1.Trước Chiến tranh thế giới II, Warsaw từng được coi là một trong những thành phố đẹp nhất thế giới. Nhưng nơi này cũng được mệnh danh là "Thành phố Phượng Hoàng" vì sự hồi sinh kỳ diệu từ đống tro tàn sau khi 84% các tòa nhà đã bị phá hủy trong chiến tranh. Chỉ trong khoảng hơn 30 năm trở lại đây, Warsaw đã phát triển mạnh về mọi mặt. Khu vực đô thị phát triển nhanh chóng, bao gồm nhiều ngành công nghiệp và 66 cơ sở giáo dục đại học. Warsaw hiện nay không chỉ là trung tâm nghệ thuật, văn hóa lớn mà còn là trung tâm kinh tế - tài chính quan trọng của Ba Lan khi đóng góp khoảng 15% tổng thu nhập toàn quốc; đồng thời là đô thị phát triển năng động, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài lớn cùng hệ thống ngân hàng, tài chính và các tập đoàn đa quốc gia. Đây cũng là một trong những đô thị lớn có nhiều cây xanh giữa lòng thành phố nhất thế giới; và nhiều di tích lịch sử thu hút khách du lịch.
Giống như những khách du lịch lần đầu đến Warsaw, nơi đầu tiên tôi đến là khu phố cổ Warsaw nằm dọc theo sông Vistula và ở nơi cao nhất thành phố.
Phố cổ Warszawa được thành lập vào thế kỷ 13, ban đầu được bao quanh bởi thành lũy bằng đất. Năm 1339, thành được gia cố bằng tường gạch. Thị trấn ban đầu phát triển xung quanh tòa lâu đài của Công tước Mazovia mà sau này trở thành Lâu đài Hoàng gia. Cho đến năm 1817, điểm đáng chú ý nhất của phố cổ là Tòa thị chính được xây trước năm 1429. Năm 1701, quảng trường được xây lại; năm 1817, tòa thị chính đã bị phá bỏ.
Năm 1918, Lâu đài Hoàng gia lại trở thành trụ sở của cơ quan công quyền cao nhất Ba Lan khi là nơi làm việc của Tổng thống Ba Lan và Văn phòng Thủ tướng. Vào cuối những năm 1930, chính quyền thành phố bắt đầu tân trang lại phố cổ và khôi phục lại danh tiếng trước đây. Thành lũy và Quảng trường được khôi phục một phần. Tuy nhiên, những nỗ lực này đã bị chấm dứt khi Chiến tranh thế giới thứ II bùng nổ.
Năm 1939, phát xít Đức tấn công Ba Lan, khu vực phố cổ là mục tiêu ném bom. Những công trình còn sót lại sau đó cũng bị lính Đức phá hủy. Sau khi chiến tranh kết thúc, chính quyền Ba Lan đã phục dựng lại phố cổ một cách tỉ mỉ khi tái sử dụng từng viên gạch cũ. Đó là một quá trình công phu và đầy khó khăn. Năm 1980, phố cổ Warsaw được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Đây là ví dụ điển hình của quá trình tái thiết gần như hoàn thiện của một giai đoạn lịch sử từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 20. Hiện nay, quảng trường vẫn là trung tâm thương mại sầm uất, luôn đông đúc du khách. Các quán cà phê, cửa hàng, phòng trưng bày và những nhà hàng truyền thống danh tiếng, thấp thoáng có một số nhà hàng Việt.
Từ khu phố cổ, chúng tôi đến thăm lâu đài Hoàng gia Warsaw. Từng là nơi làm việc của vua và triều đình từ thế kỷ 16 cho đến khi Ba Lan bị chia cắt vào năm 1795, lâu đài Hoàng gia tọa lạc trên quảng trường cùng tên. Lâu đài Hoàng gia là nơi công bố Hiến pháp ngày 3/5/1791, đây là bản hiến pháp quốc gia lâu đời thứ hai trên thế giới.
Tháng 9/1939, sau khi chiếm đóng Warsaw, quân đội Đức phá hủy lâu đài. Những đồ vật có giá trị, thậm chí cả hệ thống sưởi và thông gió cũng bị tháo dỡ và chuyển về Đức. Khi chiến tranh kết thúc, dân chúng thủ đô đã cùng nhau thu gom và lưu giữ những mảnh vỡ của lâu đài. Năm 1949, Quốc hội Ba Lan đã thông qua dự luật tái thiết lâu đài như một di tích lịch sử và văn hóa. Sau nhiều lần trì hoãn, ngày 20/1/1971, Chính phủ Ba Lan quyết định xây dựng lại lâu đài từ nguồn kinh phí quyên góp. Hai ủy ban gây quỹ ở Ba Lan và nước ngoài được thành lập. Đến tháng 5/1975, quỹ thu được 500 triệu zloty. Cùng lúc, hơn 1.000 tác phẩm có giá trị nghệ thuật và lịch sử đã được cư dân Ba Lan và nước ngoài hiến tặng.
Khu phố cổ còn rất nhiều điểm để khám phá, ví như Quảng trường Lâu đài, với cây cột Sigismund sừng sững được xây dựng từ năm 1644, dành để vinh danh và tưởng nhớ Vua Zygmunt III Waza, người đã rời đô từ Krakow đến Warsaw. Trong những năm chiến tranh, nơi đây cũng bị Đức Quốc xã tàn phá nặng nề. Năm 1949, một cây cột mới cao 22 mét bằng đá granit được dựng lên, trang trí 4 con đại bàng. Nhà vua mặc chiến bào, một tay vác thánh giá, tay kia cầm bảo kiếm. Các mảnh vỡ của cây cột cũ vẫn được đặt nằm cạnh Lâu đài. Bảo tàng Warsaw cũng nằm ngay gần đó.
Đến Warsaw không thể bỏ qua Quảng trường Pilsudski, ở ngay trung tâm thủ đô, cạnh một công viên khổng lồ. Quảng trường rộng lớn này là phần duy nhất còn sót lại của Cung điện Saxon sau Chiến tranh thế giới II. Có rất nhiều bức ảnh khổ lớn, lưu giữ những hình ảnh nơi đây trước khi bị tàn phá; lại có những bức chụp cảnh đổ nát trong chiến tranh và cả những bức chụp lại quang cảnh đã được tái thiết. Tại đây có tượng đài ghi lại tên tuổi của các liệt sĩ đã hy sinh vì tổ quốc từ thời Trung cổ; mộ người lính vô danh và ngọn lửa bất tử luôn cháy sáng; có tiêu binh đứng gác 24/24.
Trước khi rời thành phố, tôi ghé thăm Bảo tàng Marie Sklodowska -Curie, nhà vật lý và nhà hóa học người Pháp gốc Ba Lan, nổi tiếng với công trình tiên phong nghiên cứu về hiện tượng phóng xạ. Bà là người phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel và là người duy nhất trên thế giới giành được 2 giải Nobel ở hai lĩnh vực khoa học khác nhau (Vật lý năm 1903 và Hóa học năm 1911).
Năm 1967, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của bà, Hội Hóa học Ba Lan khởi xướng lập Bảo tàng Marie Sklodowska-Curie và đặt trong tòa nhà chung cư thế kỷ 18, chính là nơi bà sinh ra, tại số nhà 16, phố Freta. Sau khi Maria Sklodowska-Curie qua đời năm 1934, để tưởng nhớ và vinh danh những khám phá khoa học mang tính thời đại của bà, một tấm bảng được gắn vào tòa nhà này. Năm 1944, tòa nhà đã bị lính Đức phá hủy. Sau Chiến tranh thế giới II, tòa nhà được xây dựng lại, tấm biển cũng được gắn lại.
Khi bước vào đây, tôi có cảm giác thời gian đã dừng lại cách đây hơn nửa thế kỷ. Bởi trong không gian cổ kính này đang lưu giữ nhiều ảnh, thư, tài liệu của nhà khoa học, các nhận xét của Maria, chồng là Pierre Curie và mọi người đối với sự nghiệp khám phá của bà, các thước phim tiếng Ba Lan, Anh và Pháp. Những hình ảnh 3D tái hiện khung cảnh làm việc, những cỗ máy, kính hiển vi, bảng phân tử và những con số, trang phục, những trang báo thời sự năm xưa viết về thành tựu khoa học của Maria Sklodowska-Curie… khiến không gian tưởng nhớ nhà khoa học vĩ đại vừa trang trọng nhưng cũng rất sinh động. Bảo tàng mở cửa từ thứ Ba đến Chủ nhật, và đóng cửa vào thứ Hai và các ngày quốc lễ Ba Lan. Hôm tôi đến, dù không phải cuối tuần nhưng khá đông du khách tới tham quan. Có lẽ, những phát minh mang tính thời đại của nhà bác học vẫn luôn có sức hấp dẫn với thế hệ hậu sinh.
2.Nghe tôi nói muốn tìm thăm một nơi có khung cảnh thơ mộng và lãng mạn của thành phố "Paris phương bắc", các bạn Ba Lan đã hướng dẫn đến Cung điện Hoàng gia Wilanów, nằm ở quận ngoại ô Wilanow, khá xa trung tâm. Khác với Lâu đài Hoàng gia mang vẻ cứng nhắc và kiên cố, cung điện này được Vua John III Sobieski xây dựng vào cuối thế kỷ 17, mang kiến trúc baroque đặc trưng, kết hợp giữa sân và vườn.
Trong sân là những vườn hồng, thấp thoáng những bức tượng đặc tả các vị thần theo truyền thuyết Hy Lạp. Lâu đài Wilanów là sự hợp nhất của nghệ thuật kiến trúc châu Âu với truyền thống Ba Lan. Trên tường và nội thất đều là các biểu tượng cổ xưa tôn vinh gia đình Sobieski, đặc biệt là chiến thắng quân sự của nhà vua. Đây là một trong những di tích quan trọng nhất của Ba Lan. Bảo tàng của cung điện được thành lập vào năm 1805 là một kho lưu trữ di sản nghệ thuật và hoàng gia của đất nước. Cung điện và công viên ở Wilanów là nơi tổ chức các sự kiện và các buổi hòa nhạc hoàng gia mùa hè trong vườn hồng và Học viện âm nhạc mùa hè quốc tế. Từ năm 2006, cung điện là thành viên của hiệp hội quốc tế khu nhà ở Hoàng gia châu Âu.
Tôi rời Warsaw với chút tiếc nuối khi không có đủ thời gian để khám phá hết thành phố. Có lẽ tôi sẽ còn quay lại nơi này ít nhất một lần nữa.