Phấn son tô điểm sơn hà

Kỳ bầu cử Quốc hội khóa đầu tiên (6-1-1946) của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, phụ nữ Việt Nam đã tham gia cổ động, ứng cử và bầu cử để lựa chọn những gương mặt tiêu biểu đại diện cho giới của mình vào Quốc hội. 10 đại biểu Quốc hội nữ đầu tiên đã ghi dấu ấn, thật đúng là “Phấn son tô điểm sơn hà/ Làm cho tỏ mặt đàn bà nước Nam”.

Một kỷ nguyên mới của phụ nữ Việt Nam

Sinh thời, bà Như Quỳnh - nguyên Chủ bút Báo Tiếng gọi phụ nữ (1945-1946) có kể cho tôi nghe những năm tháng cầm bút, trong đó có thời gian cổ động bầu cử Quốc hội khóa đầu tiên.

Trong bài “Phụ nữ có thể bầu phiếu và có đại biểu trong Quốc hội”, Báo Tiếng gọi phụ nữ nhấn mạnh: Nền độc lập đã giành được. Chị em ta đã sống một kỷ nguyên mới. Mới nhất là quyền ứng cử và bầu cử.

Lần đầu tiên phụ nữ Việt Nam dùng lá phiếu chọn người thay mặt vào Quốc hội. “Thế là hai nguyên tắc dân chủ và nam nữ bình quyền được thực hiện”. Nhưng, không ít người vin vào lý do dân Việt Nam lúc đó “98% dân ta dốt, không biết chọn đại biểu” và ai là người tự xét đủ tài đức để ra ứng cử?

Báo Tiếng gọi phụ nữ đáp lại: “Biết chữ vẫn là một điều cần nhưng không phải vì chị em ta dốt mà ta không bầu cử được vì không biết chữ không phải là ngu xuẩn”. Diễn đàn của chị em phụ nữ nhấn mạnh “chị em ta dốt nhưng chị em ta tinh, biết người biết của lắm”. Phụ nữ Việt Nam khi đó không biết chữ nhưng họ hiểu rằng chỉ có đại biểu phụ nữ mới bênh vực được quyền lợi phụ nữ.

Vì thế, Báo Tiếng gọi phụ nữ tiếp tục hô hào: Chị em sửa soạn đi bỏ phiếu: “Trong ngày Tổng tuyển cử sắp tới đây, chị em bạn gái Việt Nam sẽ làm trọn nhiệm vụ một người công dân để tỏ cho phụ nữ các nước văn minh trên thế giới biết rằng chúng ta không kém gì họ và cũng tha thiết nghĩ tới nền độc lập của nước nhà như nam giới”.

Tờ báo này còn tổ chức các cuộc phỏng vấn trước Tổng tuyển cử các ứng cử viên nữ là các bà Nguyễn Thị Thục Viên - giáo sư trường nữ học Đồng Khánh (Hà Nội), nhà thơ Vân Đài, bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng, bà Cao Thị Khương...

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khóa I. Bà Lê Thị Xuyến (đại biểu tỉnh Quảng Nam) ngồi hàng đầu, mặc áo sẫm.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khóa I. Bà Lê Thị Xuyến (đại biểu tỉnh Quảng Nam) ngồi hàng đầu, mặc áo sẫm.

Báo cũng phỏng vấn cả những phụ nữ không ra ứng cử. Dược sĩ Đỗ Thị Thao (phu nhân luật sư Phan Anh - cựu Bộ trưởng Bộ Thanh niên lúc đó) cho biết bà không ra ứng cử vì đối với việc còn bỡ ngỡ và cũng bận quá chứ bà rất tán thành Quốc hội. Dược sĩ Nguyễn Thị Bính (phu nhân giáo sư Hoàng Xuân Hãn) gặp các nữ ký giả trong một hoa viên xa trung tâm thành phố, bà cũng thẳng thắn cho biết lý do không ra ứng cử vì việc chính trị khó quá! Còn bà Nguyễn Thị Thịnh (phu nhân bác sĩ Đỗ Xuân Hợp) đã từng đứng ra tổ chức Hội Phụ nữ Việt Nam nhưng theo bà vào Quốc hội thì phải bàn tới việc chính trị, mà bà chỉ thích làm việc xã hội. Tuy không tham gia Quốc hội nhưng sau này bà Thịnh trở thành Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam nhiều khóa.

Bà Đoàn Tâm Đan, giáo sư tư thục, nói về chương trình hoạt động của mình khi tham gia ứng cử ở Hà Nội đã phê phán kiểu cách làm việc của những nghị viên nói nhiều làm ít. Bà mong muốn nam nữ bình quyền trước pháp luật mà cụ thể là gia tài chia đều, bãi bỏ chế độ đa thê, bỏ tục nam tôn nữ ty để cho các con trai hay con gái đều đi học như nhau; ngoài xã hội thì bảng lương phụ nữ ngang bằng với lương nam giới, vẫn hưởng lương khi nghỉ sinh đẻ và hưởng trợ cấp khi không may gặp tai nạn, đau ốm...

Bà Nguyễn Thị Thục Viên trúng cử tại Thủ đô Hà Nội với tỷ lệ 55,4% phiếu bầu, là Ủy viên dự khuyết, rồi Ủy viên chính thức Ban Thường trực Quốc hội và ở trong Tiểu ban Dự thảo Hiến pháp lần thứ nhất. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thục Viên là thành viên nữ duy nhất trong Ban soạn thảo Hiến pháp 1946... Sau này, con gái bà, Nhà giáo ưu tú Trần Thị Thục Nga - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng trở thành đại biểu Quốc hội khóa V. Đây là niềm tự hào của gia đình khi hai mẹ con cùng là đại biểu Quốc hội.

Lá phiếu đưa ra phải chọn người

Báo Quốc hội - nhật báo đặc biệt chỉ ra trong kỳ Tổng tuyển cử - đã lần lượt đăng tải danh sách đại biểu tham gia ứng cử ở các tỉnh. Nữ sĩ Bích Hà có bài thơ cổ động “Nhắn chị em cử tri” như sau: “Lá phiếu đưa ra phải chọn người/ Hãy nên thận trọng chị em ơi/ Cử người đại biểu cho dân đấy/ Vận mệnh kia mà, há chuyện chơi...”.

Vẫn trên Báo Quốc hội, nữ ký giả Quốc Hương nêu ý kiến “Các bạn gái chúng ta phải đi bầu”. Trước những ý kiến của một số chị em phụ nữ cho rằng “đàn bà mình thì biết gì mà đi bầu cử” hoặc “tôi bận cháu thì đi thế nào được, hôm ấy đã có nhà tôi”..., bà Quốc Hương phê phán thái độ thờ ơ, lãnh đạm, không biết đến quyền lợi bầu cử. Bà cổ vũ giới của mình:

“Không thể thế được, hỡi các chị bạn, phải đứng dậy đi không được rụt rè, do dự nữa. Rụt rè, do dự bây giờ là một tội nặng với sự tiến hóa chung đấy các chị ạ... Bầu cử để tỏ rằng phụ nữ chúng ta cũng làm trọn được phận sự và biết dùng quyền lợi tối cao của một công dân Việt Nam”.

Bà Trương Thị Mỹ, đại biểu tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội). Ảnh: Tư liệu KMS.

Bà Trương Thị Mỹ, đại biểu tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội). Ảnh: Tư liệu KMS.

Còn một nhóm phụ nữ tỉnh Hà Đông có thơ gửi Báo Quốc hội bày tỏ: “Em hỏi: Thưa anh có biết không?/ Thương thay phụ nữ ở Hà Đông/ Chín mươi nhăm vị ra ứng cử/ Chẳng có bà nào, chỉ thấy ông”.

Tuy nhiên, điều này không chính xác vì tỉnh Hà Đông được bầu 14 đại biểu Quốc hội thì trong danh sách 95 người đăng ký ra ứng cử có bà Nguyễn Thị Thuận (tức Liên) là người buôn bán ở tỉnh lỵ Hà Đông, cô Phạm Thị Tu là học sinh, bà Phạm Thị Minh là Phó Chủ tịch huyện Đan Phượng. Sau đó còn có bà Trương Thị Mỹ đăng ký bổ sung và bà đã trở thành một trong 10 nữ đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên.

Báo chí đương thời đánh giá, cuộc thảo luận về vấn đề phụ nữ và tự do gây một cuộc tranh luận gay go. “Ngay những phút đầu cuộc thảo luận đã có tính cách gay go”, Báo Dân quốc bình luận.

Một đại biểu nam cho rằng: Xét ra đàn bà không triệt để ngang hàng với đàn ông được, vì vậy trong Điều 9, ông đề nghị thay 3 chữ “mọi phương diện” bằng những chữ “chính trị, kinh tế và văn hóa”. Đại biểu nam khác yêu cầu bỏ 3 chữ “mọi phương diện”. Ông đâu ngờ là đã gây ra một cuộc tranh luận hết sức căng thẳng của đại biểu nữ trong Quốc hội.

Vẫn trong nội dung Điều 9 của Hiến pháp, một nữ đại biểu Quốc hội cho rằng “phụ nữ không thể như nam giới được”, “không thể tham gia quân đội được” và rằng “phụ nữ cần giữ vai trò hậu cần, nội trợ” của gia đình, của đoàn thể. Bà Trương Thị Mỹ đại biểu Hà Đông phản bác lại ý kiến này. Tham luận về “vấn đề quyền bình đẳng của phụ nữ”, bà Mỹ nói rằng: Bằng thực tế công tác, bằng kinh nghiệm bản thân, tôi thấy cái quan niệm coi thường phụ nữ vẫn chưa phải đã hết trong ngay cả đội ngũ những người cán bộ cách mạng, rằng chị em có khả năng đảm đương mọi công tác được giao và cần loại bỏ tư tưởng tự ti, ngại khó ngay chính bản thân chị em.

Người phụ nữ đầu tiên lên tiếng trước diễn đàn Quốc hội

Là diễn giả nữ đầu tiên phát biểu tại Quốc hội nên đại biểu Lê Thị Xuyến gây được ấn tượng với người nghe. Sau này, trong hồi ký của mình, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, cụ Nguyễn Xiển chia sẻ: “Chị Lê Thị Xuyến là người phụ nữ lên tiếng đầu tiên về quyền bình đẳng nam - nữ trước diễn đàn Quốc hội nước ta”.

-----------------------------

10 nữ đại biểu Quốc hội đầu tiên

Thông qua chế độ phổ thông đầu phiếu, Quốc hội khóa đầu tiên có 10 đại biểu nữ. Mặc dù, số lượng đại biểu nữ chỉ chiếm 3%, song đó là những phụ nữ ưu tú ở các địa phương từ Bắc tới Nam. Đó là các bà: Vũ Thị Khôi (Bắc Ninh), Trương Thị Mỹ (Hà Đông), Bùi Thị Diệm tức Lê Phương (Hải Dương), Cao Thị Khương (Hưng Yên), Tôn Thị Quế (Nghệ An), Lê Thị Xuyến (Quảng Nam), Trịnh Thị Miếng (Gia Định), Nguyễn Thị Thập (Mỹ Tho) và Ngô Thị Huệ (Bạc Liêu).

Bà Ngô Thị Huệ năm nay đã ngoài 100 tuổi, là nữ đại biểu Quốc hội duy nhất của Khóa I (1946) còn sống. Bà Huệ là phu nhân cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh.

Kiều Mai Sơn

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?