Cao điểm định hình thế trận Nam Lebanon
Vài ngày sau khi tăng cường hoạt động trên bộ ở miền Nam Lebanon, quân đội Israel ngày 31/5/2026 thông báo đã kiểm soát pháo đài Beaufort cùng khu vực Wadi al-Salouqi ở miền Nam Lebanon. Hình ảnh cờ Israel bay trên những bức tường đá của Beaufort nhanh chóng thu hút sự chú ý, gợi lại ký ức về giai đoạn Israel hiện diện quân sự tại Lebanon gần 2 thập kỷ, trước khi lực lượng Tel Aviv rút lui năm 2000. Thủ tướng Benjamin Netanyahu gọi đây là một “bước tiến mang tính bước ngoặt”.
Tọa lạc trên một đỉnh núi cao khoảng 700 m, Beaufort được xây dựng vào thế kỷ 12 bởi quân Thập tự chinh, nhìn ra sông Litani. Trong tiếng Pháp cổ, Beaufort có nghĩa là “pháo đài xinh đẹp”. Nhờ vị trí hiểm trở, pháo đài này từ lâu được xem là một trong những điểm quan sát chiến lược quan trọng nhất ở Nam Lebanon. Từ đây có thể bao quát thung lũng sông Litani, các tuyến đường cơ động từ miền Nam lên thủ đô Beirut cũng như một phần vùng duyên hải Địa Trung Hải.
Trong nhiều thế kỷ, Beaufort liên tục đổi chủ qua các thời kỳ cai trị của quân Thập tự chinh, người Mamluk, đế chế Ottoman rồi nhà nước Lebanon hiện đại. Tuy nhiên, vai trò chiến lược của địa điểm này chỉ thực sự nổi bật trong nửa sau thế kỷ XX, khi miền Nam Lebanon trở thành một trong những mặt trận phức tạp nhất Trung Đông.
Trong thập niên 1970-1980, các lực lượng của người Palestine từng sử dụng miền Nam Lebanon làm căn cứ cho các cuộc tập kích vào Israel, biến khu vực này trở thành tâm điểm đối đầu quân sự. Khi Israel phát động chiến dịch năm 1982 nhằm loại bỏ ảnh hưởng của Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) tại Lebanon, Beaufort trở thành một trong những mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Trong đêm đầu tiên của chiến dịch, lực lượng đặc nhiệm và lính dù Israel đã mở cuộc tấn công nhằm kiểm soát pháo đài. Trận đánh diễn ra dữ dội trên địa hình núi đá hiểm trở. Dù giành được mục tiêu, quân đội Israel vẫn chịu tổn thất đáng kể với 6 binh sĩ thiệt mạng và nhiều người bị thương.
Kể từ đó, Beaufort trở thành một trong những tiền đồn nổi tiếng nhất của quân đội Israel trong “vùng đệm an ninh” mà Tel Aviv thiết lập tại miền Nam Lebanon. Các đơn vị Israel đóng quân tại đây có thể giám sát một vùng rộng lớn phía Nam sông Litani.
Tuy nhiên, chính vị trí chiến lược này cũng khiến Beaufort trở thành biểu tượng của cuộc chiến kéo dài mà Israel ngày càng sa lầy. Trong thập niên 1980 và 1990, Hezbollah từng bước nổi lên như lực lượng chống Israel hiệu quả nhất tại Lebanon. Các cuộc phục kích, tấn công bằng tên lửa, mìn tự chế và chiến tranh du kích liên tục gây tổn thất cho lực lượng Israel cũng như các nhóm vũ trang đồng minh của Tel Aviv. Dù được bảo vệ bởi địa hình thuận lợi và hệ thống công sự kiên cố, Beaufort vẫn thường xuyên trở thành mục tiêu của các cuộc tập kích. Đối với Hezbollah, sự hiện diện của quân đội Israel tại pháo đài là biểu tượng của tình trạng chiếm đóng. Đối với Israel, đây lại là vị trí then chốt nhằm ngăn chặn các mối đe dọa từ Hezbollah ở phía Bắc.
Những thương vong kéo dài trong nhiều năm đã khiến dư luận Israel ngày càng phản đối việc duy trì lực lượng tại Lebanon. Năm 2000, chính phủ của Thủ tướng Israel Ehud Barak quyết định rút toàn bộ quân đội khỏi Nam Lebanon, chấm dứt 18 năm hiện diện quân sự. Cuộc rút quân diễn ra trong đêm và Beaufort là một trong những vị trí cuối cùng được quân đội Israel bàn giao. Hình ảnh các binh sĩ rời khỏi pháo đài khi đó nhanh chóng trở thành biểu tượng cho sự kết thúc của một giai đoạn lịch sử đầy tranh cãi.
Hezbollah coi đây là bằng chứng cho thấy chiến lược kháng chiến đã buộc Israel phải rút lui. Lực lượng này từ đó xây dựng phần lớn hình ảnh và uy tín chính trị của mình dựa trên chiến thắng năm 2000. Ngược lại, nhiều người Israel nhìn Beaufort là lời nhắc về cái giá đắt phải trả cho những chiến dịch quân sự kéo dài bên ngoài biên giới.
Sau gần 3 thập kỷ, bối cảnh hiện nay khác xa so với giai đoạn năm 2000. Xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát sau khi nhóm vũ trang tại Lebanon tháng 3/2026 tấn công nước láng giềng để trả đũa cho cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei. Quân đội Israel sau đó phát động chiến dịch tấn công trên bộ vào Lebanon. Ở thời điểm tiến trình đàm phán giữa Mỹ-Iran bước vào giai đoạn then chốt, Israel quyết định hành động. Họ một lần nữa vượt sông Litani - ranh giới được xem là có ý nghĩa đặc biệt trong các thỏa thuận ngừng bắn trước đây - và tiến tới kiểm soát Beaufort. Sông Litani chảy theo hướng Đông - Tây, nằm cách biên giới Israel khoảng 30 km về phía Bắc, từ lâu được Tel Aviv coi là tuyến phòng thủ tự nhiên để đẩy lùi Hezbollah.
Dù ngày 4/6, Israel đạt thỏa thuận duy trì ngừng bắn ở Lebanon, nhưng nước này không loại trừ khả năng tiếp tục tấn công Hezbollah. Theo nhiều nhà phân tích, việc tái chiếm Beaufort phản ánh sự thay đổi đáng kể trong tư duy an ninh của Israel khi Tel Aviv tin rằng việc rút quân khỏi Lebanon năm 2000 và khỏi Dải Gaza năm 2005 đã không giúp họ củng cố an ninh. Cộng với các chiến dịch mà Israel thực hiện khắp Trung Đông, bao gồm việc mở rộng hiện diện ở cao nguyên Golan, các chuyên gia đánh giá Israel có xu hướng lựa chọn các biện pháp vũ lực để chiếm đóng các vùng lãnh thổ, sau đó thiết lập hiện diện lâu dài, với lập luận bảo vệ an ninh từ sớm trước các đối thủ tiềm tàng.
Hệ lụy khôn lường từ lá cờ trên Beaufort
Một trong những hậu quả nặng nề nhất có thể thấy ngay từ các chiến dịch của Israel là hàng ngàn dân thường ở Lebanon đã thiệt mạng chỉ sau vài tháng giao tranh, trong khi hàng trăm ngàn người bị buộc phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn. Bên cạnh đó, chiến dịch này có thể kéo lùi triển vọng đạt thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa lâu hơn. Iran gần đây tuyên bố sẽ rút khỏi đàm phán với Mỹ nếu Israel tấn công Beirut, đồng thời tuyên bố việc chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon, là một trong những điều kiện để đạt được thỏa thuận hòa bình.
Từ phía cộng đồng quốc tế, Israel khiến nhiều nước thất vọng. Tại phiên họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới nhất, hầu hết các nước thành viên, ngoại trừ Mỹ, đều kêu gọi Israel rút quân khỏi miền Nam Lebanon và kiềm chế các hành động quân sự có nguy cơ làm xung đột leo thang. Bà Martha Ama Akyaa Pobee, quan chức cấp cao của Liên hợp quốc, nhấn mạnh: “Sự hiện diện của Israel ở phía Bắc Đường Xanh là hành vi vi phạm trắng trợn chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon. Những hành động thù địch này đang gây ra những ảnh hưởng sâu rộng khắp khu vực”.
Đại sứ Pháp tại Liên hợp quốc Jérôme Bonnafont cho rằng Israel đang phạm phải “một sai lầm chiến lược nghiêm trọng”, đồng thời nhấn mạnh rằng “không gì có thể biện minh cho việc tiếp tục và quy mô các hoạt động quân sự của mình ở Lebanon”. Phát biểu ngay cạnh, Phó Đại sứ Anh James Kariuki lên án chiến dịch quân sự của Israel gay gắt. “Việc leo thang hành động quân sự liều lĩnh và không cân xứng này của Israel làm trầm trọng thêm tình hình vốn đã tàn khốc đối với thường dân Lebanon”, ông nói.
Ở góc độ chuyên gia, không ít người cảnh báo việc Israel kiểm soát Beaufort khó mang lại lợi thế quyết định trên chiến trường, trong bối cảnh Hezbollah vẫn duy trì khả năng tiến hành các cuộc tập kích bất đối xứng, đặc biệt bằng UAV cáp quang và các phương thức tác chiến phi truyền thống. “Càng tiến sâu, chúng ta càng cần nhiều quân hơn, càng dễ bị tổn thương hơn và sẽ có nhiều thương vong hơn”, tướng Israel nghỉ hưu Eyal Ben-Reuven nhận định với New York Times. Theo ông, những gì diễn ra trong quá khứ cho thấy Hezbollah có khả năng thích ứng với các hình thức chiến tranh mới. “Không có một tiến trình ngoại giao thì sẽ không đạt được điều gì cả”, ông Ben-Reuven nói.
Cựu binh Israel Haim Har-Zahav, người từng tham gia lực lượng tiến công vào Lebanon trong thập niên 1990, cảnh báo sự trở lại của Israel tại Beaufort làm dấy lên nguy cơ tái diễn một cuộc chiến tiêu hao kéo dài. Theo ông, sự hiện diện quân sự trước đây của Israel ở Lebanon cuối cùng đã trở thành một “thảm họa chiến lược”.
Trong khi đó, quan chức Hezbollah Hassan Fadlallah cảnh báo việc Israel chiếm Beaufort cho thấy Lebanon sẽ không gặt hái được nhiều kết quả thông qua các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian. Theo ông, hình ảnh lá cờ Israel trên pháo đài sẽ càng thúc đẩy tâm lý phản kháng trong xã hội Lebanon. Trong bối cảnh đó, sự trở lại của Israel tại Beaufort không chỉ làm gia tăng nguy cơ xung đột kéo dài mà còn gợi lại nỗi lo về một vòng xoáy sa lầy với vô vàn hệ lụy tương tự giai đoạn hiện diện quân sự cách đây 3 thập kỷ.
