăm không cần thiết của các vị lãnh đạo (điều mà tôi và chắc là Nguyệt Linh vẫn trải nghiệm trong các ngày khai giảng của mình). 

Tôi nghĩ 3 câu chuyện trên đều đẹp vì nó xoay quanh một chữ, đó chữ “thực”. Chữ “thực” trong câu chuyện thứ nhất là việc “thực mơ ước” và “tự thực hiện ước mơ” của người học. Chữ “thực” trong câu chuyện thứ hai là ước mơ phải “thực tế. Còn chữ “thực” trong câu chuyện thứ ba là “người thực”: việc khai giảng là việc của cô, trò và gia đình chứ không phải bất kỳ ai khác. 

Nhưng giáo dục thì không chỉ có ngày khai giảng…

Thực vậy, giáo dục còn có thi cử, còn có dạy và học, còn có kiến thức, chứng chỉ, bằng cấp... Tất cả những điều này, cũng như 3 câu chuyện khai giảng kể trên, cũng cần có một chữ “thực”. Và trong nhiều năm qua, có lẽ đã có rất nhiều chương trình nghị sự, chủ trương hay ý kiến xoay quanh chữ “thực” trong giáo dục rồi.

Năm 2006, khi mới nhậm chức Bộ trưởng Giáo dục, ông Nguyễn Thiện Nhân đã khởi xướng phong trào thi đua “nói không với việc gian lận thi cử”, “nói không với việc chạy theo thành tích”... Đây thực chất đều là các phong trào hướng tới một nền giáo dục xoay quanh chữ “thực”.

Chữ “thực” trong giáo dục, thậm chí còn đã được nói tới ở Việt Nam cả trăm năm trước. Chúng ta đều biết “thực học, thực nghiệp”, ngay từ đầu thế kỷ 20 đã được cụ Phan Chu Trinh dùng làm khẩu hiệu cho phong trào Duy Tân của ông với mong mỏi chấn hưng đất nước, thoát khỏi ách nô lệ. Điều này khi đó rõ ràng là một cuộc cách mạng trong tiếp cận giáo dục, nếu so với truyền thống của Nho học xưa kia: “học để làm quan”.

Khẩu hiệu “thực học, thực nghiệp” do cụ Phan Chu Trinh đề xướng gần đây còn được đưa vào Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới giáo dục như một phần của mục tiêu tổng quát của giáo dục nước nhà.

Mặc dù vậy, trái với chữ “thực” trong ngày khai giảng không khó để thực hiện, chữ “thực” trong các hoạt động khác khó thực hiện hơn, cần tâm huyết, sức lực đầu tư hơn nhiều.

Ví dụ về một hoạt động giáo dục "không thực": Đơn xin "tự nguyện" tham gia câu lạc bộ hè 2019 (thực chất là học thêm) do học sinh chép theo mẫu của nhà trường để phụ huynh ký.
Ví dụ về một hoạt động giáo dục "không thực": Đơn xin "tự nguyện" tham gia câu lạc bộ hè 2019 (thực chất là học thêm) do học sinh chép theo mẫu của nhà trường để phụ huynh ký.

3 tiền đề của giáo dục thực

Như đã nói ở trên, tôi nghĩ rằng, việc thay đổi từ một nền giáo dục “ít thực” hay “xa rời thực tiễn” hiện nay sang một nền giáo dục “thực” là một hành trình gian nan và lâu dài. Từ kinh nghiệm và quan sát cá nhân, tôi nghĩ rằng, có 3 tiền đề quan trọng cần thiết.

Tiền đề thứ nhất là “phi tập trung hóa”. Nói cách khác, đó là sự phân quyền cho những người trực tiếp làm giáo dục được tự quyết công việc của mình, dựa trên những đòi hỏi “sát sườn” từ thực tế. Một giáo viên lịch sử chắc chắn sẽ khó dạy bài học lịch sử hay nếu nhất nhất phải dạy theo sách giáo khoa mà không được phép đưa vào những câu chuyện cụ thể của lịch sử địa phương.

Tiền đề thứ hai là “độc lập”. Điều này đặc biệt đúng với thi cử. Thi cử chỉ có thể khách quan khi bên ra đề, đánh giá, coi thi, chấm thi là độc lập. 

Tại sao SAT (kỳ thi đại học ở Mỹ) và các kỳ thi lấy chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS, TOEFL được nhiều nơi sử dụng và tin tưởng, là bởi những những người tổ chức nó luôn cố gắng duy trì nguyên tắc độc lập với người thi và người sử dụng kết quả kỳ thi. 

Chúng ta hẳn còn chưa quên sự kiện gian lận ở kỳ thi THPT quốc gia năm ngoái, nguyên nhân sâu xa là vì trong kỳ thi này, việc “coi thi, chấm thi” đã không được độc lập. Gian lận khi đó rất dễ có điều kiện diễn ra.

Tiền đề thứ ba là “liên ngành”.  Những vấn đề trong thực tiễn thì luôn phức tạp và cần sự nhìn nhận từ nhiều góc độ, nhiều phân ngành. Việc phân loại các môn thành toán, lý, hóa, văn, sử, địa... như hiện nay thực ra là đã rất lỗi thời từ nhiều thế kỷ trước. 

Hình trên là một giờ học toán theo cách tiếp cận “toán thực” ở Anh quốc. Em bé làm phép tính với những giáo cụ trực quan bên cạnh. Hãy thử tưởng tượng giáo cụ trực quan này chính là sản phẩm do chính các em làm ra trong môn thủ công hay môn kỹ thuật. 

3 tiền đề trên, nói thì đơn giản nhưng việc áp dụng thì không hề đơn giản. Bởi thực hiện được cả 3 cùng lúc cần sự đồng bộ của tất cả các bên liên quan. Khó khăn khi thực hiện hẳn nhiên là rất nhiều vì nó động chạm đến lợi ích, sức ỳ từ thói quen. Dù vậy, xây dựng một nền giáo dục thực với những tiền đề tiên quyết tạo ra nó rõ ràng là con đường tất yếu, không thể lảng tránh.

Phạm Hiệp

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...