Niềm tự hào vụn nát & những lựa chọn cho đổi mới

Kỳ thi đại học "3 chung" trước kia và kỳ thi "2 trong 1” từ 2015 đến nay vốn là niềm tự hào của những người làm giáo dục chúng tôi. Nhưng kỳ thi năm nay, niềm tự hào đó đã vỡ vụn, chỉ trong “6 nốt nhạc” - tương đương với 6 giây mà ông Vũ Trọng Lương ở Hà Giang dùng để sửa 1 bài kiểm tra.

Không tự hào sao được khi mà trong một xã hội rất nhiều giá trị cơ bản và truyền thống trở nên quá dễ dàng bị phá vỡ hoặc bóp méo, giá trị về mức độ khả tín và trung thực của một kỳ thi tầm cỡ quốc gia như “2 trong 1” vẫn luôn được giữ ở mức cao. 

Chúng tôi cũng không quá chủ quan hay ngạo mạn khi cho rằng ngành của mình tất cả đều sạch. Vẫn có những hiện tượng như mua điểm hay bán bằng, nhưng chúng tôi vẫn luôn tự tin rằng, kỳ thi “2 trong 1” là “pháo đài bất khả xâm phạm” cuối cùng, không thể bắn phá. 

Vậy mà tại kỳ thi năm nay, niềm tự hào đó đã vỡ vụn, chỉ trong “6 nốt nhạc” - tương đương với 6 giây mà ông Vũ Trọng Lương ở Hà Giang dùng để sửa 1 bài kiểm tra.

Từ cái lý của "2 trong 1"

Tôi tìm lại những bài báo viết về kỳ thi THPT và thi “3 chung” trong năm 2014; là năm cuối cùng còn tổ chức 2 kỳ thi THPT và ĐH độc lập trước khi chuyển sang “2 trong 1” như hiện nay, những từ khóa dễ thấy nhất trong các bài báo này là “căng thẳng”, “áp lực”, “mệt mỏi”, “tốn kém”. 

Ngày 6-6-2014, Báo Dân trí đăng bài với tiêu đề Nhìn lại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2014: cải tiến sao vẫn nhiều áp lực; ngày 4-7-2014, khi tường thuật về kỳ thi đại học, Báo Zing News đăng bài Sỹ tử căng thẳng bên trong, phụ huynh hồi hộp bên ngoài. 

Ngày 7-9-2014, trả lời báo chí khi tổng kết mùa thi 2014, Thứ trưởng Bùi Văn Ga khi đó đã cam kết: “kỳ thi THPT quốc gia sẽ giảm áp lực xã hội”. 

Chỉ nên bỏ kỳ thi THPT khi xây dựng được một hệ thống kiểm tra, đánh giá đủ mức độ tin cậy, chính xác, thực hiện ngay trong chương trình đào tạo hằng ngày tại địa phương. Ảnh: L.G
Chỉ nên bỏ kỳ thi THPT khi xây dựng được một hệ thống kiểm tra, đánh giá đủ mức độ tin cậy, chính xác, thực hiện ngay trong chương trình đào tạo hằng ngày tại địa phương. Ảnh: L.G

Quả thực, suốt cả một thời gian dài, bức xúc nhất của xã hội đối với các kỳ thi kể trên không phải là tin cậy hay minh bạch mà là quá mệt mỏi, tốn kém và căng thẳng: thường khoảng cuối tháng 5, đầu tháng 6, các em học sinh sẽ phải trải qua 2-3 ngày thi tốt nghiệp THPT và sau đó khoảng 1 tháng là kỳ thi “3 chung” (những em thi 2 khối thì còn phải thi 2 lần “3 chung” theo các khối đã lựa chọn). 

Tôi vẫn nhớ những ngày thi “3 chung” thường là những ngày đầu tháng 7 nắng đổ lửa, đường phố các đô thị lớn thì luôn rơi vào cảnh tắc nghẽn vì đoàn phụ huynh và thí sinh đổ từ các tỉnh về quá đông; các ngày thi, trước cổng các trường học, phụ huynh đứng ngồi la liệt, chờ đợi con thi đủ 3 môn; tạo nên một cảnh tượng rất mệt mỏi cho toàn xã hội.

Trong bối cảnh “căng thẳng”, “áp lực”, “mệt mỏi”, “tốn kém” kể trên, Nghị quyết 29 của Trung ương ban hành vào cuối năm 2013, đã có hẳn một nội dung về đổi mới thi cử; trong đó riêng phần về thi tốt nghiệp THPT và ĐH được viết như sau: “Đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông theo hướng giảm áp lực và tốn kém cho xã hội mà vẫn bảo đảm độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh, làm cơ sở cho việc tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học”. 

Khi nghị quyết này ra đời, một tỉ lệ hưởng ứng khá cao về những đường hướng đổi mới thi cử như trên của tất cả các thành phần trong xã hội. 

Đến lựa chọn cho đổi mới

Thực tế, nội dung của cải cách thi THPT và ĐH từ 2015 đến nay về cơ bản đã cố gắng bám khá sát mục tiêu của Nghị quyết 29 là (i) giảm áp lực; (ii) giảm tốn kém; (iii) đảm bảo độ tin cậy, trung thực; (iv) đảm bảo đánh giá đúng năng lực học sinh và (v) làm cơ sở cho việc tuyển sinh CĐ, ĐH. 

Từ 2 kỳ thi THPT và ĐH tách biệt, chúng ta đã ghép lại thành 1 kỳ thi; từ thi tự luận kéo dài, chúng ta đã chuyển sang thi trắc nghiệm (trừ môn ngữ văn) với thời gian thi giảm đáng kể; từ việc tổ chức kỳ thi ĐH ở các trường ĐH; đã chuyển sang thi theo cụm ở gần nhà thí sinh và cuối cùng là thi tại địa phương; từ việc các trường ĐH chấm thi sang việc các sở chủ trì việc chấm thi.

Nếu xét 5 mục tiêu kể trên theo thứ tự ưu tiên giảm dần; thì rõ ràng, qua 4 năm triển khai “2 trong 1”, có vẻ như 2 mục tiêu (i) giảm áp lực và (ii) giảm tốn kém đã được ưu tiên hướng tới và thực tế thì phần lớn cũng đã đạt được. Trong khi đó, với những gì đã diễn ra tại kỳ thi năm nay, thật khó có thể nói là 3 mục tiêu còn lại đã được thỏa mãn.

Trong những ngày qua, trên phương tiện thông tin đại chúng cũng như trên mạng xã hội, các phương án cải cách kỳ thi “2 trong 1” đã được bàn thảo khá kỹ. Trở lại tổ chức 1 năm 2 kỳ thi (THPT và thi ĐH) như trước kia chắc chắn là phương án mà ai cũng phản đối. 

Có 2 phương án mà nhiều người đã nói rất nhiều: một là, bỏ thi THPT (dùng điểm học bạ để xét tốt nghiệp THPT) và tổ chức 1 kỳ thi ĐH chung và hai là, tổ chức kỳ thi THPT và các trường có thể sử dụng một phần hoặc toàn bộ kết quả kỳ thi này để xét tuyển ĐH, CĐ.

Những người ủng hộ phương án một có lý lẽ phổ biến là nếu thi THPT mà tốt nghiệp đến 97-98% thì không nên tổ chức làm gì; còn những người ủng hộ phương án hai thì cho rằng thi THPT đã được luật hóa trong Luật Giáo dục nên không thể bỏ. Vì những lý do dưới đây, tôi không ủng hộ phương án một và có phần nghiêng về phương án hai.

Thứ nhất, nói rằng vì có đến 97-98% đỗ tốt nghiệp, nên bỏ kỳ thi THPT không phải là lý lẽ phù hợp. Kỳ thi lấy bằng xe máy cũng là một kỳ thi có tỷ lệ đỗ rất cao, chả nhẽ cũng vì lý do đó mà chúng ta không tổ chức thi lấy bằng lái xe nữa? 

Theo tôi, chúng ta chỉ nên bỏ kỳ thi THPT khi xây dựng được một hệ thống kiểm tra, đánh giá đủ mức độ tin cây, chính xác, thực hiện ngay trong chương trình đào tạo hằng ngày tại địa phương. 

Bảng so sánh cách thức tổ chức kỳ thi "2 trong 1" 
giai đoạn 2015 - 2018

Đó có lẽ là nhiệm vụ của GS. Nguyễn Minh Thuyết và nhóm xây dựng chương trình giáo dục phổ thông mới đang làm. Với với chương trình hiện nay, chúng ta không có cơ sở nào để đảm bảo ngay cả khi có chung một bộ sách giáo khoa, một chương trình thì điểm 8 của một học sinh ở Khánh Hòa do giáo viên chấm là tương đương với điểm 8 của một học sinh khác ở Bắc Ninh.

Thứ hai, việc đặt ra 5 mục tiêu cùng lúc như đã nói ở trên cho một kỳ thi dường như là một nhiệm vụ bất khả thi. Bởi có những bối cảnh, có thể mục tiêu này thậm chí còn mâu thuẫn với mục tiêu kia. Ví dụ như trong kỳ thi năm nay, việc để các Sở GD&ĐT chủ trì việc chấm thi đã giúp giảm tốn kém; nhưng lại làm ảnh hưởng đến mục tiêu đảm bảo độ tin cậy, trung thực. 

Theo cá nhân tôi, 5 mục tiêu của kỳ thi mới thì mục tiêu ((i) giảm áp lực; (iii) đảm bảo độ tin cậy, trung thực; (iv) đảm bảo đánh giá đúng năng lực học sinh cần giữ nguyên. Trong khi đó, mục tiêu (ii) giảm tốn kém, cần được bỏ.

Một kỳ thi tầm cỡ quốc gia thì không thể nào tiết kiệm được, việc gì cần phải tốn nguồn lực vẫn phải đầu tư thỏa đáng nhằm đảm bảo mức độ tin cậy, trung thực và chính xác. 

Với mục tiêu thứ (v) làm cơ sở cho việc tuyển sinh CĐ, ĐH cần điều chỉnh thành làm cơ sở cho một số trường thực hiện tuyển sinh CĐ, ĐH. Điều này là bởi, về góc độ khoa học, một kỳ thi chung đề cho cả nước sẽ không thể nào đáp ứng được mục tiêu làm căn cứ cho hàng trăm chương trình đào tạo, với nhiều phân khúc từ trình độ thấp đến cao trong cả nước. 

Vì vậy, một mục tiêu khiêm tốn hơn, đáp ứng một bộ phận các trường có xu hướng đại trà, đào tạo các ngành phổ biến; còn các chương trình đào tạo khoa học cơ bản, ngành nghề đặc biệt hoặc dành cho đối tượng sinh viên giỏi, thì rõ ràng trường đại học phải có nghĩa vụ tổ chức thêm các hình thức kiểm tra, đánh giá khác, mà chỉ có đội ngũ giảng viên và chuyên gia tại trường mới có thể biết là cần thực hiện nó như thế nào.

Phạm Hiệp tốt nghiệp tiến sĩ về quản trị kinh doanh tại Đại học Văn hóa Trung Hoa, Đài Loan, năm 2017. Năm 2013, Phạm Hiệp từng nhận Giải khuyến khích Giải thưởng báo chí dành cho các nước đang phát triển tại châu Á (DAJA). 

Từ năm 2017, cùng một số đồng nghiệp, Phạm Hiệp khởi xướng dự án Mạng lưới các nhà khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam (NVSSH) hướng đến mục tiêu phổ biến các kiến thức cập nhật về khoa học xã hội nhân văn từ các tạp chí khoa học chuyên ngành tới đại chúng.

Phạm Hiệp

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...