Đệ nhị thế chiến mùa xuân 1945:

Pháo đài quốc gia – Đòn phép cuối cùng của Goebbels

Những ngày này cách đây 75 năm, Đệ Tam đế chế - nước Đức Quốc xã đang tiến những bước cuối cùng đến bờ vực của sự sụp đổ. Tuy nhiên, khi cuộc chiến khủng khiếp nhất trong lịch sử loài người kết thúc chỉ bốn tháng sau đó, vẫn có rất nhiều tranh cãi về việc: Vì sao quân Anh và quân Mỹ lại không tiến đến Berlin trước Hồng quân Liên Xô?

Theo tác giả William L.Shirer của cuốn "bách khoa toàn thư về Đệ nhị Thế chiến" mang tên Sự trỗi dậy và suy tàn của Đế chế thứ ba, dường như điều đó cũng có phần tác động không nhỏ từ bậc thầy tuyên truyền của phát-xít Đức, Joseph Goebbels.

Những gọng kìm siết lại

Tháng 2-1945, hầu như không còn cơ hội nào để nước Đức Quốc xã lật ngược thế cờ nữa. Sáu tháng sau cuộc đổ bộ Normandy, liên quân Anh - Mỹ đã tiến được những bước quan trọng ở Tây Âu, hỗ trợ cho đà tổng tấn công bão táp của Hồng quân Liên Xô tại phía Đông. 

Nguyên soái Liên Xô Georgi Zhukov và Thống tướng Mỹ Ike Eisenhower - khi vòng vây khép chặt.
Nguyên soái Liên Xô Georgi Zhukov và Thống tướng Mỹ Ike Eisenhower - khi vòng vây khép chặt.

Thế "binh bại như núi đổ" trên chiến trường mới chỉ là một phần của bức tranh tổng thể xám xịt, như màu quân phục sĩ quan Đức. Dưới những trận mưa bom của không quân Anh - Mỹ, cả vùng công nghiệp Ruhr trở nên hoang tàn. Trong khi đó, vùng Thượng Silesia ở phía bên kia cựu lục địa bị Hồng quân tiến chiếm. Nước Đức Quốc xã gần như không còn than đá, khi sản lượng sụt xuống chỉ còn bằng 20% so với năm trước.

Hơn thế, việc vận chuyển than đá nhằm nuôi dưỡng những làn hơi tàn của bộ máy chiến tranh Đức còn gian nan gấp bội, bởi tất cả mọi hệ thống đường sắt và kênh đào đều bị đánh phá dữ dội. Đô đốc Karl Doenitz - Tư lệnh Hải quân Đức Quốc xã - kêu trời vì quá nhiều tàu dưới quyền ông phải nằm bờ vì thiếu than. Song, chẳng làm thế nào khác được. Trên đất liền, hàng trăm nhà máy phát điện và cơ sở sản xuất vũ khí cũng lâm vào tình trạng tương tự.

Nhiên liệu trở thành "tử huyệt" của quân đội từng một thời gieo rắc kinh hoàng khắp châu Âu ấy. Đầu Đệ nhị Thế chiến, trước khi đánh tới sát Moskva, Adolf Hitler từng phải xua quân xuống chiếm giữ các giếng dầu ở Romania và Hungaria, thì nay, Hồng quân lấy lại tất cả. Cùng lúc, các nhà máy sản xuất dầu nhân tạo bị vùi dập bởi các trận không kích. Không có nhiên liệu, không quân Đức không thể cất cánh đánh trả, hay chí ít là tự bảo vệ các cơ sở đó. Những chiếc máy bay sơn thập tự đen cứ nằm yên một chỗ trên đường băng, đợi kẻ thù đến phá hủy.

Không quân đã thế, thiết giáp lại càng bi thảm. Sau trận đấu tăng kinh điển đại bại trước những khối xe tăng T34 đông đúc của Hồng quân Liên Xô tại "vòng cung lửa" Kursk, những thiết đoàn "Hổ - Báo" lừng lẫy một thời xem như không còn sinh lực chống trả. Và chúng cũng cần dầu, dù chỉ là để di chuyển vào các vị trí phòng thủ.

Cuối tháng 2/1945, quân Đồng minh Mỹ - Anh - Pháp bắt đầu vượt sông Rhine. Ngày 7/3/1945, tất cả các đại đoàn quan trọng nhất đã hoàn tất việc chiếm các đầu cầu quan trọng. Xe tăng của tướng Mỹ Patton ruổi thẳng đến Frankfurt. Ở phía Nam, quân Anh - Canada và vài đơn vị Mỹ tiến vào vùng Ruhr.

Hitler và Goebbels.
Hitler và Goebbels.

Ngày 18-3-1945, Bộ trưởng Khí tài và Vũ trang Đức Albert Speer ghi lại: "Có thể chắc chắn là trong vòng 4 đến 8 tuần, nền kinh tế sẽ sụp đổ. Và cuộc chiến sẽ không thể tiếp tục".

Sự hỗn loạn bao trùm tại Tổng hành dinh của "Fuehrer" (Lãnh tụ - cách tôn xưng mà nước Đức Quốc xã sử dụng với Hitler). Ngoài kia, các đại đoàn Anh - Canada dưới quyền thống chế Montgomery đã tiến đến Bremen, Hamburg, rồi khống chế cả vùng Baltic. Vùng Ruhr đã chính thức bị quân Mỹ chiếm. Họ nhanh chóng tiến đến sông Elbe ở trung tâm nước Đức. 11/4, quân Mỹ đóng lại tại Magdeburg, chỉ cách Berlin 100km. Và lúc ấy, Berlin chỉ còn vài sư đoàn tân binh bảo vệ.

Khi ấy, Hồng quân mới bắt đầu tiến dọc sông Danube vào phần lãnh thổ vẫn được gọi là nước Áo. Liên Xô dường như chú trọng đến việc tăng cường khả năng kiểm soát bền vững của mình ở mọi lãnh thổ Đông Âu - nhằm thiết lập vành đai bảo vệ cho mình trong tương lai - hơn là cố gắng xua quân thần tốc nhằm chạy đua với những người đồng minh phía Tây. 

Quân bài tuyệt vọng

Chính là bởi vậy, Thủ tướng Anh Winston Churchill cùng giới lãnh đạo quân sự Anh sau này không ngớt phàn nàn về việc Eisenhower "nhường" Hồng quân tiến vào Berlin trước, để thiết lập một hình ảnh biểu tượng vĩnh cửu: Tấm ảnh người chiến sĩ Hồng quân cắm cờ trên nóc tòa nhà Quốc hội Đức.

Giới nghiên cứu lịch sử quân sự quốc tế nói chung cũng ít người đồng ý rằng "thiện chí" đó của Eisenhower là để đền đáp cho những hy sinh vô bờ của quân dân Liên Xô - quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất về người trong Đệ nhị Thế chiến. Và William L.Shirer đưa ra một cách lý giải khác.

Vào thời điểm đó, khi hội quân tại sông Elbe, Eisenhower - Tổng chỉ huy các lực lượng Đồng minh phương Tây (Mỹ, Anh, Pháp, Canada, Australia, New Zealand…) muốn cắt nước Đức ra làm đôi, theo tuyến ngang, để hạn chế mọi nguy cơ có thể xuất hiện từ sự vùng vẫy của một con mãnh thú tử thương. Cũng có thể, ông muốn tránh cho binh sĩ Mỹ khỏi phải chiến đấu và tổn thất thêm nữa, trên những đường phố Berlin đầy bất trắc.

Nhưng không chỉ vậy, ông và Bộ tham mưu của mình còn bị ảnh hưởng bởi một thông tin mà quân báo thu lượm được từ tháng 3/1945: Nước Đức Quốc xã đang xây dựng một pháo đài kiên cố tại vùng rừng núi, và chính Hitler sẽ rút về đó, tiếp tục chỉ huy cuộc phòng thủ từ những vách đá dựng đứng lởm chởm phủ đầy băng tuyết của dãy Alps, tại nơi gọi là Biệt thự nghỉ dưỡng Berchtesgaden (được chính trùm SS Heinrich Himmler đôn đốc xây dựng).

Những bản báo cáo cho thấy rằng, nếu thực sự hiện hữu, khu vực đó là "không thể đánh chiếm". "Ở đó, được che chắn bởi thiên nhiên và những vũ khí hữu hiệu nhất chưa được phát minh, các thế lực từ trước tới nay điều hành nước Đức sẽ tái tổ chức. Họ sẽ chế tạo vũ khí trong các nhà máy chống bom, lưu trữ thực phẩm trong những hang núi rộng rãi, đặc tuyển một đoàn quân mới gồm những người trẻ được huấn luyện về chiến tranh du kích, và rồi sẽ tái vũ trang cũng như chỉ đạo cả quân đội để giải phóng nước Đức khỏi các lực lượng chiếm đóng"…

Nhận được bản báo cáo đầy màu sắc "huyền thoại" này, Eisenhower không muốn khinh suất. Tham mưu trưởng Bedell Smith của ông cũng tỏ ra ngán ngại "một chiến dịch kéo dài trong vùng rừng núi Alps", có thể gây tổn thất nặng cho binh sĩ Mỹ và kéo dài cuộc chiến đến vô tận. Và thế là Eisenhower muốn đích thân mang quân xuống phía Nam, kiểm soát chặt mọi nẻo đường tiến về dãy Alps ấy.

Nhưng ai ngờ, bản báo cáo đó chính xác là một "huyền thoại". Quân báo Đồng minh có lẽ đã mắc bẫy của một "bậc thầy tuyên truyền", cha đẻ của mệnh đề: "Sự dối trá được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ trở thành sự thật" - Joseph Goebbels.

Vị trí của Pháo đài quốc gia Alpine.
Vị trí của Pháo đài quốc gia Alpine.

Chứng kiến sự suy tàn không thể tránh khỏi của Đệ tam đế chế, viên cận thần thân tín bậc nhất của Hitler đó đã huy động đến neuron thần kinh cuối cùng. Trước câu chuyện về nơi được gọi là "Pháo đài quốc gia" (hoặc Pháo đài Alpine - Alpenfestung/Alpine Fortress) này, chính Goebbels cũng là tác giả của huyền thoại về một thứ "vũ khí nhiệm màu" đủ sức thay đổi cục diện cuộc chiến - bom bay. Dù các dàn phóng bom bay V1 và V2 đã liên tiếp bị quân Đồng minh thu giữ trên đường hành quân, dấu ấn của chúng vẫn đủ để Eisenhower nghi ngại.

Có điều, đó cũng là lần cuối cùng Tiến sĩ Goebbels đầy mưu mẹo làm ảnh hưởng đến được tiến trình của cuộc chiến, bằng một màn "tháu cáy tuyên truyền" như vậy. Và chỉ có thế thôi. Thất bại của nước Đức Quốc xã là tất yếu.

Nguyên soái Zhukov chẳng cần vội vã. Những đoàn xe tăng sơn hình sao đỏ dưới tay ông, lúc nào chẳng sẵn sàng san phẳng Berlin…

* Tính đến tháng 2-1945, chỉ riêng lực lượng liên quân Anh - Pháp - Mỹ đã lên đến 85 sư đoàn (khoảng 4 triệu quân), cùng 17.000 máy bay. Thống tướng Eisenhower từng nghĩ rằng quân Đức sẽ lấy sông Rhine làm hào, và thiết lập một phòng tuyến tử thủ phía sau dòng nước xiết rất khó vượt qua ấy. Thống chế Von Rundstedt đã tham mưu đúng như vậy, nhưng Hitler cương quyết áp dụng lại phương thức yêu thích: Không lùi một bước nào. Kết quả là sau khi bị đánh tan, quân Đức thương vong và bị bắt thêm 350.000 lính, cùng phần lớn khí tài quân sự ở phía Tây.

* Quả thực, Hitler cũng từng có ý định rút về vùng rừng núi ở biên giới bang Bayern với nước Áo - quê nhà của mình, để tiếp tục chống cự. Nhưng nhà độc tài đã lưỡng lự, và cuối cùng, mọi việc đều trở nên muộn màng.

Đông Quân

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?