Ngầu ơi là ngầu

Trung tuần tháng 2, Bangkok Post và nhiều trang tin của Thái Lan ngày 16/2 đưa tin nước này sẽ đổi tên chính thức của thủ đô từ Bangkok thành Krung Thep Maha Nakhon (Bangkok).

"Krung Thep Maha Nakhon" có nghĩa là "thành phố của thánh thần", là bản rút gọn của tên nghi lễ Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit.

Ngay cả tên nước Thái Lan cũng mới chỉ được đổi từ năm 1939. Trước đó nước này tên là Xiêm (Siam). Học trò luôn phải nhớ Xiêm và Thái Lan không phải là 2 nước. 

Năm 2019, nước Hà Lan đổi tên từ Holland sang Netherland. Bản đồ thế giới sẽ phải in lại. Đất nước Grudia gần đây được đổi tên là Georgia cũng gây bất ngờ. Người dân nước này cũng phàn nàn là tên nước của họ lại dễ nhầm lẫn với bang Georgia của Hoa Kỳ.

Với các thương hiệu thì tên càng ngắn càng dễ nhớ. Thí dụ huyền thoại bóng đá Pele có tên thật là Edson Arantes do Nascimento. Người hâm mộ sẽ sung sướng rất nhiều khi chỉ cần nhớ vắn tắt nghệ danh Pele.

Thường thấy trong các hồ sơ in sẵn thường để khoảng trống cho họ và tên đủ viết cho khoảng 3 từ nhưng tên gọi của xu hướng cuối thế kỷ 20 thì người Việt thường có tên 4 từ do ngoài tên còn có 1 từ đệm và 2 từ ghép họ của cha mẹ. Thí dụ Trần Nguyễn Thị Yến. Cô gái có cái tên dài nhất tỉnh Thái Nguyên là Đào Thị Long Lanh Kim Ánh Dương nổi tiếng từ nhỏ. Khi lớn lên, cái tên độc lạ này cũng gây phiền toái trong khi xin việc. Chuyện cái tên dài khác, năm 2019, chị Nguyễn Thị Kim Hoàng Linh Phương đã được UBND huyện Nhơn Trạch chấp nhận đổi tên nhẹ nhõm thành Nguyễn Kim Phương.

Danh tính về bản chất là thương hiệu gắn bó và khó đổi nhất đối với một con người. Để làm thủ tục đổi tên cũng không hề đơn giản. Vì vậy một số văn nghệ sĩ dùng nghệ danh, bút danh.

Các văn nhân, thi nhân thích dùng bút danh hơn tên cúng cơm. Họ có thể có nhiều bút danh và với mỗi bút danh, họ thoát khỏi vai cũ để viết với một giọng điệu hoàn toàn mới. Với xu hướng hậu hiện đại thì người ta có thể dùng vô tận bút danh mà không phải quá quan tâm với tên gốc hay phong cách xác lập bởi cái tôi. Mỗi bút danh sẽ bộc lộ một quan điểm, phong cách khác nhau.

Các nhà văn của chúng ta thường lấy bút danh từ  quan điểm sáng tác, thẩm mỹ hoặc gốc gác, sông núi, quê hương, gia đình, dòng họ, tên người thân… Thí dụ bút danh nặng lòng với quê hương như Thu Bồn (Tên sông), Tản Đà (Núi Tản - Sông Đà), Tô Hoài (Sông Tô - Phủ Hoài Đức); Bút danh mang tên người thân: Nguyễn Thi (Tên con trai tác giả). Cũng có những trường hợp ngẫu nhiên như nhạc sĩ Nhật Lai tên thật là Nguyễn Tuân nhưng bạn bè cho rằng ông giống người Nhật nên gọi là lai Nhật. Thế là bút danh Nhật Lai ra đời.

Bút danh của các tác giả thế kỷ 21 thì rất ngắn và ngầu. Đơn giản chỉ là Gào, Gỗ, Mèo Xù… Bút danh có thể bị đảo lộn trái với tên người Việt. Chúng ta đã quen với tên người làm phóng sự. Nguyễn X từ Wasington DC nhưng cũng buộc phải thích nghi dần trật tự méo với cụm X Nguyễn (Họ sau, tên trước) tường thuật từ… Chúng ta có thể không tán thành việc ngược vị trí tên và họ nhưng người ta nói đó chỉ là bút danh và đáng ngại hơn nữa là những tác giả này ngày càng đông.

Nghệ danh của showbiz thì còn ngầu nữa. Để đứng trên sân khấu thì những cái tên gốc không còn được lựa chọn mà phải "nâng cấp" một yếu tố cho ngầu hẳn hoặc thay mới hoàn toàn. Sơn Tùng thì chuyển thành Sơn Tùng MTP. Mai Hồng Ngọc thì chuyển thành Đông Nhi, Nguyễn Thị Hòa chuyển thành Hòa Minzy, Nguyễn Trung Thành chuyển thành Erik… Xem ca nhạc giờ đây khó mà biết người trên sàn diễn là sao Việt hay ngoại quốc.

Dù không có trong căn cước công dân nhưng nghệ danh vẫn là cái tên định vị thương hiệu trong lĩnh vực nhất định nên cần phải cân nhắc sao cho phù hợp với văn hóa và sự tự tôn của dân tộc Việt.

Tên khai sinh trong giấy tờ cũng không phải là chuyện đặt theo sở thích bao nhiêu ký tự cũng được. Chẳng hạn có người không mở được thẻ ngân hàng vì tên quá dài, vượt quá số ký tự ngân hàng quy định. Căn cước công dân, bằng lái xe thì số lượng chữ có hạn nên tên dài quá là phải viết tắt. Nhiều người có tên quá dài đã phải làm thủ tục đổi lại tên. Thông tư 04/2020/TT-BTP hướng dẫn Luật Hộ tịch và Nghị định 123/2015/NĐ-CP đã quy định về việc đặt tên khai sinh không quá dài, khó sử dụng. Việc xác định họ, dân tộc, tên người phải phù hợp với pháp luật và bản sắc dân tộc, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam.

Tên người và địa chỉ của địa phương theo nghĩa rộng là giống nhau. Mỗi lần đổi tên địa danh là kéo theo vô cùng nhiều phiền toái, phí tổn cho cả người dân và nhà nước. Việc đổi tên một quốc gia còn tiêu tốn những khoản tiền khổng lồ, không thể đong đếm.

Trong phim kiếm hiệp có 2 câu nên chăng cần được ứng dụng rộng rãi: "Tại hạ đi không đổi tên, ngồi không đổi họ"; "Thêm một việc chẳng bằng bớt một việc". Ai cũng có quyền lựa chọn nhưng chọn kỹ một lần rồi đừng thay đổi, có phải tốt hơn không?

Lê Tâm

Các tin khác

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Dù chưa ra mắt nhưng dự án phim “Hoàng hậu cuối cùng” đang vướng phải những rắc rối xung quanh mối quan hệ giữa nguyên mẫu – nhân vật. Trước đó, nhà sản xuất phim “Em và Trịnh”, “Kiều”…cũng gặp phải những phản ứng về vấn đề này. Tuân thủ những quy định về pháp lý hay áp dụng ứng xử có lý có tình để giải bài toán với nguyên mẫu vẫn là điều khiến các nhà làm phim loay hoay.

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Khi tỷ lệ sinh toàn cầu suy giảm và tuổi thọ trung bình không ngừng kéo dài, thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của một khái niệm kinh tế mới: "nền kinh tế bạc" với toàn bộ hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và ngành công nghiệp phục vụ nhóm dân số cao tuổi. Khắp nơi trên thế giới, các chính phủ đang chạy đua biến "gánh nặng nhân khẩu học" thành một động cơ tăng trưởng mới. Nhưng câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: liệu đây có thực sự là trụ cột kinh tế của thế kỷ 21, hay chỉ là một phép thử đầy rủi ro trước một cuộc khủng hoảng dân số chưa từng có tiền lệ?

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Thời phong kiến, những người gian lận thi cử bị đánh giá tư cách rất thấp. Thế nhưng, vẫn có những vụ gian lận xảy ra, dù triều đình đã tìm nhiều biện pháp để phòng ngừa.

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games (EG) là giải thi đấu thể thao dành cho các vận động viên sử dụng doping. Ý tưởng này nghe qua thì thật điên rồ, nhưng sự kiện EG đầu tiên vừa diễn ra vào ngày 24/5 tại thành phố Las Vegas, Mỹ. Giải đấu lôi kéo sự tò mò của cả những người không mấy mặn mà với thể thao. Ai cũng muốn biết xem khoảng cách giữa các vận động viên có và không sử dụng chất cấm là bao xa.

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

Đến thời điểm này, "danh phận" di tích Hoành Sơn Quan nằm trên đỉnh đèo Ngang vẫn bị "treo" trong suốt hàng thập niên qua và chưa chốt định được một cách rõ ràng với một tâm thế hoàn toàn mới. Vì vậy, đã đến lúc phải có "trọng tài" thiết lập cơ chế đồng quản lý, phát huy giá trị di tích.

Đạo giáo trong triều đình Việt

Đạo giáo trong triều đình Việt

Trong thời kỳ Bắc thuộc ở nước ta, Đạo giáo thịnh hành lúc nhà Đường cai trị, nên khi nước ta bắt đầu thời kỳ độc lập, ảnh hưởng của Đạo giáo vào triều đình vẫn rất lớn.

Chương trình Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng tháng 5/2026 thu hút hàng nghìn người đổ về

Một concert, vạn dịch vụ hưởng lợi

Du lịch âm nhạc tạo ra một nguồn thu lớn khi thu hút lượng lớn người xem, kèm theo hàng loạt các dịch vụ khác như lưu trú, ăn uống, mua sắm. Đây cũng là lý do nhiều địa phương bắt đầu xem các đại nhạc hội như một công cụ phát triển kinh tế, tương tự cách họ từng làm với các lễ hội văn hóa truyền thống.

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Khi danh sách các đội tuyển dự World Cup 2026 được gửi tới FIFA, một thống kê đã làm sáng tỏ vị thế độc tôn của bóng đá Pháp: Với 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp - chiếm gần 8% tổng số nhân sự dự giải, vượt xa Hà Lan (67 người) và Đức (50 người) để trở thành nước xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới.

Thanh kiếm quyền lực

Thanh kiếm quyền lực

Trong các câu chuyện về kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công ở nước ta năm 1945, hầu như không thể thiếu đề tài: Đại diện chính quyền cách mạng tiếp nhận ấn, kiếm và chứng kiến Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị.

Từ vở múa “Khổng tước”: Làm thế nào để có những đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam?

Từ vở múa “Khổng tước”: Làm thế nào để có những đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam?

Sau bốn suất diễn tại Nhà hát Hồ Gươm, vở vũ kịch “Khổng Tước - The Peacock Hanoi 2026” đã khép lại hành trình tại Hà Nội, để lại nhiều dư âm sâu sắc trong lòng khán giả. Không chỉ gây ấn tượng bởi ngôn ngữ múa tinh tế và không gian sân khấu giàu tính nghệ thuật, vở diễn  tạo nên những rung động mạnh mẽ với người xem.

Từ vụ nhạc sĩ Minh khang: 100 cái lý không bằng 1 cái tình

Từ vụ nhạc sĩ Minh khang: 100 cái lý không bằng 1 cái tình

Một đoạn clip tranh cãi tưởng chừng chỉ là va chạm cá nhân lại nhanh chóng bộc lộ phía sau nó những vấn đề lớn hơn, đáng để người ta phải suy ngẫm, đó là cách ứng xử của người nổi tiếng trong cuộc sống đời thường, đó là văn hóa kinh doanh, coi khách hàng là "ông nội", sẵn sàng cho người lao động nghỉ việc, khi áp dụng bộ quy tắc cứng nhắc.

Năm 2026 và hy vọng mới cho “lá phổi thế giới”

Năm 2026 và hy vọng mới cho “lá phổi thế giới”

Khi thế giới nói về biến đổi khí hậu, Amazon thường được nhắc đến như “lá phổi của Trái đất”. Nhưng ở phía bên kia Đại Tây Dương, rừng mưa Congo - khu rừng nhiệt đới lớn thứ hai thế giới - đang âm thầm gánh vác vai trò không kém phần sống còn đối với khí hậu hành tinh, trong khi sự quan tâm, nguồn lực và cam kết bảo vệ lại quá ít ỏi.

Lên Tà Xùa uống trà Shan tuyết

Lên Tà Xùa uống trà Shan tuyết

Trà Shan tuyết cổ thụ mọc trên những ngọn núi cao, trải dài từ Đông Bắc qua Tây Bắc. Mỗi vùng thổ nhưỡng khác biệt, hương vị trà cũng vì thế mà có nhiều biến đổi. Trà từ phía Đông như Quản Bạ, Tây Côn Lĩnh, Hoàng Su Phì của Hà Giang thiên về vị ngọt, chuyển qua cực Tây với Tủa Chùa của Điện Biên sẽ nồng nàn đắng chát, trục giữa có vùng trà cổ thụ ở Tà Xùa (Sơn La), lại mang sự cân bằng hoàn hảo ở cả hương - vị trong nội chất trà.