Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Từng bị xem là dòng phim chỉ có lỗ, chủ yếu sản xuất theo đơn đặt hàng của Nhà nước, vài năm gần đây, phim lịch sử đang “lội ngược dòng” đầy ngoạn mục. Ngoài các hãng phim nhà nước, nhiều hãng phim tư nhân cũng tấp nập sản xuất phim lịch sử.

Nhiều năm trước, phim lịch sử Việt Nam gần như đồng nghĩa với những bộ phim nhà nước đặt hàng, phát sóng vào dịp lễ hoặc ra rạp trong cảnh đìu hiu trước những bộ phim giải trí, thương mại. Vì thế, rất ít nhà đầu tư tư nhân dám “bén mảng” đến đề tài này.

Nhưng khoảng bốn năm gần đây, hàng loạt phim lịch sử đã làm nên cơn sốt phòng vé, từ “Đào, Phở và Piano”,“Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối”, “Mưa đỏ” đến hàng loạt dự án gần đây như: “Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ Vua Đinh” và những dự án phim khai thác đề tài các triều đại phong kiến, lịch sử đang được các doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư. Từ một đề tài từng được xem là cực kì “khó nhằn” đang trở nên hấp dẫn về doanh thu.

canh.jpg
Cảnh trong "Hộ linh tráng sĩ - Bí mật mộ vua Đinh"

Sự thay đổi ấy không đơn thuần được đo bằng số lượng tác phẩm ra đời, số lượng vé bán tại hệ thống rạp trên toàn quốc, quan trọng hơn, tư duy làm phim lịch sử đã khác. Nếu trước đây, nhiều bộ phim chủ yếu hướng đến nhiệm vụ tuyên truyền hoặc phục vụ các sự kiện chính trị, thì nay lịch sử được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh mới mẻ hiện đại, hướng đến khán giả đại chúng và phải cạnh tranh sòng phẳng ở phòng vé. Và không thể không kể đến tác dụng cực kì lớn của truyền thông đã có sức lan tỏa lớn đến công chúng.

Theo giới chuyên môn, sự trở lại của phim lịch sử không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều yếu tố gặp nhau, từ bối cảnh xã hội, sự thay đổi trong thị hiếu khán giả đến bước tiến của công nghệ điện ảnh và cách kể chuyện.

hinh-anh.jpg
Hình ảnh đẹp trong phim “Mưa đỏ”

GS.TS Trần Thanh Hiệp - Chủ tịch Hội đồng Trung ương Thẩm định và Phân loại phim (Hội đồng Duyệt phim Quốc gia) cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, nhu cầu tìm về bản sắc dân tộc cũng trở nên mạnh mẽ hơn.

“Việt Nam đang phát triển rất mạnh mẽ. Càng mở rộng giao lưu văn hóa với thế giới thì người Việt Nam càng cảm thấy chỗ dựa của mình chính là văn hóa dân tộc. Chúng ta có thể học được nhiều điều từ thế giới, nhưng cái riêng, cái độc đáo, niềm tự hào của mình chính là nền văn hóa và lịch sử dân tộc chúng ta có hàng nghìn năm. Khi bước ra thế giới, điều làm nên bản sắc của một dân tộc không phải những thành tựu vật chất vốn có thể giống nhau giữa các quốc gia, mà chính là lịch sử và văn hóa. Vì vậy, việc các nhà làm phim quay trở lại với đề tài lịch sử cũng là một xu thế tất yếu của quá trình phát triển”, GS-TS Trần Thanh Hiệp phân tích.

Theo ông Hiệp, lịch sử luôn trở thành điểm tựa tinh thần trong những giai đoạn đất nước đứng trước những cơ hội và thách thức mới; người ta thường tìm về lịch sử như một điểm tựa để biết mình sẽ đứng như thế nào, trụ vững ra sao và vượt qua khó khăn bằng cách nào. Thành công của những bộ phim như “Đào, Phở và Piano”,“Mưa đỏ” phản ánh nhu cầu ấy của công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ. Người trẻ tự hào về thế hệ cha ông mình. Phim hay là phim không chỉ kể lại lịch sử mà còn khơi nguồn cảm xúc, trở thành sự kết nối giữa hiện tại với quá khứ. Lòng yêu nước không phải là một khái niệm trừu tượng. Đối với khán giả trẻ, lòng yêu nước cần được nuôi dưỡng bền bỉ từ nhận thức đến hành động cụ thể. Những bộ phim lịch sử nếu làm đúng cách, được kể bằng ngôn ngữ đương đại, có thể khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Năm 2023, phim “Đào, Phở và Piano” của đạo diễn Phi Tiến Sơn, lấy bối cảnh Hà Nội mùa đông năm 1946 đã tạo ra cơn sốt phòng vé nhờ hiệu ứng truyền thông tích cực như một minh chứng rằng phim lịch sử khi được làm công phu, tâm huyết, hoàn toàn có thể chạm đến khán giả.

Tuy nhiên, đề tài lịch sử luôn là một thử thách rất lớn đối với điện ảnh. Để làm phim lịch sử đòi hỏi đầu tư rất công phu, đầu tư lớn về kinh phí, nguồn nhân lực, từ biên kịch, đạo diễn, quay phim, diễn viên… đồng thời cũng cần cả một hệ sinh thái điện ảnh phục vụ cho điện ảnh. Không có sự đầu tư bài bản thì không thể có những cảnh quay hoành tráng, có sức thuyết phục khán giả.

Đặc biệt, điều quyết định vẫn là cách kể chuyện. Những người làm phim lịch sử phải có cách kể chuyện mới.

Ở góc độ ngôn ngữ điện ảnh, nhà biên kịch điện ảnh, TS Trần Thị Thanh Hồng (thành viên Hội đồng Duyệt phim Quốc gia) cho rằng, chính sự thay đổi trong cách tiếp cận đã giúp phim lịch sử gần gũi hơn với khán giả hôm nay. Khác với nhiều năm trước, các bộ phim gần đây được đầu tư mạnh về bối cảnh, mỹ thuật và công nghệ, tạo nên cảm giác chân thực hơn rất nhiều. Cách tái hiện không khí lịch sử, không khí chiến tranh rất rõ rệt. Thiết kế mỹ thuật, bối cảnh, khói lửa… đều được đầu tư nên người xem có cảm giác rất thật.

mot-canh-trong-phim-dao-pho-piano-khac-hoa-su-hao-hung-cua-quan-dan-ha-noi-bao-ve-thu-do-mua-dong-nam-1946.jpg
Một cảnh trong phim “Đào, phở và piano” khắc họa sự hào hùng của quân dân Hà Nội bảo vệ thủ đô trong mùa đông năm 1946.

Yếu tố quan trọng hơn cả nằm ở sự thay đổi trong tư duy kể chuyện. Thế mạnh của phim lịch sử giai đoạn này là đi sâu vào số phận, thân phận con người. Phim không còn hô hào mà chân thực, nhân văn. Dù người làm phim có trải qua chiến tranh hay không, họ vẫn kể câu chuyện bằng góc nhìn của thế hệ hôm nay, với tinh thần tri ân và lòng yêu nước. Chính sự thay đổi ấy khiến lịch sử trở nên gần gũi hơn với khán giả trẻ. Thay vì chỉ nhìn thấy những trận đánh hay các sự kiện lớn, người xem còn nhìn thấy những con người bình thường với những lựa chọn, mất mát và hy sinh rất đời thường.

Theo TS Trần Thị Thanh Hồng, một yếu tố khác không thể bỏ qua là công tác truyền thông. Nếu trước đây nhiều bộ phim lịch sử gần như chỉ lặng lẽ ra mắt, rạp vắng hoe, đoàn làm phim ngậm ngùi, thì hiện nay việc quảng bá, marketing trên nền tảng số được đầu tư công phu, bài bản, rầm rộ hơn. Ở mỗi một bộ phim người ta đều dự trù một nguồn kinh phí không nhỏ cho quảng bá truyền thông. Chính sức mạnh của truyền thông đã góp phần làm nên những cơn sốt trong phòng vé, tạo nên những hiệu ứng cực lớn về doanh thu.

“Thời đại số tạo ra lợi thế rất lớn trong việc marketing phim, cùng với sự đầu tư nghiêm túc về bối cảnh và công nghệ”, TS Hồng nhấn mạnh.

Sự trở lại của phim lịch sử trong vài năm trở lại đây, chắc chắn, không phải là một hiện tượng nhất thời. Đó là kết quả của sự thay đổi lớn, về phương thức sản xuất, cách tiếp cận thị trường và cách người ta đón nhận. Nhà đầu tư mạnh dạn chi kinh phí lớn, người làm nghề đổi mới cách kể chuyện và khán giả mong muốn trải nghiệm những sản phẩm điện ảnh lịch sử trong thời đại công nghệ số. Thành công của những bộ phim lịch sử thời gian qua cho thấy, phim lịch sử hoàn toàn có thể thu hút đông đảo công chúng.

Mỹ Trân

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.