Tên người trong thời chuyển đổi số

Trong không khí tưng bừng chuyển đổi số thì một số người đã chuyển đổi tên của mình thành một cái tên khác từ lâu. Thí dụ xướng ngôn viên Nguyễn Lê sẽ đổi thành Lê Nguyễn. Việc này với các bậc cao niên sẽ thoáng mất thăng bằng khi không biết đâu là họ, đâu là tên. Tên thực là Lê hay Nguyễn.

Danh tính một con người hiển nhiên có ý nghĩa quan trọng của một con người trong suốt cuộc đời. Thời xa xưa thì những thân phận thấp cổ bé họng có thể không có họ mà chỉ có tên hay biệt hiệu. Thường là cái biệt hiệu ngây ngô như Đen, Hến, Ốc… Chỉ có nhà gia giáo thì có họ, tên đệm đầy đủ. Những khai quốc công thần còn được ban quốc tính (họ của vua).

Bên Trung Quốc thì cầu kỳ hơn. Tới tuổi trưởng thành sẽ có lễ được đặt tên tự, sau đó là tên hiệu (biệt danh). Thí dụ Nhà chính trị, quân sự Gia Cát Lượng, tự là Khổng Minh. Hiệu là Ngọa Long. Ở nước ta cũng có nhiều danh nhân có đủ họ, tự, hiệu như cụ Nguyễn Du, tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên.

Tất nhiên, danh tính, hiệu mang đầy đủ ước mong của các bậc sinh thành và người mang danh tính, tự hiệu. Thế nên cái tên là yếu tộ định vị đầu tiên trong tổng hòa quan hệ xã hội của một nhân vật. Người tiêu cực, bi luỵ lại coi cái tên là “số tù” của chính gã trong “nhà tù” cuộc đời đầy đỏ đen.

Thời lạc hậu, y tế yếu kém, người ta sợ tên đẹp dễ bị ma quỷ cướp về cõi âm nên thường đặt tên khiêm tốn, xấu xí như Vàng, Vện, Nhường, Nhịn, Nhẫn, Nhục… Thời kháng chiến thì cái tên thường mang tinh thần chiến thắng và bình yên. Nhiều gia đình đông con đặt theo cả combo như: Thắng, Lợi, Huy, Hoàng; Thống, Nhất… Thời thị trường, toàn dân khởi nghiệp với khát vọng đổi đời thì hay đặt tên con là Thành, Đạt, Giàu, Sang, Phú, Quý… Nhà có của ăn của để không cần tiền thì hay đặt tên con như của báu. Thí dụ Gia Bảo, Quốc Bảo…

Dù tên theo thời cuộc thì trật tự tên họ vẫn theo truyền thống là họ trước tên sau: Nguyễn Tuấn chứ không phải Tuấn Nguyễn. Trật tự này cũng gây kinh ngạc khi tiếp xúc với khá nhiều quốc gia có lối đặt tên ngược với ta là tên trước, họ sau. Thành ra khi một giáo viên tây gọi tên sinh viên Việt Nam rằng mời anh/chị Nguyễn… sẽ làm cho 40 % sinh viên Việt ngơ ngác không biết thầy gọi ai.

BLV tây thì than trời rằng đội tuyển Việt Nam có cả đội hình đều tên là Nguyen cả: Nguyen Cong Phuong, Nguyen Van Toan, Nguyen Quang Hai, Nguyen Hoang Duc… Oh my god!... Các bạn tây còn sáng tác ra chuyện vui rằng loa sân vận động gọi chúng tôi muốn gặp ông Nguyễn thì cả khán đài đứng dậy.

Chuyện này không khác gì họ Kim và họ Lee ở Triều Tiên - Hàn Quốc. Dân ở đây có câu nói rằng, nếu đứng tại đỉnh núi Namsan (Seoul) ném một hòn đá xuống, nếu không trúng người họ Lee cũng trúng người họ Kim. Có thể thấy, tên họ thực sự mang bản sắc quốc gia.

Các nước láng giềng cũng có họ Nguyễn nhưng quá ít. Người Hàn họ Nguyễn thì âm thanh là Won. Chữ “Nguyen” khiến cho các bạn nước ngoài cảm giác Việt Nam, y như khi ta nghe tên có đuôi Ze hoặc Vili là đoán ngay ra người Georgia, hay đuôi Sen thì y rằng người Đan Mạch...

Thời Internet tràn vào cùng mạng xã hội như Facbook, Twitter khiến mỗi người đều đăng ký một cái tên trên mạng. Người khai vụng về thì tên sẽ bị đảo lộn trật tự tên họ. Thành ra anh Nguyễn Lê lại thành Lê Nguyễn. Đây là những thao tác chuyển đổi số để cái tên của mình trở nên ngang xương nhất. Điều đó không sao nếu chỉ là một cái danh để đăng đàn? Có lẽ hơi kỳ cục khi một phóng viên truyền hình tự đọc tên mình cuối phóng sự là Lê Nguyễn tại London… Dù đăng ký mạng xã hội hay đăng ký email bị ngược thì vẫn có thể làm xuôi cái tên của mình trước khán giả chứ. Cũng ái ngại không kém khi xu hướng đảo lộn họ tên được sử dụng rộng rãi ở giới bình dân. Thí dụ “Hôm qua vừa hát hò ở quán của Trang Trần. Cả Tiến Vũ, Sơn Bùi… cả Tuấn Nguyễn cũng có mặt…”.  Xu hướng càng lan rộng thì chắc chắn làm thay đổi văn hóa diện rộng.

 Trật tự họ trước tên sau cũng là đặc trưng lớn của người Á Đông và cụ thể là người Việt. Vậy có nhất thiết phải hòa nhập với thế giới bằng cách xóa đi bản sắc của mình không? Văn minh có thể đồng bộ nhưng văn hóa cũng rập theo khuôn của nhau thì thế giới này buồn tẻ biết bao nhiêu?

Tả Từ

Các tin khác

"Nghịch lý" với phim Việt

"Nghịch lý" với phim Việt

Có một nghịch lý là phim Việt có thể giành chiến thắng tại các liên hoan phim quốc tế như Cannes, Berlin, Busan… nhưng vẫn chịu cảnh "ế ẩm" tại phòng vé nội địa. Phải chăng do xuất phát từ sự chênh lệch lớn giữa gu nghệ thuật hàn lâm và thị hiếu giải trí đại chúng? Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tình trạng này không tái diễn.

Từ công xưởng đến phòng thí nghiệm của thế giới

Từ công xưởng đến phòng thí nghiệm của thế giới

Suốt nhiều thập kỷ, thế giới quen với nhìn Trung Quốc như một công xưởng khổng lồ, nơi sản xuất mọi thứ nhưng hiếm khi phát minh ra thứ gì mang tính đột phá. Hình ảnh đó giờ đây đã lỗi thời. Trung Quốc đang bước vào cái mà giới khoa học quốc tế gọi là kỷ nguyên "khoa học lớn", nơi những dự án nghiên cứu tiên tiến trở thành thương hiệu quốc gia.

Nghỉ hưu mấy lần

Nghỉ hưu mấy lần

Thời Lê trung hưng, nhiều vị quan từ cấp Thượng thư trở lên đến Tể tướng, dù đã được vua Lê, chúa Trịnh cho hưu trí, nhưng sau đó lại gọi ra làm việc trở lại.

“Diễn viên” trên mạng: Nhiều rủi ro khi sự cợt nhả lên ngôi

“Diễn viên” trên mạng: Nhiều rủi ro khi sự cợt nhả lên ngôi

Xu hướng làm clip tự phát trên YouTube, Facebook, TikTok đang biến mạng xã hội thành một sân khấu mà ai cũng có thể tham gia. Có những clip sáng tạo, được đầu tư như những tác phẩm giải trí thực sự nhưng cũng có không ít nội dung phản cảm, chỉ để câu like, câu view. Khi lượt xem trở thành thước đo, vấn đề đặt ra đâu là giải trí và đâu là sự độc hại?

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Dù chưa ra mắt nhưng dự án phim “Hoàng hậu cuối cùng” đang vướng phải những rắc rối xung quanh mối quan hệ giữa nguyên mẫu – nhân vật. Trước đó, nhà sản xuất phim “Em và Trịnh”, “Kiều”…cũng gặp phải những phản ứng về vấn đề này. Tuân thủ những quy định về pháp lý hay áp dụng ứng xử có lý có tình để giải bài toán với nguyên mẫu vẫn là điều khiến các nhà làm phim loay hoay.

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Khi tỷ lệ sinh toàn cầu suy giảm và tuổi thọ trung bình không ngừng kéo dài, thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của một khái niệm kinh tế mới: "nền kinh tế bạc" với toàn bộ hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và ngành công nghiệp phục vụ nhóm dân số cao tuổi. Khắp nơi trên thế giới, các chính phủ đang chạy đua biến "gánh nặng nhân khẩu học" thành một động cơ tăng trưởng mới. Nhưng câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: liệu đây có thực sự là trụ cột kinh tế của thế kỷ 21, hay chỉ là một phép thử đầy rủi ro trước một cuộc khủng hoảng dân số chưa từng có tiền lệ?

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Thời phong kiến, những người gian lận thi cử bị đánh giá tư cách rất thấp. Thế nhưng, vẫn có những vụ gian lận xảy ra, dù triều đình đã tìm nhiều biện pháp để phòng ngừa.

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games (EG) là giải thi đấu thể thao dành cho các vận động viên sử dụng doping. Ý tưởng này nghe qua thì thật điên rồ, nhưng sự kiện EG đầu tiên vừa diễn ra vào ngày 24/5 tại thành phố Las Vegas, Mỹ. Giải đấu lôi kéo sự tò mò của cả những người không mấy mặn mà với thể thao. Ai cũng muốn biết xem khoảng cách giữa các vận động viên có và không sử dụng chất cấm là bao xa.

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

Đến thời điểm này, "danh phận" di tích Hoành Sơn Quan nằm trên đỉnh đèo Ngang vẫn bị "treo" trong suốt hàng thập niên qua và chưa chốt định được một cách rõ ràng với một tâm thế hoàn toàn mới. Vì vậy, đã đến lúc phải có "trọng tài" thiết lập cơ chế đồng quản lý, phát huy giá trị di tích.

Đạo giáo trong triều đình Việt

Đạo giáo trong triều đình Việt

Trong thời kỳ Bắc thuộc ở nước ta, Đạo giáo thịnh hành lúc nhà Đường cai trị, nên khi nước ta bắt đầu thời kỳ độc lập, ảnh hưởng của Đạo giáo vào triều đình vẫn rất lớn.

Chương trình Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng tháng 5/2026 thu hút hàng nghìn người đổ về

Một concert, vạn dịch vụ hưởng lợi

Du lịch âm nhạc tạo ra một nguồn thu lớn khi thu hút lượng lớn người xem, kèm theo hàng loạt các dịch vụ khác như lưu trú, ăn uống, mua sắm. Đây cũng là lý do nhiều địa phương bắt đầu xem các đại nhạc hội như một công cụ phát triển kinh tế, tương tự cách họ từng làm với các lễ hội văn hóa truyền thống.

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Khi danh sách các đội tuyển dự World Cup 2026 được gửi tới FIFA, một thống kê đã làm sáng tỏ vị thế độc tôn của bóng đá Pháp: Với 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp - chiếm gần 8% tổng số nhân sự dự giải, vượt xa Hà Lan (67 người) và Đức (50 người) để trở thành nước xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới.