Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Hơn nửa thế kỷ với đề tài trẻ thơ

Nhà thơ Lê Hồng Thiện đã bước sang tuổi 73, mái tóc bạc thả chấm hai vai. Làng thơ Việt Nam có những cây bút tên tuổi viết cho trẻ em: Tú Mỡ, Võ Quảng, Phạm Hổ, Định Hải…, trong đó Lê Hồng Thiện là người in khá nhiều, với 10 tập. Gần đây ông cho xuất bản tập thơ tuyển gồm 100 bài, được nhiều người tìm đọc.

Tuổi thơ Lê Hồng Thiện không gặp may mắn. 8 tháng tuổi ông đã mồ côi mẹ. Nhưng bù lại ông có làng quê Xích Đằng quanh năm hoa thơm quả ngọt, có đình Cả ngay trước cửa nhà, bốn mùa xênh xang tiếng hát cung đàn lễ hội. Bức tranh sơn thủy hữu tình của miền quê đồng bằng Bắc Bộ trở thành tài sản tinh thần của cậu bé Lê Hồng Thiện lúc nào không biết. Đặc biệt cha ông - nhà nho Lê Như Cương nổi tiếng trong vùng đã truyền cho con trí tuệ và nếp sống của bậc túc nho. Ngay sau bàn làm việc của ông bây giờ có một chữ “Tâm” đỏ thắm. Ông không chỉ treo cho đẹp.

Mới 22 tuổi, Lê Hồng Thiện đã lên xe hoa sánh vai cùng nữ diễn viên chèo Minh Tiếp - người từng gặt hái khá nhiều thành công tại các kỳ hội diễn của Đoàn chèo Hải Hưng. 

Một năm sau bé gái Lê Hồng Nguyên ra đời mang vẻ đẹp của mẹ và tài năng văn chương của bố. Gia đình Lê Hồng Thiện là một trong số ít các gia đình ở Việt Nam có ba người là hội viên Hội Nhà văn. Nữ nhà văn Lê Hồng Nguyên (tác giả của tiểu thuyết Vũ điệu) là một trong số đó. Nhưng điều đáng nói hơn, cô chính là nguồn mạch thương yêu đã được thể hiện trong thơ Lê Hồng Thiện.

Lê Hồng Nguyên kể: Khi còn bé cô đã thấy ông nội viết chữ nho dạy bố. Ông nội rất nghiêm. Còn bố Thiện rất chăm. Năm Hồng Nguyên lên 7, vào lớp 1 cũng là năm Lê Hồng Thiện bắt đầu làm thơ. Nói như nhà thơ Định Hải, chính cuộc đời đã chọn ông, giao cho ông việc  đó. Ông bố trẻ đã viết cho con gái:

Con chim non tập hót
Con bướm nhỏ tập bay
Con gái tôi tập viết
Bắt đầu sáng thu nay

                                    (Con đi học)

Và rồi nở rộ những bài thơ thể hiện tài quan sát, sự hóa thân rất ngộ nghĩnh, đáng yêu của Lê Hồng Thiện trong thế giới trẻ thơ.

Bé khép cửa lại
Nhốt nắng trong nhà
Nắng lại trốn ra
Dịu dàng nắng nói
Ở trong bóng tối
Tôi chẳng ưa đâu

                                    (Bé và nắng)

Và hóm hỉnh khi phát hiện ra:

Thóc vào cối xay
Cởi áo làm gạo

Lê Hồng Thiện có 5 người con, 10 cháu nội ngoại. Cả một bầy chim suốt ngày ríu rít tha hồ cho ông quan sát. Ông có tới 30 trong số 100 bài thơ hay nhất viết về tuổi thơ cắp sách đến trường của các con cháu mình. Bây giờ hỏi ai trong số các con ông cũng đều nói: “Hình như bố viết về mình”.

Bé có mùa thu
Ở trong trang sách
Một bông hoa cúc
Màu vàng chiếc nơ

Mùa thu trong vở
Mùa thu ngoài đồng
Bé nép ngực mẹ
Mùa thu trong lòng

                                    (Mùa thu của bé)

Ông xem con tập viết và nhận ra những vũ điệu nên thơ trong đó:

Lần đầu tập viết sáng nay
Chữ bắt nạt bé cứ hay ngã nhào
Đến bên, cô giáo thì thào
“Con chăm tập viết chữ nào phải nghe”
Hôm nay con gặp cô khoe
“Chữ theo tay bé ngoan ghê cô à!”

Nhà thơ Lê Hồng Thiện và vợ.
Nhà thơ Lê Hồng Thiện và vợ.

Cách nhà ông vài trăm mét là mênh mang sông Hồng. Lê Hồng Thiện chắc phải mê sông lắm, nhiều lần ra bờ đê ngắm sông nên mới viết được như ý câu thơ tràn đầy tình người:

Sông là hay ốm lắm
Thấy lúc nào cũng nằm
Khi uống nhiều nước đục
Đau bụng réo ầm ầm

                                    (Sông)

Dù làm thơ cho trẻ nhỏ nhưng thơ Lê Hồng Thiện luôn ẩn chứa một triết lý nhẹ nhàng. Đó là những câu hỏi tưởng chừng ngây ngô nhưng khi giải đáp chúng lại là những bài học sâu sắc. Đây là sự nhắc nhở về sự khiêm tốn một cách nhẹ nhàng.

Chị gà mới thật buồn cười
Vừa đẻ quả trứng lắm lời kêu vang
Cây  trứng gà mới thật ngoan
“Đẻ” trăm ngàn quả không màng kêu ai!

Và sự hy sinh quên mình vì người khác:

Nước mưa nằm ngủ trong mây
Hương thơm nằm ngủ cả ngày trong hoa
Bóng râm ngủ dưới gốc đa
Trẻ con ngủ dưới mái nhà ấm êm
Chỉ riêng có một trái tim
Chẳng bao giờ ngủ cả đêm lẫn ngày

Lê Hồng Thiện rất giỏi vẽ chuyện, hay nói cách khác là thơ ông giàu kịch tính. Ông ít khi có những câu thơ hay thật ngắn. Thường là phải diễn giải nhưng rất cuốn hút như bài Trứng treo trứng nằm:

Quả treo cành bổng cành mềm
Mấy anh bạn nhỏ gọi tên trứng gà
Chị gà ngơ ngác chạy ra
Trứng đâu lên tận mái nhà của cây
Chạy về thấy trứng còn đây
Trứng vàng trứng ngọc vẫn đầy ổ rơm
Chị gà rối rít mừng rơn
Tới cây cùng cục “cảm ơn” dịu dàng
Chính tôi đẻ quả trứng nằm
Còn cây đẻ trứng trên cành đung đưa
Chuyện trò như thể phân bua
Cây tròn bóng nắng gà chưa muốn về

Bài Kể chuyện râu là một thí dụ thú vị khác:

Râu mía mọc ở ngang thân
Râu bèo lơ lửng lại ngâm dưới hồ
Lạ kỳ là cái râu ngô
Là râu là tóc trắng phơ trên đầu
Râu non trắng râu già nâu
Râu của bóng điện trong bầu thủy tinh
Ăng ten “râu” đứng một mình
Dài như cái thước cho hình rõ thêm
Râu si buông trước cửa đền
Trông như là mái tóc mềm của cây
Mỗi loài râu - một nét hay
Đẹp râu ông nội trắng bay dưới cằm

Hai giải thưởng của Hội Nhà văn, 5 giải thưởng của các hội văn học nghệ thuật Hải Hưng, Hưng Yên, Giải thưởng của Ủy ban Toàn quốc liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam. Song có lẽ giải thưởng lớn nhất với ông là được nhiều độc giả trẻ em trong cả nước yêu thơ ông. Có được sự thành công như hôm nay chính vì gần nửa thế kỷ qua, Lê Hồng Thiện hóa thân làm các em nhỏ lúc làm thơ. Ông thành công vì ông chân thành, ông không giả làm người lớn đóng vai trẻ con.

Lê Hồng Thiện thành công cũng còn bởi lẽ ông là người sáng tác hiếm hoi chịu thâm canh, tìm tòi ở một đề tài, ở một vùng quê. Cây cau, cây trứng gà, chậu hoa cúc vàng là có thật, ngay trong vườn nhà. Ông sống và yêu chúng như với con mình nên mới có những vần thơ sinh động như vậy. Ở tuổi 73, thơ Lê Hồng Thiện vẫn xuất hiện đều đều trên Tạp chí Văn học nghệ thuật Phố Hiến.

Đêm qua vui nhất giao thừa
Bà cho bé đi lễ chùa ngoài thôn
Bé cầm bánh chạy lon ton
Mùa Xuân theo bước chân son tưng bừng

Nhưng có người nói rằng, thơ của ông chỉ quẩn quanh hoa với cỏ mà xã Xích Đằng quê Lê Hồng Thiện bây giờ đã là phường Lam Sơn của Thành phố Hưng Yên. Các em còn mong thơ ông có thêm màu sắc phố phường, có nhà máy, ống khói, có các chú công an đang điều khiển giao thông ở ngã tư đường nữa.

Nguyễn Gia Bào

Các tin khác

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Mối quan hệ Nga - Syria đang bước vào một giai đoạn mới, khi chuyến thăm mới nhất của Tổng thống lâm thời Syria tới Moscow đi cùng những cam kết được đánh giá là "món quà địa chính trị" dành cho Điện Kremlin. Trong bối cảnh các cục diện quyền lực ở Trung Đông tiếp tục dịch chuyển, những thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn phản ánh chiến lược dài hơi của Moscow trong việc củng cố vị thế khu vực và đối trọng ảnh hưởng phương Tây.

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Chưa từng có cuộc chiến nào trong lịch sử hiện đại lại cướp đi mạng sống của nhiều nhà báo như ở Gaza. Chỉ trong 2 năm, hơn 200 phóng viên và nhân viên truyền thông đã ngã xuống, biến vùng đất nhỏ bé ven Địa Trung Hải thành nơi nguy hiểm nhất hành tinh cho tự do báo chí. Không chỉ là chết chóc, Gaza còn là minh chứng cho một sự thật đáng sợ khác: khi nhà báo bị giết, thế giới sẽ bị tước đoạt quyền được biết.

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Cuộc biểu tình với hơn 100.000 người tham gia tại London vừa qua đánh dấu bước ngoặt mới của phe cực hữu trong việc đưa vấn đề nhập cư thành trung tâm chú ý trên chính trường Anh. Mặc dù những người biểu tình khẳng định đất nước đang "bị xâm lược", nhưng đằng sau những khẩu hiệu mạnh mẽ ấy là gì? Liệu đó có phải là sự thật hay chỉ là chiến lược chính trị của một phong trào đang lớn mạnh?

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

"Buồn" và "shock" là những gì mà cộng đồng nhận xét về vụ nam sinh lớp 7 túm tóc, nhấn đầu cô giáo ngay trong lớp học ở trường THCS Đại Kim, Định Công, Hà Nội. Trớ trêu thay, vụ việc đó lại xảy ra ngay sau khi Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và xử phạt học sinh vừa được ban hành.

Bạn thân yêu

Bạn thân yêu

Ta thường nghe câu "Đời chẳng ai cho không ai cái gì bao giờ". Thế mà có những mối quan hệ người trao đi không hy vọng gì nhận lại, bởi hoàn cảnh người nhận như tận cùng của hoạn nạn.

Phỏng vấn một KOL

Phỏng vấn một KOL

PV: Xin chào anh KOL! Anh cho độc giả một hình dung ngắn gọn về công việc của mình được chứ?