Trẻ em trong vòng xoáy băng đảng

Những con số rúng động

Trong bối cảnh thế giới đang nỗ lực phục hồi hậu khủng hoảng và xung đột gia tăng, một thực trạng kinh hoàng đang lan rộng âm thầm: ngày càng nhiều trẻ em bị lôi kéo vào các băng đảng vũ trang. Gần đây, LHQ đã liên tục phát đi những cảnh báo nghiêm trọng về xu hướng trẻ vị thành niên tăng cường tham gia vào các nhóm tội phạm và lực lượng vũ trang, không chỉ tại một số quốc gia có chiến tranh, mà đang hiện hữu ở khắp nơi trên thế giới.

Tại Haiti, nơi đang có "cảnh báo đỏ" do tình trạng bạo lực tràn lan từ năm 2021 tới nay, Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF) công bố một con số làm bàng hoàng: "Trẻ em hiện chiếm tới gần 30%, thậm chí một nửa số thành viên các băng đảng", và số trẻ bị ép gia nhập đã tăng 700% chỉ trong 1 năm qua. Trẻ em bị tuyển dụng cho mục đích chiến đấu, thu thập tin tức hoặc bị cưỡng bức phục vụ cho các công việc nội trợ và quan hệ tình dục.

Trong phiên điều trần trước Hội đồng Bảo an hôm 28/8/2025, Giám đốc UNICEF, bà Catherine Russell thừa nhận: "Những đứa trẻ này ngày càng trở thành mục tiêu bị nhắm tới". Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) cũng ghi nhận tình trạng tương tự tại Haiti, nơi trẻ em rơi vào vòng xoáy bạo lực vì đói nghèo. Nhiều em gia nhập băng đảng chỉ để đảm bảo có thức ăn hoặc chỗ trú và có trẻ chỉ mới 8 tuổi đã sử dụng súng.

Tại Colombia, Văn phòng Nhân quyền LHQ tại quốc gia này đã xác nhận 474 trường hợp tuyển dụng trẻ em từ năm 2022 đến 2024, với "xu hướng gia tăng rõ rệt trong năm 2025". Văn phòng cho biết họ đã nhận được 118 cáo buộc về việc tuyển dụng hoặc sử dụng trẻ em, trong đó đã xác minh được 51 cáo buộc chỉ trong nửa đầu năm 2025. Theo báo cáo tháng 7/2025, các nhóm vũ trang tại đây thường tận dụng mạng xã hội để dụ dỗ trẻ em nghèo bằng những lời hứa hẹn, đồng thời khoe khoang lối sống hào nhoáng qua video. Báo cáo cho biết có video thu hút tới 625.000 lượt xem kể về cuộc sống "thú vị" của thành viên băng đảng.

Tại châu Phi, tình trạng trẻ em, thậm chí dưới 10 tuổi, bị kéo vào hoạt động băng nhóm khốc liệt là khá phổ biến, đặc biệt ở vùng Sahel. Tại Nam Sudan, văn hóa băng nhóm và bạo lực đường phố đã lan rộng, đẩy trẻ em và thanh niên vào vòng xoáy phạm pháp từ sớm. Một số băng nhóm tội phạm trẻ em còn gây được tiếng tăm tại đất nước mình như băng Microbes ở thành phố Abidjan thuộc Bờ Biển Ngà hay băng Kuluna ở Cộng hòa Dân chủ Congo. Ở châu Á, LHQ cho biết tại thủ đô Dhaka của Bangladesh tồn tại khoảng 50 nhóm băng đảng thiếu niên (Kishor Gangs) tham gia vào các hoạt động như buôn bán ma túy, tống tiền, trộm cắp và bạo lực.

Một báo cáo từ Global Initiative cũng cho thấy trẻ em đang bị tuyển dụng bởi các nhóm tội phạm tại nhiều nước châu Âu. Thụy Điển, một trong những quốc gia bình yên nhất thế giới gần đây cũng ghi nhận số trẻ dưới 15 tuổi tham gia vào kế hoạch giết người tăng gấp 3 so với năm trước (lên đến 93 trẻ chỉ trong 7 tháng đầu năm 2024 so với năm 2023). Phần lớn trẻ được "tuyển dụng" qua các nền tảng mạng xã hội.

Nguyên nhân đa tầng

Theo các chuyên gia của LHQ, một loạt nguyên nhân cơ cấu và tức thời đang thúc đẩy sự gia tăng trẻ em gia nhập băng đảng trên toàn cầu. Trước hết, đó là đói nghèo và bất ổn. Tại Haiti, hơn 60% dân số sống với dưới 4 USD/ngày, bạo lực khiến hệ thống giáo dục và cơ sở hạ tầng sụp đổ, nhiều trẻ em rơi vào trạng thái mất nhà cửa và không có cơ hội đến trường.

Khi tình trạng thiếu đói diễn ra, các băng đảng nắm bắt cơ hội, cung cấp thức ăn, an ninh, hoặc thu nhập nhỏ để chiêu dụ trẻ em và biến "phạm tội trở thành một công việc bình thường". Sự kiệt quệ về an ninh và sự suy yếu của nhà nước càng tạo điều kiện cho các băng nhóm gia tăng ảnh hưởng. Ở Haiti, băng đảng kiểm soát tới 85% thủ đô Port-au-Prince khiến cho chúng trở thành "biểu tượng" của giới trẻ.

Mạng xã hội và công nghệ cũng trở thành công cụ tuyên truyền nguy hiểm. Các nhóm tội phạm khiến cuộc sống bạo lực trở nên hấp dẫn trong mắt trẻ em bằng video, hình ảnh về lối sống xa xỉ được phô diễn như "giấc mơ dễ đạt". Các băng đảng cũng lợi dụng AI để "lọc con mồi", tìm ra những người trẻ còn non nớt nên dễ thao túng hơn để tăng cường tuyển mộ.

Trong các bối cảnh chiến tranh, loạn lạc, trẻ em còn trở thành nạn nhân trực tiếp của bạo lực và bị ép gia nhập các lực lượng vũ trang. Báo cáo của LHQ cho thấy vào năm 2024, có hơn 41.000 "vi phạm nghiêm trọng" đối với trẻ em trong xung đột, tăng 25% so với năm trước, với trẻ em bị giết, bị thương, bị bắt cóc, bị ép chiến đấu, bị tấn công tình dục hoặc bị tấn công trường học, trong đó có những điểm nóng tại Haiti, Gaza, Congo, Somalia và Ukraine.

Không thể xem nhẹ hậu quả ghê gớm mà trẻ em phải chịu. Khi còn nằm trong vòng xoáy băng đảng, nhiều em bị cưỡng bức làm vũ khí sống, phải chiến đấu, buôn lậu hoặc phục vụ mục đích phạm tội khác. Sự tiếp xúc với bạo lực (nhìn người chết, chịu tấn công tình dục, áp lực tâm lý,..) từ bé, để lại vết thương tinh thần khó lành. Một số trẻ sau khi bị bắt, tống vào trại giam cũng gặp khó khăn trong việc tái hòa nhập xã hội.

Với việc học hành bị gián đoạn, thiếu giáo dục, thiếu dinh dưỡng và bảo vệ sức khỏe sẽ tạo nên một thế hệ tương lai thiếu tự tin, dễ bị tổn thương, dễ bị thao túng, trở thành mầm mống cho những vấn đề xã hội sau này.

Cần sự chung tay

Khi LHQ cũng phải thừa nhận xu hướng chung "ngày càng nhiều trẻ bị tuyển thành lính hoặc làm việc cưỡng bức trong bạo lực", đó rõ ràng là một lời cảnh báo sâu sắc. Đó cũng là lúc chúng ta cần phải có hành động của mình.

Tại Haiti, chính phủ các nước đang thúc ép Hội đồng Bảo an tăng cường lực lượng đối phó băng đảng, bao gồm thiết lập Lực lượng Trấn áp băng đảng được tài trợ đầy đủ, có hỗ trợ hậu cần như của một Văn phòng LHQ. Điều này nhằm đảm bảo lực lượng phải đủ mạnh, đủ kỹ năng để giữ vùng lãnh thổ, bảo vệ dân thường và hỗ trợ cảnh sát Haiti lâu dài. UNICEF cũng nhấn mạnh rằng việc cắt giảm viện trợ như từ Mỹ đang khiến hệ thống giáo dục, dinh dưỡng và y tế cho trẻ em yếu đi, khiến trẻ dễ bị dụ. Do đó, "duy trì tài trợ nhân đạo toàn cầu là yếu tố sống còn".

Tại Colombia, LHQ yêu cầu các nền tảng mạng xã hội tăng đầu tư vào công cụ kiểm duyệt nội dung, hợp tác chặt hơn với chính phủ để dập tắt chiến dịch tuyển dụng trẻ em trực tuyến. Các công ty điều hành nền tảng cũng cần chia sẻ thông tin về các tài khoản vi phạm cho chính quyền xử lý. Đại diện nhân quyền tại Colombia, ông Scott Campbell, nhấn mạnh: "Chúng ta phải buộc các công ty mạng xã hội gia tăng đầu tư vào các công cụ tự động và người kiểm duyệt, để xóa những nội dung nguy hiểm này".

Một giải pháp cần thiết khác là phục hồi giáo dục và hỗ trợ tâm lý cho trẻ em đã thoát khỏi băng đảng. HRW và UNICEF kêu gọi chương trình tái hòa nhập xã hội, bảo đảm trẻ có thể đến trường và được hỗ trợ tâm lý để chữa lành vết thương quá khứ. Tại Mexico, chính phủ đã triển khai chương trình "Ôm chứ không bắn" giúp bảo vệ thanh niên từng tham gia băng đảng có việc làm hoặc học nghề trở lại.

Tại Thụy Điển, chính phủ đã tăng cường lắp đặt hệ thống giám sát, đưa nhân viên xã hội vào các chiến dịch giáo dục tại trường học để ngăn chặn tuyển dụng ngay từ gốc. Chúng ta phải tin rằng, một xã hội bảo vệ được trẻ em khỏi băng đảng, nuôi dưỡng chúng bằng giáo dục và cơ hội, chính là xã hội đứng vững trước mọi khủng hoảng. Khi không bị biến thành "công cụ phạm pháp", các em sẽ có cơ hội để trở thành công dân tích cực của ngày mai.