Báo chí thời hiện đại

Cuộc chia tay với vị trí trung tâm

Một buổi chiều cuối tháng 5/2026, trên mạng xã hội xuất hiện hàng loạt dòng trạng thái của các nhà báo kỳ cựu. Có người chia sẻ lại hình ảnh những tòa soạn từng gắn bó nhiều năm, có người nhắc tên những tờ báo đã trở thành một phần ký ức của đô thị Sài Gòn, cũng có người chỉ lặng lẽ đăng một dấu chấm lửng. Những chia sẻ ngắn ngủi ấy phản ánh tâm trạng của những người đang chứng kiến một bước chuyển quan trọng của báo chí thành phố trong tiến trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí.

LTS: Tháng Sáu, tháng của nghề báo, và chúng ta cũng sẽ ngồi lại suy ngẫm cùng nhau đôi chút về nghề nghiệp đang đứng trước những thách thức cực lớn của thời đại.

1.Chiều 28/5/2026, trong một quán cà phê bên vòng xoay Hồ Con Rùa, nhà báo P.L. lặng lẽ theo dõi những dòng chia sẻ của đồng nghiệp trên Facebook. Những bức ảnh tòa soạn cũ, những ký ức nghề nghiệp và những câu chuyện về một thời làm báo sôi động liên tục xuất hiện trên bảng tin. Không khí ấy khiến nhiều người nhận ra rằng báo chí thành phố đang đứng trước một dấu mốc đáng nhớ, không chỉ của riêng một vài cơ quan báo chí mà của cả một giai đoạn phát triển nghề nghiệp đang chuyển mình sang một chương mới.

Nhưng nếu chỉ nhìn đây như một cuộc sắp xếp bộ máy, sẽ khó hiểu hết tâm trạng của những người làm báo trong ngày hôm đó. Điều khiến họ buồn không hẳn vì một tờ báo có thể biến mất. Người làm báo vốn quen với những cuộc đổi tên, chia tách hay sáp nhập. Điều khiến họ trống trải hơn là cảm giác một thời kỳ đang lùi vào phía sau. Đó là thời mỗi tờ báo có một giọng nói riêng. Người đọc chỉ cần nhìn cách đặt tít đã biết mình đang cầm trên tay tờ báo nào. Những người làm báo thế hệ anh P.L vẫn nhớ cảnh người bán báo xếp từng chồng báo mới còn thơm mùi mực in trên các sạp báo ở trung tâm thành phố. Có những số báo đặc biệt, người ta đứng chờ từ sáng sớm. Một bài điều tra có thể khiến cả thành phố bàn luận nhiều ngày. Một cây bút được yêu mến có lượng độc giả trung thành chẳng khác nào những người nổi tiếng hôm nay.

anh-bai-duong-thai-son.jpg

Nhưng sự thay đổi không bắt đầu từ những quyết định hành chính. Nó bắt đầu từ lúc báo chí không còn là con đường duy nhất dẫn công chúng đến với thông tin. Tin tức giờ đi qua mạng xã hội, nền tảng số, video ngắn và vô số lớp trung gian khác trước khi đến tay người đọc. Nhiều người biết một sự kiện qua một đoạn clip vài chục giây mà không cần quan tâm nguồn gốc nó đến từ đâu. Và có lẽ chính những người ngồi lặng lẽ trong các quán cà phê chiều hôm ấy hiểu rõ điều đó. Thứ đang thay đổi không chỉ là vài tòa soạn. Một vị trí từng thuộc về báo chí trong đời sống xã hội đang âm thầm dịch chuyển. Còn cuộc tái cấu trúc hôm nay chỉ là dấu hiệu dễ nhìn thấy nhất của sự dịch chuyển ấy.

2.Nguyễn Tiến Đạt tốt nghiệp khoa Đạo diễn Truyền hình của Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội vào đúng mùa hè mà báo chí và truyền hình địa phương bước vào một đợt tái cấu trúc lớn nhất nhiều năm qua. Bốn năm ngồi trên giảng đường, Đạt luôn hình dung một ngày nào đó mình sẽ trở thành biên tập viên hoặc phóng viên truyền hình ở một đài chuyên biệt. Nhưng khi cầm tấm bằng trên tay, cậu lại chứng kiến những cánh cửa nghề nghiệp quen thuộc dần khép lại.

Năm 2025, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC với hệ thống kênh sóng đồ sộ, Truyền hình Quốc hội, Truyền hình TTXVN, Truyền hình Nhân dân… đồng loạt đóng cửa. Đầu năm 2026, Hà Nội thành lập Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội trên cơ sở sáp nhập 6 cơ quan báo chí của thành phố. Trước đó, nhiều địa phương như Nghệ An, Ninh Bình, Hòa Bình, Đắk Lắk cũng đã hợp nhất báo và đài theo mô hình mới. Các đầu mối giảm xuống, bộ máy được tinh gọn hơn, những vị trí việc làm từng tồn tại riêng biệt trong các đài truyền hình địa phương cũng dần được sắp xếp lại….

Buổi sáng, Đạt vẫn mở điện thoại để tìm cơ hội tuyển dụng. Nhưng nhiều nơi đang bận ổn định tổ chức hơn là tuyển người mới. Điều khiến cậu băn khoăn không chỉ là chuyện tìm việc khó hơn. Đạt nhận ra nghề mà mình chuẩn bị bước vào cũng đang thay đổi rất nhanh. Ngay trên chiếc điện thoại dùng để tìm việc ấy, cậu xem tin tức qua TikTok, YouTube và các nền tảng số. Chỉ trong vài phút, Đạt biết khá nhiều chuyện đang diễn ra ngoài kia nhưng không nhớ mình vừa xem thông tin từ cơ quan báo chí nào. Có lẽ đó mới là điều đáng suy nghĩ nhất. Những người trẻ như Đạt bước vào nghề đúng lúc báo chí không còn là con đường đầu tiên mà công chúng đi qua để đến với thông tin. Các tòa soạn, các đài truyền hình vẫn sản xuất tin tức mỗi ngày, nhưng giữa người làm báo và khán giả giờ đã xuất hiện rất nhiều lớp trung gian, nền tảng số, thuật toán, người sáng tạo nội dung và các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Công chúng vẫn ở đó, nhưng con đường đi tới công chúng đã khác rất xa so với những gì các thế hệ làm truyền hình trước Đạt từng hình dung.

3.Những ngày này, khi các cuộc tái cấu trúc diễn ra ở nhiều cơ quan báo chí, người ta thường quan tâm đến số lượng đầu mối giảm xuống bao nhiêu, bộ máy mới sẽ vận hành thế nào. Nhưng ở một góc khác của nghề báo, một cuộc thay đổi còn âm thầm và dữ dội hơn cũng đang diễn ra. Đầu năm 2026, Reuters Institute khảo sát 280 lãnh đạo truyền thông tại 51 quốc gia và vùng lãnh thổ. Chỉ 38% còn tin tưởng vào triển vọng chung của ngành báo chí. Một con số đủ để thấy những bất an không chỉ xuất hiện ở Việt Nam. Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, nhiều công việc vốn thuộc về nhà báo đang được giao cho máy móc. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể viết bản tin tài chính, tổng hợp dữ liệu thể thao, dựng video ngắn, đọc lời dẫn chương trình và trả lời câu hỏi của người dùng gần như tức thì. Có tới 82% các cơ quan truyền thông trên thế giới đã đưa AI vào quy trình sản xuất tin tức, trong khi lượng truy cập từ các công cụ tìm kiếm được dự báo có thể giảm hơn 40% trong vài năm tới khi người dùng chuyển sang hỏi trực tiếp các hệ thống AI.

Một người bạn của tôi đang làm việc tại một tòa soạn lớn ở TP Hồ Chí Minh kể rằng điều khiến anh buồn nhất không phải nguy cơ thay đổi vị trí công việc. Điều khiến anh day dứt hơn là cảm giác một phần thế giới nghề nghiệp quen thuộc đang dần biến mất. Đi ngang qua phòng làm việc của những đồng nghiệp lâu năm, anh chợt nghĩ có thể vài tháng nữa những chiếc bàn ấy vẫn còn đó, nhưng những người từng ngồi cạnh nhau suốt mười, hai mươi năm sẽ không còn ngồi cùng nhau nữa. Sự thật là báo chí hôm nay không chỉ cạnh tranh với báo chí. Họ cạnh tranh với mạng xã hội, với những người sáng tạo nội dung cá nhân và với cả những hệ thống AI có khả năng sản xuất thông tin ở tốc độ mà một tòa soạn truyền thống khó theo kịp. Những bản tin tổng hợp, những nội dung thời sự ngắn, những công việc mang tính lặp lại từng là nền tảng của nghề báo đang trở thành những phần việc dễ bị thay thế nhất.

Nhưng cũng chính vì thế mà một nghịch lý khác xuất hiện. Trong khi AI ngày càng giỏi tạo ra thông tin, các tòa soạn lớn trên thế giới lại đang đầu tư nhiều hơn vào những thứ AI chưa làm được, như loạt bài điều tra dài kỳ, các câu chuyện đời sống, những phóng sự hiện trường, podcast chuyên sâu, newsletter trả phí và các cộng đồng độc giả trung thành. Reuters gọi đó là sự trở lại của "human stories" - những câu chuyện mang dấu vết của con người. Đó cũng là lý do subscription và membership đang trở thành nguồn thu được ưu tiên hàng đầu của báo chí thế giới, vượt xa quảng cáo truyền thống.

Có lẽ đó cũng là câu hỏi lớn nhất của báo chí Việt Nam lúc này. Sau mọi cuộc sáp nhập, sau những thay đổi về công nghệ và bộ máy, điều gì sẽ khiến công chúng vẫn quay trở lại với một tờ báo? Lịch sử của The New Republic hay nhiều tòa soạn khác trên thế giới cho thấy công nghệ có thể thay đổi cách người ta đọc, nhưng không thể thay thế bản sắc biên tập. Một thuật toán có thể tổng hợp dữ liệu, nhưng không thể đi hiện trường. Một hệ thống AI có thể viết hàng nghìn chữ trong vài giây, nhưng không thể ngồi hàng giờ với một nhân vật để hiểu nỗi đau, sự day dứt hay những điều không xuất hiện trong bất kỳ bộ dữ liệu nào.

Bởi cuối cùng, điều khiến độc giả gắn bó với một tờ báo chưa bao giờ là cái tên trên măng-sét. Thứ họ quay lại tìm kiếm là một góc nhìn đáng tin, một cách kể chuyện đáng tin và cảm giác rằng phía sau những dòng chữ ấy vẫn là những con người thật đang cố gắng hiểu cuộc sống trước khi kể lại nó cho người khác.

Dương Thái Sơn

Các tin khác

Hào quang thuê bao

Hào quang thuê bao

Khi một bức ảnh chụp tại Park Hyatt, khoang thương gia Emirates hay bàn tiệc omakase có thể được mua với giá 15.000 đồng, điều đáng ngạc nhiên không còn là việc người ta nói dối. Con người từ lâu đã nói dối về tuổi tác, gia thế, tài năng và tình yêu. Điều đáng ngạc nhiên là lần đầu tiên trong lịch sử, những lời nói dối ấy được chuẩn hóa thành sản phẩm, niêm yết giá công khai và phân phối với quy mô công nghiệp. Thị trường chỉ đơn giản đáp ứng một nhu cầu có thật: nhu cầu được nhìn thấy như một người khác.

Bảo vệ sở hữu trí tuệ - thay đổi ngành công nghiệp sáng tạo

Bảo vệ sở hữu trí tuệ - thay đổi ngành công nghiệp sáng tạo

Trong bối cảnh vi phạm bản quyền trực tuyến diễn ra với tốc độ báo động và ngày càng tinh vi, Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ như một tín hiệu mạnh mẽ khẳng định tinh thần thượng tôn pháp luật và cam kết của Việt Nam trong việc siết chặt thực thi quyền sở hữu trí tuệ, với quyết tâm lập lại trật tự trên không gian số và bảo vệ môi trường sáng tạo.

World Cup phá vỡ nỗi sợ hãi ở "thủ phủ Mexico" tại Los Angeles

World Cup phá vỡ nỗi sợ hãi ở "thủ phủ Mexico" tại Los Angeles

Từ nhiều tháng nay, cộng đồng người Mexico ở Huntington Park, Los Angeles liên tục trở thành mục tiêu của các cuộc càn quét do Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan Mỹ (ICE) thực hiện. Áp lực nặng nề này, cộng thêm tình trạng lạm phát leo thang, đã đẩy phần lớn cư dân nơi đây vào trạng thái hoảng sợ, buộc họ phải tự giam mình trong nhà và tuyệt đối né tránh các không gian công cộng. Tuy nhiên, ngày hội World Cup 2026 đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo và tâm lý trên các con phố chỉ trong một đêm.

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta phải nói với nhau một cách thật cẩn trọng và đầy quan sát về phim kinh dị Việt Nam. Một nền điện ảnh trưởng thành phải có cả những vùng tối để bước vào. Nhưng nếu vùng tối ấy chỉ được dựng lên để khán giả giật mình, còn người làm phim thì mãn nguyện vì rạp đông, tôi bắt đầu thấy bất an. Không phải là cho một bộ phim. Mà cho cái thói quen dễ dãi đang len vào thị hiếu.

Kỳ 3: Toán Castor và chuyên án PY27

Kỳ 3: Toán Castor và chuyên án PY27

Hơn một tháng sau khi điệp viên đơn tuyến Phạm Chuyên, bí danh Ares xâm nhập miền Bắc bằng đường biển, CIA và Liên đoàn 77 quyết định cho toán gián điệp biệt kích mang biệt danh Castor nhảy dù xuống tỉnh Sơn La. Nhiệm vụ của toán là thu thập tin tức tình báo về hoạt động chuyển quân của Quân đội miền Bắc trên Quốc lộ 6 - con đường chính xuyên qua các tỉnh Tây Bắc đến Tây Nam tỉnh Sầm Nưa (Lào). Tuy nhiên, chỉ 3 ngày sau, cả 4 thành viên đều bị bắt, mở ra chuyên án PY27 của Công an miền Bắc.

Thụy Sỹ tạm tránh được “khoảnh khắc Brexit” của riêng mình

Thụy Sỹ tạm tránh được “khoảnh khắc Brexit” của riêng mình

Ngày 14/6, hơn 59% cử tri Thụy Sĩ đi bỏ phiếu cho cuộc trưng cầu dân ý về đề xuất giới hạn dân số ở mức 10 triệu người vào năm 2050. Gần 55% phản đối, 45% ủng hộ - khoảng cách đủ để ngăn một cuộc va chạm có thể định hình lại quan hệ giữa Bern và Brussels trong nhiều thập niên tới nhưng vẫn còn những bất đồng.

Vài nghịch lý trong báo chí hiện đại

Vài nghịch lý trong báo chí hiện đại

Trong suốt thời gian vừa qua, báo chí đã trở thành một trong những tâm điểm quan tâm của xã hội. Đầu tiên là câu chuyện sắp xếp lại các cơ quan báo, đài, truyền hình ở các địa phương. Sau đó là những thông tin về việc sẽ xử lý các vi phạm sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực báo chí mà điển hình nhất là việc chia sẻ lại các sản phẩm báo chí trên mạng xã hội. Trước đó không lâu, chuyện “báo chí hóa mạng xã hội” cũng đã từng được nhắc tới không ít lần. Tất cả đều cho thấy đang có một dịch chuyển mang tính bước ngoặt đối với báo chí hiện đại Việt Nam hôm nay.

Sợi chỉ vô hình

Sợi chỉ vô hình

Khoảng 5 năm trước, khi bước vào ngôi nhà của một nhân vật cần khai thác cho bài báo dài của mình về chuyên đề biến đổi khí hậu, tôi không nghĩ rằng mình sẽ ám ảnh cho đến tận bây giờ.

Kỳ 2: Điệp viên Ares và Chuyên án BK63

Kỳ 2: Điệp viên Ares và Chuyên án BK63

Tháng 4/1961, sau khi huấn luyện kỹ lưỡng, điệp viên đơn tuyến Phạm Chuyên, bí danh Ares, xâm nhập miền Bắc Việt Nam bằng đường biển, mở màn chiến dịch của CIA đưa gián điệp biệt kích phá hoại miền Bắc. Theo kế hoạch, sau khoảng 1 đến 2 năm, khi đã gây dựng được cơ sở vững và guồng máy hoạt động tốt, Phạm Chuyên có thể chọn người thay thế và trở lại miền Nam. Trong trường hợp bị lộ, Chuyên rút vào rừng trốn, chờ Trung tâm đưa tàu ra đón bằng đường biển…
Nhưng Phạm Chuyên không ngờ mình lại trở thành nhân vật chính trong một chuyên án vô tiền khoáng hậu của lực lượng Công an miền Bắc.

Tôi tin Việt Nam sẽ xây dựng được một ngành công nghiệp điện ảnh thành công

Tôi tin Việt Nam sẽ xây dựng được một ngành công nghiệp điện ảnh thành công

Michael L. Gray là một người viết đã 30 năm gắn bó với Việt Nam, đang hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, hiện tham gia nhiều dự án cùng các hãng phim và nhà sản xuất tại TP Hồ Chí Minh. Với khán giả điện ảnh Việt Nam, Michael được biết tới qua bút danh Anh Mai, đồng biên kịch phim “Long Ruồi” – bộ phim hài hành động do Charlie Nguyễn đạo diễn, từng trở thành hiện tượng phòng vé năm 2011. Michael hiện đang hoàn thành một tập truyện ngắn bằng tiếng Việt và đồng thời tham gia phát triển nhiều dự án điện ảnh mới.
Trong cuộc trò chuyện với CTV Chuyên đề An ninh thế giới Giữa tháng - Cuối tháng, Michael L. Gray nói nhiều tới cấu trúc kịch bản điện ảnh và tương lai của điện ảnh Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Khi yêu thương biến thành thù hận

Khi yêu thương biến thành thù hận

Đầu năm 2026, liên tiếp các vụ án mạng do ghen tuông, mâu thuẫn tình cảm xảy ra tại Tuyên Quang, Tây Ninh, Đồng Tháp, Nghệ An… để lại nhiều bi kịch đau lòng. Từ những xung đột tưởng chừng rất nhỏ, nhiều người đã trượt dài trong cơn cuồng ghen, biến yêu thương thành tội ác.

Làm sao có thể “Ta là một, là riêng, là thứ nhất”?

Làm sao có thể “Ta là một, là riêng, là thứ nhất”?

Muốn xuất bản một chương trình âm nhạc nghiêm túc, ít nhất riêng phần nhạc cần thuê nhạc sĩ phối khí, dàn nhạc giao hưởng, ban nhạc nhẹ, dàn nhạc dân tộc, ca sĩ, hợp xướng, thu âm, hậu kỳ. Nhìn cấu hình, có thể áng được tiền tỷ theo nhân lực. Dàn nhạc nhẹ có thể chỉ từ 5-10 nhạc công nhưng dàn giao hưởng thì ít cũng khoảng 80 người. Nếu cứ thế thì làng nhạc làm không hết việc. Nhưng, công nghệ đã làm thay đổi tất cả...

Nhạc sĩ trước “đôi thủ” AI

Nhạc sĩ trước “đôi thủ” AI

AI (trí tuệ nhân tạo) ngày càng ảnh hưởng sâu rộng tới mọi mặt của đời sống. Trong sáng tác âm nhạc, AI đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ, từ hỗ trợ nhạc sĩ viết giai điệu đến hòa âm phối khí, thể hiện tác phẩm. AI là một “cộng sự” đắc lực hay mang đến những thách thức với người làm âm nhạc và đâu là dấu ấn cá nhân trong thời đại công nghệ lên ngôi là những vấn đề nhiều người băn khoăn...

Những băn khoăn trước nguy cơ di tích văn hóa Sa Huỳnh bị biến dạng

Những băn khoăn trước nguy cơ di tích văn hóa Sa Huỳnh bị biến dạng

Hơn một thế kỷ nay, kể từ khi được phát hiện năm 1909, văn hóa Sa Huỳnh nói chung và di tích quốc gia đặc biệt Văn hóa Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) nói riêng được các chuyên gia trong và ngoài nước đánh giá là một "trầm tích lịch sử sống". Hiện di tích khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh đang hướng tới là Di sản văn hóa thế giới.

Các chuyên gia nói gì về “khu đất vàng” 19 Lê Thánh Tông?

Các chuyên gia nói gì về “khu đất vàng” 19 Lê Thánh Tông?

Đề xuất di dời Trường Đại học Dược Hà Nội, Khoa Hóa học (Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội) để chuyển không gian “Đại học Tổng hợp Hà Nội” tại 19 Lê Thánh Tông thành khu Bảo tàng Đại học thời đại Hồ Chí Minh, là một phương án có trong dự thảo đồ án quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Những ngày qua, thông tin này đã trở thành tâm điểm thu hút dư luận với những luồng ý kiến trái chiều...

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.