Ký ức trở lại

Khi thấy thợ phá dỡ khu nhà Pháp gần trăm tuổi tại 61 Trần Phú, Hà Nội thì các đài báo giật mình. Hình ảnh bức tường cao quen thuộc gần Quảng trường Ba Đình có thể biến mất trong vài ngày.

Mảnh đất 4 mặt tiền này sẽ thay bằng một tòa cao ốc hiện đại 11 tầng. Nhìn qua bản phối cảnh thì tòa nhà tương lai giống như một du thuyền khổng lồ và cùng phong cách với tòa “Hàm cá mập” tại Hồ Gươm.

Câu hỏi là đổi mới có cần tính mức độ không? Nhiều thành phố trên thế giới được người ta nhớ đến bởi sự bảo thủ của mình. Washington được coi là thành phố lùn khi quy định các ngôi nhà không được cao hơn nhà quốc hội.

Có ý kiến cho rằng tiếc làm gì cái công trình của thực dân đế quốc. Ta hãy dựng lên cái mới của riêng ta, khỏi phải kế thừa ai. Một số các bậc cha chú có thể phẩy tay, “ôi dào, thay đổi đi cho tiến bộ”, thì nhóm 9X, gen Z lại hối hả làm mọi việc cho ký ức ở lại. Con cháu đã thực sự biết tiếc ký ức. Họ đi chụp ảnh những di sản, phục dựng 3D các di sản, tạo dáng chụp nhau tại con đường sấu Phan Đình Phùng. Có thể các bạn trẻ lo âu không chụp nhanh thì các công trình sẽ biến mất sau nét bút chì trên bản đồ quy hoạch. Có một điều lạ, một bộ phận thế hệ cha chú từng trải nhiều thăng trầm, từ bom đạn đến bao cấp lại có những thái độ lệch chuẩn về quá khứ, thì con cháu họ lại có cái nhìn cân bằng và thấu hiểu hơn. Các bạn trẻ làm sách, hội thảo, tạo các hoạt động bảo vệ di sản vật chất và tinh thần. Họ mặc áo dài khăn đóng, tập hát xẩm, chèo. Trên các diễn đàn mạng xã hội, nhóm trẻ chia sẻ các quan điểm lịch sử công tâm và tích cực.

Giả sử xóa hết di sản đi làm lại thì chúng ta còn gì? Hình ảnh Bách hóa Tổng hợp Hà Nội là địa chỉ chứa ký ức của nhiều thế hệ, hiện nay đã biến thành tòa nhà mua sắm sang chảnh. Vài chục năm trước, đó là địa chỉ hội tụ toàn dân, có thể mua được mọi hàng tiêu dùng. Cả năm đông đúc khiến mỗi viên gạch hoa cũng mòn trũng xuống như cái đĩa. Bao nhiêu bàn chân đặt xuống thì tạo độ mòn như vậy? Hãy tưởng tượng cả dãy phố Tràng Tiền đều thay đổi ngoại hình thì sẽ thế nào? Và nữa, TP Hồ Chí Minh không còn chợ Bến Thành và hàng cây sao quận 1 nữa thì sẽ ra sao? Nếu người Mông, Dao ở Sa Pa đi chợ bằng âu phục thì chúng ta còn lại gì?

Khách du lịch có đến thăm không, nếu Paris tháo dỡ tháp Eiffel bán sắt vụn, Ý dựng thẳng cái tháp nghiêng Piza, Trung Quốc đập bỏ Vạn Lý Trường Thành? Di sản về vật chất là có hạn nhưng giá trị tinh thần từ ký ức của nó là vô hạn. Ký ức hội tụ cộng đồng trở thành tình yêu lớn. Đó là sức mạnh vô bờ. Để tạo được ký ức cần bao nhiêu năm, bao nhiêu thế hệ?

Các nhiếp ảnh gia thường phàn nàn: “Cây đào ở bản Lao Xa bị chặt rồi các ông ạ”, “Hàng cây lá đỏ ở Kim Mã bị chặt cụt hết cành rồi”…

Vài chục năm gần đây, hàng loạt con dốc ở Hà Nội tự dưng “biến mất”. Giờ đây người ta không còn nhắc đến dốc Bà Triệu, dốc Ngọc Hà, dốc Tam Đa, dốc Minh Khai, dốc đường Thanh Niên, dốc Hàng Than. Thực ra về vật chất thì những con dốc ấy vẫn còn nguyên nhưng nó “tàng hình” trong giác quan. Thời nay, người ta thường chỉ nói đến cái tên Bà Triệu, Ngọc Hà, Tam Đa, Minh Khai, đường Thanh Niên, Hàng Than mà thôi. Những con dốc này chỉ tồn tại thời xe đạp tòng tọc, tất cả đều kêu trừ cái chuông. Đó là thời thanh niên sôi nổi của thế hệ ông bà nhóm gen Z bây giờ.

Có chuyện rằng, anh gò lưng đạp xe đèo (thời xưa gọi là đèo chứ không phải là chở) chị người yêu lên dốc đường Thanh Niên. Chị hỏi anh mệt không? Anh bảo “phình phường phôi”. Thực ra đó là chữ “Bình thường thôi”, nhưng lúc mệt quá thì trở thành âm thanh phều phào bật ra từ môi.

Một bài hát trên nền nhạc Reggae của tác giả 9X có ca từ thế này: “Ông bà anh đưa nhau đi khắp phố xa/ Bà ngồi trên gác ba ga chiếc xe đạp tróc sơn/ Ông mua tặng bà anh một đóa hoa/ Và đó là món quà đầu tiên”.  Ca khúc đoạt giải “Âm nhạc cống hiến” lần thứ 12. Ca khúc hoài cổ này đã nhận được 15 triệu lượt xem trên YouTube chỉ trong vòng một tuần. Điều đó cho thấy trân trọng ký ức là một xu thế thực sự trong giới trẻ.

Bây giờ, 6 triệu xe máy và khoảng 700.000 ôtô tại Hà Nội (con số này vẫn ngày một tăng) đã xóa ký ức những con dốc nhanh như vậy đấy. Làm thế nào ký ức có thể trở lại? Thật không dễ. Thời của máy móc làm cho chúng ta không bao giờ nhìn được biển Hạ Long rợp cánh buồm nâu như một thời chưa xa. Nay cả vịnh Hạ Long chỉ còn vài cánh buồm trang trí trên tàu du lịch. Buồm không còn công năng đón gió nữa? Cánh buồm xưa có biến mất thật không thì chưa rõ, nhưng có vẻ như xe đạp đang trở lại. Một tương lai không xa, khi xe bus, tàu điện trên cao, tàu điện ngầm phủ khắp thành phố thì người ta trở lại đạp xe. Khi ấy, ký ức thời “ông bà anh” mới thực sự trở lại.

Lê Tâm

Các tin khác

"Nghịch lý" với phim Việt

"Nghịch lý" với phim Việt

Có một nghịch lý là phim Việt có thể giành chiến thắng tại các liên hoan phim quốc tế như Cannes, Berlin, Busan… nhưng vẫn chịu cảnh "ế ẩm" tại phòng vé nội địa. Phải chăng do xuất phát từ sự chênh lệch lớn giữa gu nghệ thuật hàn lâm và thị hiếu giải trí đại chúng? Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tình trạng này không tái diễn.

Từ công xưởng đến phòng thí nghiệm của thế giới

Từ công xưởng đến phòng thí nghiệm của thế giới

Suốt nhiều thập kỷ, thế giới quen với nhìn Trung Quốc như một công xưởng khổng lồ, nơi sản xuất mọi thứ nhưng hiếm khi phát minh ra thứ gì mang tính đột phá. Hình ảnh đó giờ đây đã lỗi thời. Trung Quốc đang bước vào cái mà giới khoa học quốc tế gọi là kỷ nguyên "khoa học lớn", nơi những dự án nghiên cứu tiên tiến trở thành thương hiệu quốc gia.

Nghỉ hưu mấy lần

Nghỉ hưu mấy lần

Thời Lê trung hưng, nhiều vị quan từ cấp Thượng thư trở lên đến Tể tướng, dù đã được vua Lê, chúa Trịnh cho hưu trí, nhưng sau đó lại gọi ra làm việc trở lại.

“Diễn viên” trên mạng: Nhiều rủi ro khi sự cợt nhả lên ngôi

“Diễn viên” trên mạng: Nhiều rủi ro khi sự cợt nhả lên ngôi

Xu hướng làm clip tự phát trên YouTube, Facebook, TikTok đang biến mạng xã hội thành một sân khấu mà ai cũng có thể tham gia. Có những clip sáng tạo, được đầu tư như những tác phẩm giải trí thực sự nhưng cũng có không ít nội dung phản cảm, chỉ để câu like, câu view. Khi lượt xem trở thành thước đo, vấn đề đặt ra đâu là giải trí và đâu là sự độc hại?

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Phim Việt và bài toán ứng xử với nguyên mẫu

Dù chưa ra mắt nhưng dự án phim “Hoàng hậu cuối cùng” đang vướng phải những rắc rối xung quanh mối quan hệ giữa nguyên mẫu – nhân vật. Trước đó, nhà sản xuất phim “Em và Trịnh”, “Kiều”…cũng gặp phải những phản ứng về vấn đề này. Tuân thủ những quy định về pháp lý hay áp dụng ứng xử có lý có tình để giải bài toán với nguyên mẫu vẫn là điều khiến các nhà làm phim loay hoay.

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Nền kinh tế bạc: Động lực thực sự hay ảo vọng?

Khi tỷ lệ sinh toàn cầu suy giảm và tuổi thọ trung bình không ngừng kéo dài, thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của một khái niệm kinh tế mới: "nền kinh tế bạc" với toàn bộ hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và ngành công nghiệp phục vụ nhóm dân số cao tuổi. Khắp nơi trên thế giới, các chính phủ đang chạy đua biến "gánh nặng nhân khẩu học" thành một động cơ tăng trưởng mới. Nhưng câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: liệu đây có thực sự là trụ cột kinh tế của thế kỷ 21, hay chỉ là một phép thử đầy rủi ro trước một cuộc khủng hoảng dân số chưa từng có tiền lệ?

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Cha ông ta chống gian lận thi cử

Thời phong kiến, những người gian lận thi cử bị đánh giá tư cách rất thấp. Thế nhưng, vẫn có những vụ gian lận xảy ra, dù triều đình đã tìm nhiều biện pháp để phòng ngừa.

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games và sự trung thực

Enhanced Games (EG) là giải thi đấu thể thao dành cho các vận động viên sử dụng doping. Ý tưởng này nghe qua thì thật điên rồ, nhưng sự kiện EG đầu tiên vừa diễn ra vào ngày 24/5 tại thành phố Las Vegas, Mỹ. Giải đấu lôi kéo sự tò mò của cả những người không mấy mặn mà với thể thao. Ai cũng muốn biết xem khoảng cách giữa các vận động viên có và không sử dụng chất cấm là bao xa.

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

"Danh phận" Hoành Sơn Quan phải chờ đợi đến bao giờ?

Đến thời điểm này, "danh phận" di tích Hoành Sơn Quan nằm trên đỉnh đèo Ngang vẫn bị "treo" trong suốt hàng thập niên qua và chưa chốt định được một cách rõ ràng với một tâm thế hoàn toàn mới. Vì vậy, đã đến lúc phải có "trọng tài" thiết lập cơ chế đồng quản lý, phát huy giá trị di tích.

Đạo giáo trong triều đình Việt

Đạo giáo trong triều đình Việt

Trong thời kỳ Bắc thuộc ở nước ta, Đạo giáo thịnh hành lúc nhà Đường cai trị, nên khi nước ta bắt đầu thời kỳ độc lập, ảnh hưởng của Đạo giáo vào triều đình vẫn rất lớn.

Chương trình Lễ hội Hoa phượng đỏ Hải Phòng tháng 5/2026 thu hút hàng nghìn người đổ về

Một concert, vạn dịch vụ hưởng lợi

Du lịch âm nhạc tạo ra một nguồn thu lớn khi thu hút lượng lớn người xem, kèm theo hàng loạt các dịch vụ khác như lưu trú, ăn uống, mua sắm. Đây cũng là lý do nhiều địa phương bắt đầu xem các đại nhạc hội như một công cụ phát triển kinh tế, tương tự cách họ từng làm với các lễ hội văn hóa truyền thống.

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Dấu ấn Pháp tại World Cup 2026

Khi danh sách các đội tuyển dự World Cup 2026 được gửi tới FIFA, một thống kê đã làm sáng tỏ vị thế độc tôn của bóng đá Pháp: Với 99 cầu thủ sinh ra tại Pháp - chiếm gần 8% tổng số nhân sự dự giải, vượt xa Hà Lan (67 người) và Đức (50 người) để trở thành nước xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới.