1.Chúng tôi về Cà Mau vào những ngày cuối tháng 7, đúng đợt cao điểm thu nhận sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Thượng tá Trần Việt Cường, Phó trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an tỉnh Cà Mau cho biết, đơn vị đã chủ động tham mưu xây dựng kế hoạch, hướng dẫn nghiệp vụ, đôn đốc Công an cơ sở hoàn thiện danh sách, cập nhật dữ liệu; đồng thời phối hợp với đơn vị chuyên môn chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc thu nhận sinh phẩm ADN. Những phần việc ấy được thực hiện trong thời gian dài, để khi thời điểm thu nhận sinh phẩm đến, từng địa bàn, từng trường hợp đã được chuẩn bị kỹ lưỡng.
Trong đợt cao điểm này, Công an tỉnh Cà Mau bố trí 3 điểm cố định tại Công an tỉnh, Công an xã Cái Nước và Công an phường Giá Rai; đồng thời tổ chức các tổ công tác lưu động phục vụ những trường hợp không thể đến điểm thu nhận.
Bà Khổng Thị Sáu (ngụ khóm 19, phường Tân Thành, tỉnh Cà Mau) cầm hồ sơ của người anh trên tay, nghẹn ngào: “Anh tôi hy sinh, gia đình đã nhiều lần tìm kiếm nhưng vẫn bặt vô âm tín. Nay tôi ngoài 80 tuổi, chỉ mong còn đủ sức khỏe để một lần được biết anh mình đang nằm ở đâu. Tôi hy vọng việc thu nhận mẫu ADN hôm nay sẽ giúp gia đình thực hiện được mong ước ấy”. Đó là mong ước giản dị nhưng đã theo bà Sáu gần trọn cuộc đời.
Ông Nguyễn Khánh Hồng (ngụ ấp 8, xã Khánh Bình, tỉnh Cà Mau) đến thu nhận mẫu ADN để tìm hai người anh là liệt sĩ. Ông Hồng nói, gia đình mong lắm, hy vọng chủ trương nhân văn của Đảng, Nhà nước cùng sự chung sức của các lực lượng Công an sẽ giúp tìm được hài cốt các anh. Những lời nói ấy, với cán bộ làm nhiệm vụ, chính là “mệnh lệnh” không được phép chậm trễ. Bởi mỗi mẫu ADN được thu nhận là một cơ hội. Và phía sau mỗi cơ hội là một gia đình đã chờ đợi hàng chục năm.
Nhưng không chỉ gia đình bà Sáu, ông Hồng, với tất cả những gia đình chưa tìm được người thân, chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng đó cũng là khoảng thời gian nhiều lần tìm kiếm, dò hỏi, lần theo những thông tin ít ỏi về chiến trường xưa, nhưng rồi vẫn trở về với sự im lặng. Tấm ảnh cũ, hồ sơ liệt sĩ, những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ trở thành những dấu vết ít ỏi mà người ở lại cố gìn giữ.
2.Để một ngày có thể gọi đúng tên một liệt sĩ, trước hết phải tìm được những người có quan hệ huyết thống với liệt sĩ ấy. Đó là lý do công việc của lực lượng Công an bắt đầu từ những phần việc tưởng như rất thầm lặng: rà soát, xác minh, đối chiếu thông tin. Ở Cà Mau, từ năm 2024, thực hiện chủ trương của Bộ Công an và chỉ đạo của UBND tỉnh, Công an tỉnh đã chủ động rà soát, đối sánh thông tin, thu thập dữ liệu thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn. Công an các xã, phường trực tiếp xuống cơ sở, nắm từng trường hợp, xác minh từng mối quan hệ, cập nhật những thông tin còn thiếu. Phía sau một dòng dữ liệu có thể là một cuộc đời. Có trường hợp thân nhân đã chuyển nơi cư trú. Có người tuổi cao, sức yếu; có gia đình chỉ còn một người em, một người cháu biết rõ câu chuyện về liệt sĩ. Có những thông tin được truyền qua nhiều thế hệ nhưng không còn đầy đủ giấy tờ. Vì vậy, việc rà soát không chỉ là nhập dữ liệu vào một hệ thống. Đó là quá trình tìm kiếm, kết nối và kiểm chứng từng dấu vết của quá khứ.
Qua rà soát của Công an cơ sở, nhiều thân nhân liệt sĩ tuổi cao, sức yếu, bệnh tật, điều kiện đi lại khó khăn được lực lượng Công an mang thiết bị đến tận nhà lấy mẫu. Ngay ngày đầu ra quân, đoàn công tác có mặt tại xã Khánh Hưng, nơi có 17 trường hợp cần được hỗ trợ thu nhận mẫu tại nhà. Đường vào nhà bà Nguyễn Thị Tốt (ngụ ấp Lung Tràm), phải qua phà rồi tiếp tục đi sâu vào đường nông thôn. Bà Tốt tuổi cao, sức yếu, là người em ruột còn lại của liệt sĩ Nguyễn Văn Hoa. Ông Võ Văn Đà (con ruột bà Tốt), cho biết: “Đường vào nhà rất khó, phải qua phà nhưng các anh Công an cùng các anh chị y tế vẫn không quản ngại đến tận nơi để thu mẫu, với mong muốn sớm tìm được hài cốt cậu tôi”.
Tại xã Vĩnh Lộc, đoàn công tác tiếp tục đến tận nhà thu nhận sinh phẩm cho 9 trường hợp. Ông Lê Quang Hưng (ngụ ấp Vĩnh Thạnh), tuổi cao, sức yếu, nhiều bệnh nên không thể đi lại xa. Người anh ruột của ông là liệt sĩ Lê Quang Dễ đã hy sinh hơn 50 năm trước nhưng gia đình vẫn chưa biết nơi an nghỉ. Sau khi mẫu được thu nhận, ông Hưng chỉ mong những ngày cuối đời có thể đón anh về với gia đình, với tổ tiên.
Trong 3 ngày cao điểm, hơn 100 trường hợp thân nhân liệt sĩ già yếu, bệnh tật hoặc khó khăn trong đi lại đã được các tổ công tác Công an tỉnh Cà Mau đến tận nhà thu nhận sinh phẩm. Những chuyến đi ấy không chỉ mang theo thiết bị lấy mẫu. Cùng với cán bộ, chiến sĩ Công an là sự sẻ chia, là trách nhiệm và tình cảm tri ân đối với những người đã hy sinh.
Sau 3 ngày cao điểm, Công an tỉnh Cà Mau phối hợp các đơn vị chức năng hoàn thành thu nhận sinh phẩm ADN của 2.029 thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Con số ấy là kết quả của một quá trình chuẩn bị lâu dài, từ năm 2024 đến những ngày cao điểm tháng 7/2026. Đó cũng là kết quả của sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng và sự chủ động, sâu sát của Công an cơ sở.
Với những gia đình liệt sĩ, 2.029 mẫu ADN không chỉ là một con số, đó 2.029 niềm hy vọng một ngày không xa, từ những mẫu sinh phẩm được lưu giữ sẽ tìm ra sự trùng khớp với mẫu hài cốt liệt sĩ được quy tập. Hy vọng một cái tên sau hàng chục năm bị thời gian phủ mờ sẽ được gọi lại. Hy vọng một gia đình có thể khép lại hành trình tìm kiếm bằng một cuộc đoàn tụ tuy muộn màng nhưng trọn vẹn nghĩa tình. Việc thu nhận sinh phẩm chỉ là một bước trong hành trình xác định danh tính.
Phía trước vẫn còn hành trình giám định, đối sánh và xác minh; có thể sẽ còn những ngày chờ đợi, nhưng từ hôm nay, những gia đình ấy không còn phải tìm kiếm trong vô vọng. Bởi mỗi mẫu ADN được lưu giữ là thêm một dấu nối giữa người đang sống và người đã khuất, giữa quá khứ và hiện tại, giữa chiến trường năm xưa và mái nhà đang chờ đón.
