Israel tiến quân sâu nhất vào Lebanon sau 25 năm
Theo Aljazeera, việc Israel kiểm soát cao điểm chiến lược Beaufort đánh dấu việc quân đội Israel tiến sâu nhất vào lãnh thổ Lebanon trong nhiều thập kỷ qua, hiện đang thiết lập sự hiện diện trên diện tích khoảng 2.000 km2 – tương đương gần một phần năm diện tích Lebanon.
Ban đầu, Israel tuyên bố mục tiêu của chiến dịch là đẩy lùi các tay súng Hezbollah ra khỏi các khu vực phía Nam sông Litani nhằm đảm bảo an ninh biên giới. Tuy nhiên, các lực lượng của nước này hiện đã dịch chuyển qua ranh giới ấy. Quân đội Israel đồng thời ban hành các lệnh sơ tán mở rộng về phía Bắc đến tận sông Zahrani (cách sông Litani khoảng 10 km về phía Bắc), tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm soát quân sự.
Sông Litani từ lâu được xem là một ranh giới chiến lược quan trọng trong các thỏa thuận liên quan đến Lebanon và Hezbollah. Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc sau cuộc chiến năm 2006 quy định Hezbollah không được triển khai lực lượng vũ trang ở khu vực phía Nam sông Litani, trong khi quân đội Lebanon và lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc (UNIFIL) chịu trách nhiệm duy trì an ninh tại khu vực này. Vì vậy, việc Israel đưa quân vượt qua con sông này được xem là sự thay đổi đáng kể trong thực địa chiến sự.
Trước đó, phía Israel đã tiến đến các thị trấn Zawtar al-Sharqiyah và Choukine ở ngoại ô Nabatieh – nơi được coi là một trung tâm lực lượng của Hezbollah. Cùng lúc, Cơ quan Thông tấn Quốc gia Lebanon báo cáo về các cuộc không kích của Israel vào Deir ez-Zahrani rạng sáng 31/5, gây thương vong về người.
Các diễn biến quân sự này diễn ra song song với các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa các bên nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột lâu dài và thảo luận về phương án giải giáp vũ khí của Hezbollah. Phía Hezbollah phản đối các nội dung đàm phán này trong bối cảnh các đòn tấn công từ Israel vẫn tiếp diễn.
Trong khi đó, tiến trình đối thoại giữa Washington và Tehran cũng chịu ảnh hưởng lớn từ cục diện tại Lebanon. Các quan chức Iran khẳng định việc Israel rút quân khỏi miền Nam Lebanon là điều kiện cần thiết để đạt được tiến triển trong các cuộc đàm phán nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa các bên.
Vì sao Nabatieh lại quan trọng?
Việc quân đội Israel tiến sâu vào miền Nam Lebanon diễn ra sau các lệnh sơ tán diện rộng được ban bố tại Nabatieh và thành phố cảng Tyre. Phía quân đội Israel thông báo trên mạng xã hội X: "Quân đội Israel (IDF) đang hoạt động gần Nabatieh, một trung tâm hành chính và hậu cần của Hezbollah ở miền Nam Lebanon, và sẵn sàng mở rộng chiến dịch tùy theo tình hình thực tế".
Nabatieh không chỉ là một vị trí quân sự, đây là một trong những trung tâm chính trị, kinh tế và xã hội lớn của cộng đồng người Shia tại Lebanon, đồng thời là nút giao thông kết nối miền Nam Lebanon, thung lũng Bekaa và Thủ đô Beirut. Về mặt quân sự, việc kiểm soát Nabatieh cung cấp cho Israel không gian hoạt động rộng hơn ngoài sông Litani, tạo áp lực lên hệ thống chỉ huy và hậu cần của Hezbollah.
Về mặt chính trị, động thái này cho thấy mục tiêu của Israel có thể đã thay đổi, từ việc đẩy lùi Hezbollah lên phía Bắc sông Litani sang việc làm suy yếu toàn bộ hệ thống cơ sở hạ tầng và tầm ảnh hưởng của tổ chức này tại khu vực. Việc này đồng thời có thể làm thay đổi cấu trúc xã hội, nhân khẩu học và cục diện chính trị tại miền Nam Lebanon.
Sự hiện diện của Israel tại thành phố này, hoặc việc bao vây thành phố, sẽ dịch chuyển tiêu điểm cuộc chiến từ vùng biên giới vào thẳng khu vực trung tâm chính trị và xã hội của miền Nam Lebanon. Điều này dẫn đến làn sóng di tản lớn hơn, ảnh hưởng đến các cơ quan quản lý tại địa phương, tác động đến vị thế phòng thủ của Hezbollah và tạo ra một thực tế an ninh mới liên quan đến cán cân kiểm soát ở phía Nam.
Ý nghĩa của lâu đài Beaufort
Ở phía Đông, theo Reuters, các lực lượng Israel đã tiến về phía Bắc, dọc theo sườn núi nhìn ra thung lũng sông Litani và kiểm soát lâu đài Beaufort – một pháo đài lịch sử nằm trên cao điểm chiến lược.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, xác nhận các binh sĩ thuộc Lữ đoàn Golani đã vượt sông Litani để tiếp quản địa điểm này. Pháo đài nằm cách biên giới Israel khoảng 15 km, có tầm nhìn bao quát các khu vực rộng lớn của miền Nam Lebanon và từng là nơi chứng kiến sự hiện diện của quân đội Israel trong gần hai thập kỷ trước khi rút đi vào năm 2000.
Theo ông Salamey, việc kiểm soát cao điểm này mang lại những lợi thế lớn: "Vị trí của lâu đài Beaufort giúp bao quát địa hình xung quanh, tối ưu hóa khả năng quan sát và kiểm soát hỏa lực. Đây cũng là nơi từng diễn ra các cuộc đối đầu căng thẳng trong lịch sử giữa Israel với các lực lượng Palestine và Hezbollah, mang lại giá trị lớn về cả mặt quân sự lẫn biểu tượng".
Tọa độ này đồng thời bao quát các tuyến đường nối liền miền Nam Lebanon với phía Tây thung lũng Bekaa và vùng lân cận Nabatieh, giúp kiểm soát các tuyến di chuyển và tiếp tế trong khu vực.
Mở rộng phạm vi sơ tán qua sông Litani
Quân đội Israel đã yêu cầu người dân sinh sống ở phía Nam sông Zahrani di dời ngay lập tức. Mệnh lệnh này gây chú ý bởi sông Zahrani nằm sâu hơn về phía Bắc so với sông Litani – ranh giới vốn được nhắc đến trước đó như giới hạn cho các hoạt động đẩy lùi sự hiện diện của Hezbollah.
Người phát ngôn quân đội Israel Ella Waweya, tuyên bố trên X rằng hoạt động này nhằm "vô hiệu hóa cơ sở hạ tầng và các lực lượng đối địch" để thiết lập an ninh ở miền Nam Lebanon. Việc mở rộng vùng sơ tán đang đặt ra những câu hỏi về tính toán dài hạn của các bên.
"Nếu mục tiêu chỉ giới hạn ở việc loại bỏ sự hiện diện quân sự của Hezbollah ở phía Nam sông Litani, các hoạt động sẽ không mở rộng ra ngoài phạm vi đó. Việc dịch chuyển hoạt động lên phía Bắc cho thấy nỗ lực tạo ra một vành đai an ninh sâu hơn, chuẩn bị cho việc kiểm soát vùng đất này lâu dài hoặc thiết lập lợi thế trên bàn đàm phán tương lai”, ông Salamey phân tích.
Bên cạnh đó, nhà phân tích Jawhar cũng đồng tình rằng phạm vi sơ tán cho thấy mục tiêu của Israel đã vượt qua giới hạn ban đầu: "Diễn biến này cho thấy Israel không chỉ muốn đẩy lùi các loại vũ khí tầm ngắn ra xa biên giới, mà còn muốn nhắm vào hệ thống hậu cần và chỉ huy sâu hơn của Hezbollah. Khái niệm vành đai an ninh trên thực tế đang được mở rộng từ tuyến Litani lên tuyến Zahrani".
Xu hướng này cũng phản ánh qua phát biểu của các chính trị gia Israel. Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich đánh giá việc kiểm soát lâu đài Beaufort là bước đi cần thiết để điều chỉnh các chính sách trong quá khứ, đồng thời ủng hộ một biện pháp tiếp cận kiên quyết và mang tính duy trì lãnh thổ lâu dài nhằm thay đổi cục diện an ninh với phía Lebanon.
Tác động đối với cục diện tại Lebanon
Giới phân tích nhận định việc gia tăng các hoạt động quân sự đang gây áp lực lên nỗ lực của chính phủ Lebanon trong việc khẳng định vai trò quản lý và tìm kiếm giải pháp ngoại giao.
Ông Jawhar nhận xét: "Các động thái trên thực địa cho thấy mục tiêu không dừng lại ở tuyến sông Litani. Việc tiến quân và ban bố lệnh sơ tán đến sông Zahrani cho thấy ý định tháo dỡ năng lực quân sự của Hezbollah, tạo ra một vùng đệm trống nhằm hạn chế khả năng hoạt động của tổ chức này trước khi bước vào các cuộc thương lượng chính thức".
Theo ông, mô hình kiểm soát này có thể không giống giai đoạn chiếm giữ 1982 - 2000, mà hướng tới một cơ chế giám sát từ xa, duy trì vùng đệm và bảo lưu quyền tự do hành động quân sự khi cần thiết.
Các hoạt động quân sự kéo dài có thể ảnh hưởng đến uy tín của chính phủ Lebanon trong các cuộc đàm phán, đồng thời gián tiếp làm tăng lập luận của Hezbollah về duy trì năng lực kháng cự vũ trang để bảo vệ lãnh thổ.
Được biết, động thái của Israel đã vấp phải phản ứng mạnh từ cộng đồng quốc tế. Pháp kêu gọi triệu tập cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, trong khi chính phủ Lebanon cáo buộc Israel vi phạm chủ quyền và theo đuổi chính sách phá hủy có hệ thống tại miền Nam nước này.
Giới quan sát cho rằng việc vượt sông Litani mang ý nghĩa vượt xa một chiến dịch quân sự thông thường. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy Israel đang tìm cách thiết lập một thực tế an ninh mới ở miền Nam Lebanon nhằm đẩy Hezbollah ra xa biên giới. Tuy nhiên, động thái này cũng làm gia tăng nguy cơ xung đột kéo dài, gây thêm sức ép đối với các nỗ lực đàm phán giữa Israel, Lebanon và các bên trung gian quốc tế trong thời gian tới.
