Ngầu ơi là ngầu

Trung tuần tháng 2, Bangkok Post và nhiều trang tin của Thái Lan ngày 16/2 đưa tin nước này sẽ đổi tên chính thức của thủ đô từ Bangkok thành Krung Thep Maha Nakhon (Bangkok).

"Krung Thep Maha Nakhon" có nghĩa là "thành phố của thánh thần", là bản rút gọn của tên nghi lễ Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit.

Ngay cả tên nước Thái Lan cũng mới chỉ được đổi từ năm 1939. Trước đó nước này tên là Xiêm (Siam). Học trò luôn phải nhớ Xiêm và Thái Lan không phải là 2 nước. 

Năm 2019, nước Hà Lan đổi tên từ Holland sang Netherland. Bản đồ thế giới sẽ phải in lại. Đất nước Grudia gần đây được đổi tên là Georgia cũng gây bất ngờ. Người dân nước này cũng phàn nàn là tên nước của họ lại dễ nhầm lẫn với bang Georgia của Hoa Kỳ.

Với các thương hiệu thì tên càng ngắn càng dễ nhớ. Thí dụ huyền thoại bóng đá Pele có tên thật là Edson Arantes do Nascimento. Người hâm mộ sẽ sung sướng rất nhiều khi chỉ cần nhớ vắn tắt nghệ danh Pele.

Thường thấy trong các hồ sơ in sẵn thường để khoảng trống cho họ và tên đủ viết cho khoảng 3 từ nhưng tên gọi của xu hướng cuối thế kỷ 20 thì người Việt thường có tên 4 từ do ngoài tên còn có 1 từ đệm và 2 từ ghép họ của cha mẹ. Thí dụ Trần Nguyễn Thị Yến. Cô gái có cái tên dài nhất tỉnh Thái Nguyên là Đào Thị Long Lanh Kim Ánh Dương nổi tiếng từ nhỏ. Khi lớn lên, cái tên độc lạ này cũng gây phiền toái trong khi xin việc. Chuyện cái tên dài khác, năm 2019, chị Nguyễn Thị Kim Hoàng Linh Phương đã được UBND huyện Nhơn Trạch chấp nhận đổi tên nhẹ nhõm thành Nguyễn Kim Phương.

Danh tính về bản chất là thương hiệu gắn bó và khó đổi nhất đối với một con người. Để làm thủ tục đổi tên cũng không hề đơn giản. Vì vậy một số văn nghệ sĩ dùng nghệ danh, bút danh.

Các văn nhân, thi nhân thích dùng bút danh hơn tên cúng cơm. Họ có thể có nhiều bút danh và với mỗi bút danh, họ thoát khỏi vai cũ để viết với một giọng điệu hoàn toàn mới. Với xu hướng hậu hiện đại thì người ta có thể dùng vô tận bút danh mà không phải quá quan tâm với tên gốc hay phong cách xác lập bởi cái tôi. Mỗi bút danh sẽ bộc lộ một quan điểm, phong cách khác nhau.

Các nhà văn của chúng ta thường lấy bút danh từ  quan điểm sáng tác, thẩm mỹ hoặc gốc gác, sông núi, quê hương, gia đình, dòng họ, tên người thân… Thí dụ bút danh nặng lòng với quê hương như Thu Bồn (Tên sông), Tản Đà (Núi Tản - Sông Đà), Tô Hoài (Sông Tô - Phủ Hoài Đức); Bút danh mang tên người thân: Nguyễn Thi (Tên con trai tác giả). Cũng có những trường hợp ngẫu nhiên như nhạc sĩ Nhật Lai tên thật là Nguyễn Tuân nhưng bạn bè cho rằng ông giống người Nhật nên gọi là lai Nhật. Thế là bút danh Nhật Lai ra đời.

Bút danh của các tác giả thế kỷ 21 thì rất ngắn và ngầu. Đơn giản chỉ là Gào, Gỗ, Mèo Xù… Bút danh có thể bị đảo lộn trái với tên người Việt. Chúng ta đã quen với tên người làm phóng sự. Nguyễn X từ Wasington DC nhưng cũng buộc phải thích nghi dần trật tự méo với cụm X Nguyễn (Họ sau, tên trước) tường thuật từ… Chúng ta có thể không tán thành việc ngược vị trí tên và họ nhưng người ta nói đó chỉ là bút danh và đáng ngại hơn nữa là những tác giả này ngày càng đông.

Nghệ danh của showbiz thì còn ngầu nữa. Để đứng trên sân khấu thì những cái tên gốc không còn được lựa chọn mà phải "nâng cấp" một yếu tố cho ngầu hẳn hoặc thay mới hoàn toàn. Sơn Tùng thì chuyển thành Sơn Tùng MTP. Mai Hồng Ngọc thì chuyển thành Đông Nhi, Nguyễn Thị Hòa chuyển thành Hòa Minzy, Nguyễn Trung Thành chuyển thành Erik… Xem ca nhạc giờ đây khó mà biết người trên sàn diễn là sao Việt hay ngoại quốc.

Dù không có trong căn cước công dân nhưng nghệ danh vẫn là cái tên định vị thương hiệu trong lĩnh vực nhất định nên cần phải cân nhắc sao cho phù hợp với văn hóa và sự tự tôn của dân tộc Việt.

Tên khai sinh trong giấy tờ cũng không phải là chuyện đặt theo sở thích bao nhiêu ký tự cũng được. Chẳng hạn có người không mở được thẻ ngân hàng vì tên quá dài, vượt quá số ký tự ngân hàng quy định. Căn cước công dân, bằng lái xe thì số lượng chữ có hạn nên tên dài quá là phải viết tắt. Nhiều người có tên quá dài đã phải làm thủ tục đổi lại tên. Thông tư 04/2020/TT-BTP hướng dẫn Luật Hộ tịch và Nghị định 123/2015/NĐ-CP đã quy định về việc đặt tên khai sinh không quá dài, khó sử dụng. Việc xác định họ, dân tộc, tên người phải phù hợp với pháp luật và bản sắc dân tộc, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam.

Tên người và địa chỉ của địa phương theo nghĩa rộng là giống nhau. Mỗi lần đổi tên địa danh là kéo theo vô cùng nhiều phiền toái, phí tổn cho cả người dân và nhà nước. Việc đổi tên một quốc gia còn tiêu tốn những khoản tiền khổng lồ, không thể đong đếm.

Trong phim kiếm hiệp có 2 câu nên chăng cần được ứng dụng rộng rãi: "Tại hạ đi không đổi tên, ngồi không đổi họ"; "Thêm một việc chẳng bằng bớt một việc". Ai cũng có quyền lựa chọn nhưng chọn kỹ một lần rồi đừng thay đổi, có phải tốt hơn không?

Lê Tâm

Các tin khác

Chương trình Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng tháng 5/2026 thu hút hàng nghìn người đổ về

Một concert, vạn dịch vụ hưởng lợi

Du lịch âm nhạc tạo ra một nguồn thu lớn khi thu hút lượng lớn người xem, kèm theo hàng loạt các dịch vụ khác như lưu trú, ăn uống, mua sắm. Đây cũng là lý do nhiều địa phương bắt đầu xem các đại nhạc hội như một công cụ phát triển kinh tế, tương tự cách họ từng làm với các lễ hội văn hóa truyền thống.

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Khi danh sách các đội tuyển dự World Cup 2026 được gửi tới FIFA, một thống kê đã làm sáng tỏ vị thế độc tôn của bóng đá Pháp: Với 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp - chiếm gần 8% tổng số nhân sự dự giải, vượt xa Hà Lan (67 người) và Đức (50 người) để trở thành nước xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới.

Thanh kiếm quyền lực

Thanh kiếm quyền lực

Trong các câu chuyện về kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công ở nước ta năm 1945, hầu như không thể thiếu đề tài: Đại diện chính quyền cách mạng tiếp nhận ấn, kiếm và chứng kiến Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị.

Từ vở múa “Khổng tước”: Làm thế nào để có những đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam?

Từ vở múa “Khổng tước”: Làm thế nào để có những đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn Việt Nam?

Sau bốn suất diễn tại Nhà hát Hồ Gươm, vở vũ kịch “Khổng Tước - The Peacock Hanoi 2026” đã khép lại hành trình tại Hà Nội, để lại nhiều dư âm sâu sắc trong lòng khán giả. Không chỉ gây ấn tượng bởi ngôn ngữ múa tinh tế và không gian sân khấu giàu tính nghệ thuật, vở diễn  tạo nên những rung động mạnh mẽ với người xem.

Từ vụ nhạc sĩ Minh khang: 100 cái lý không bằng 1 cái tình

Từ vụ nhạc sĩ Minh khang: 100 cái lý không bằng 1 cái tình

Một đoạn clip tranh cãi tưởng chừng chỉ là va chạm cá nhân lại nhanh chóng bộc lộ phía sau nó những vấn đề lớn hơn, đáng để người ta phải suy ngẫm, đó là cách ứng xử của người nổi tiếng trong cuộc sống đời thường, đó là văn hóa kinh doanh, coi khách hàng là "ông nội", sẵn sàng cho người lao động nghỉ việc, khi áp dụng bộ quy tắc cứng nhắc.

Năm 2026 và hy vọng mới cho “lá phổi thế giới”

Năm 2026 và hy vọng mới cho “lá phổi thế giới”

Khi thế giới nói về biến đổi khí hậu, Amazon thường được nhắc đến như “lá phổi của Trái đất”. Nhưng ở phía bên kia Đại Tây Dương, rừng mưa Congo - khu rừng nhiệt đới lớn thứ hai thế giới - đang âm thầm gánh vác vai trò không kém phần sống còn đối với khí hậu hành tinh, trong khi sự quan tâm, nguồn lực và cam kết bảo vệ lại quá ít ỏi.

Lên Tà Xùa uống trà Shan tuyết

Lên Tà Xùa uống trà Shan tuyết

Trà Shan tuyết cổ thụ mọc trên những ngọn núi cao, trải dài từ Đông Bắc qua Tây Bắc. Mỗi vùng thổ nhưỡng khác biệt, hương vị trà cũng vì thế mà có nhiều biến đổi. Trà từ phía Đông như Quản Bạ, Tây Côn Lĩnh, Hoàng Su Phì của Hà Giang thiên về vị ngọt, chuyển qua cực Tây với Tủa Chùa của Điện Biên sẽ nồng nàn đắng chát, trục giữa có vùng trà cổ thụ ở Tà Xùa (Sơn La), lại mang sự cân bằng hoàn hảo ở cả hương - vị trong nội chất trà.

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.