Nhạc sĩ Trọng Loan và chương trình phát thanh âm nhạc đặc biệt

Trong những năm 60 - 70 của thế kỷ trước, có một chương trình phát thanh đặc biệt của Đài Tiếng nói Việt Nam dành cho "phía bên kia". Chương trình có tên gọi "Gửi anh lính cộng hòa", thường được phát sóng vào lúc 23 giờ đêm. Những bài hát binh, địch vận đã là một phần của cuộc đấu tranh tư tưởng thầm lặng, không tiếng súng nhưng vô cùng hiệu quả, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.

Người được giao phụ trách chương trình đặc biệt này là nhạc sĩ Trọng Loan cùng một số văn nghệ sĩ khác như nhà thơ Tạ Hữu Yên, các nhạc sĩ Văn An, Hoàng Hà, Nguyễn Thành, Thanh Phúc, Lư Nhất Vũ, Đào Việt Hưng...

Năm 1966, nhạc sĩ Trọng Loan nhận nhiệm vụ khi vừa tròn 43 tuổi. Là một nhạc sĩ Quân đội, từng kinh qua nhiều cương vị  trí công tác trong những hoàn cảnh khó khăn và đã có nhiều tác phẩm âm nhạc thành công nên ông đã được cấp trên tin tưởng giao phụ trách công việc này.

Nhạc sĩ Trọng Loạn và chương trình phát thanh âm nhạc đặc biệt -0
Nhạc sĩ Trọng Loan.

Chương trình có yêu cầu rất cao và khắt khe, đó là nhanh, kịp thời, chính xác, đúng định hướng nhưng vẫn phải hay, phù hợp với tâm lý của người nghe (binh lính địch và đồng bào miền Nam ta). Đặc biệt, không được để lộ chương trình phát thanh từ miền Bắc. Nhưng, với tinh thần tất cả vì sự nghiệp giải phóng đất nước, nhạc sĩ Trọng Loan cùng các đồng nghiệp đã vượt lên tất cả và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Kênh phát thanh đặc biệt được xây dựng và duy trì liên tục suốt trong nhiều năm cho đến tận ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Trong số các tác phẩm của nhạc sĩ Trọng Loan về đề tài này phải kể tới ca khúc đầu tiên "Nhắn người trai Việt" (năm 1966). Thời điểm đó, Mỹ đang leo thang chiến tranh. Ở miền Nam, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đẩy mạnh bắt quân dịch hòng đối phó với lực lượng Quân giải phóng đang lớn mạnh của ta, đồng thời tăng cường ném bom phá hoại miền Bắc nhằm cắt đứt đường tiếp viện từ miền Bắc vào miền Nam. Trước yêu cầu phải phá vỡ âm mưu thâm độc của kẻ địch, bài hát "Nhắn người trai Việt" của nhạc sĩ Trọng Loan là một điển hình của việc động viên, thuyết phục hiệu quả binh lính địch quay súng trở về.

Vận dụng lối ví von trong một câu ca dao cổ, ông đã phát triển thêm những ca từ phù hợp với nội dung của bài hát. Bài hát được viết theo thể hai đoạn đơn, mang đậm tiết tấu dân gian Nam Bộ với nhiều nốt luyến láy, hát mà như nói một cách dí dỏm, hài hước có tính chế giễu thân phận của người lính (Sài Gòn) đánh thuê cho giặc Mỹ: "Mấy đời bánh đúc (ư) có xương/ Mấy đời giặc Mỹ nó thương (í a) dân mình… Nhiễu điều phủ lấy (ư) giá gương/ Có cùng nòi giống mới thương (í a) nhau cùng… /Ai đi theo Mỹ tới bây giờ/ Hay chăng cái chết vẫn đang chờ/ Hỡi người sao còn chưa về với xóm thôn/ Nhắn người trai Việt rằng yêu nước hay chăng?". Bài hát được nghệ sĩ Thanh Huyền thể hiện và phát sóng vào tháng 9/1966 đã có tác dụng tuyên truyền rất mạnh mẽ.

Nhạc sĩ Trọng Loạn và chương trình phát thanh âm nhạc đặc biệt -0
Thư cảm ơn của Ban Biên tập Phát thanh Binh địch vận (Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam) và Đài Tiếng nói Việt Nam gửi nhạc sĩ Trọng Loan

Một ca khúc nữa cũng được nhạc sĩ Trọng Loan sáng tác trong hoàn cảnh rất đặc biệt. Đó là vào một chiều mùa hè năm 1967, Trọng Loan nhận được nhiệm vụ "khẩn": phải sáng tác ngay một ca khúc về Cương lĩnh của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam vừa mới ra đời trong ngày hôm đó. Yêu cầu phải có ngay bài hát để phát sóng vào chiều hôm sau. Thời gian gấp gáp, cơ quan đang sơ tán xa Hà Nội, các nhạc sĩ khác mỗi người một nơi.

Dù đang phải tập trung làm gấp một chương trình phát thanh theo kế hoạch từ trước nhưng nhạc sĩ Trọng Loan quyết định "nhanh" là sẽ tự viết bài hát về chủ đề này. Suốt đêm dài trăn trở với giấc ngủ chập chờn, bất chợt một tứ nhạc lóe lên trong đầu, ông bật ngồi dậy viết một mạch xong bài hát: "Đi theo ánh sáng soi đường".

Bài hát ở giọng Pha trưởng, nhịp 2/4 thật hào sảng với những ca từ kêu gọi đồng bào miền Nam đi lên theo ngọn cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam: "Toàn dân miền Nam Việt Nam/ Từ khắp đồng quê, thị thành/ Đi theo ánh sáng của Mặt trận Dân tộc Giải phóng...". Bài hát được ký dưới bút danh "Hương Lan" (đây là bí danh của nhạc sĩ Trọng Loan trong chương trình phát thanh binh, địch vận - PV) và do ca sĩ Trần Khánh, một giọng nam cao xuất sắc thời bấy giờ thể hiện đã kịp thời phát thanh vào 17 giờ 30 phút chiều ngày hôm sau theo đúng yêu cầu của cấp trên.

"Má cưng ai nhứt?" cũng là một tác phẩm độc đáo của nhạc sĩ Trọng Loan ở mảng đề tài này. Tháng 9/1968, nhạc sĩ Trọng Loan nhận được yêu cầu viết một bài hát ca ngợi tình cảm yêu thương, đùm bọc của các bà má miền Nam dành cho các chiến sĩ Giải phóng quân, nhất là những chiến sĩ từ miền Bắc vào. Bài hát phải mang âm hưởng miền Nam mà ngặt nỗi nhạc sĩ Trọng Loan vẫn chưa từng được vô Nam. Tuy nhiên, qua câu chuyện với những người bạn, người hàng xóm là người miền Nam tập kết, ông đã hiểu được phần nào đặc điểm tính cách, lối sống, cách xưng hô, phong tục tập quán và chất liệu dân ca Nam Bộ.

Cuối cùng tác phẩm khó khăn này cũng được hoàn thành với phong cách hát đối đáp, vui, dí dỏm: "Má cưng (má cưng) ai nhứt, nói xem thử nào?/ Má cưng (a) má cưng nhiều mấy anh giải phóng… Má cưng (má cưng) vô cùng bởi các anh ngày đêm đánh giặc/ Giải phóng miền Nam ta (mà) càng ở xa vô… má càng cưng!". Bài hát do nghệ sĩ Linh Nhâm cùng tốp nữ của Đoàn Văn công Quân đội trình bày với kiểu diễn tấu theo phong cách Nam Bộ đã có tác dụng tuyên truyền rất mạnh mẽ, được đông đảo công chúng yêu mến đón nhận.

Ngoài ra, không thể không nhắc tới chùm ca khúc ngắn "Khúc ca ân tình" được nhạc sĩ Trọng Loan viết liên tục trong 2 năm 1970 - 1971 với các chủ đề khác nhau. Trong đó bài "Khúc ca ân tình 1" có chủ đề "Chống bình định" được viết với lối hát thủ thỉ, tâm tình, thuyết phục người lính Việt Nam Cộng hòa nhận ra sai lầm khi cầm súng Mỹ bắn vào nhân dân, làng xóm quê hương. Bài hát có những câu như: "Hành quân hôm nay anh đi hướng nào? Còn kìm kẹp gom dân ở những nơi nào? Bình định nơi quê hương ai đây, theo Mỹ mà anh tới/ Khi chính xóm làng anh giặc Mỹ gieo tang". Bài hát do nghệ sĩ Trung Kiên và sau đó là nghệ sĩ Quốc Hương thể hiện với phần đệm piano của nghệ sĩ Hoàng My.

Bài "Khúc ca ân tình 2" có chủ đề "Chống đi lính ngụy theo lệnh giặc Mỹ sang Campuchia" do nghệ sĩ Diệu Thúy đơn ca, với những ca từ: "Ai đi theo Mỹ nơi đất khách quê người (ư) hỏi rằng vì ai? Vai mang súng Mỹ bước đi những ngày dài nặng nề lòng trai…". Bài "Khúc ca ân tình 3" với chủ đề "Nghe lời non nước" do nghệ sĩ Bích Liên đơn ca: "Chớ để cho giặc Mỹ mua anh bằng tiền, bằng bạc/ Chớ để cho ngụy quyền ép anh bằng vọt, bằng roi/ Chúng đưa anh đi giết hại giống nòi, phụ ơn cha mẹ mà phí hoài tuổi xuân"… Bài "Khúc ca ân tình 4" có chủ đề "Gửi người theo Mỹ xâm lăng Nam Lào" do nghệ sĩ Huyền My thể hiện với những câu hát: "Anh đi theo Mỹ sang Lào hay dấn vào hang sâu/ Đem thân trai bỏ phí giữa núi rừng hoang vu/ Theo quân Mỹ độc ác, có hòa bình đâu anh"… "Khúc ca ân tình 5" có chủ đề "Từ bên ni…" do nghệ sĩ Quốc Hương đơn ca: "Anh đang đứng nơi nào ơi anh lính/ Theo Mỹ hành quân hay đóng đồn hẻo lánh/ Có nghe bừng bừng sôi lên từ đồng quê cho tới phố phường/…”.

Năm 1972, chúng ta đang đứng trước thời cơ thuận lợi để đưa cuộc kháng chiến tiến lên mạnh mẽ. Các tác phẩm văn học nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc cũng trở thành một mũi giáp công rất hiệu quả. Nhạc sĩ Trọng Loan đã viết khá nhiều ca khúc binh, địch vận trong giai đoạn này. Trong đó bài hát "Đi lên cùng chống Mỹ cứu nước" là một tác phẩm tiêu biểu có sức lôi cuốn, hiệu triệu: "Nào anh em binh sĩ chúng ta đi lên nào/ Đồng tâm mau mau phất cao cờ nghĩa/ Trở về với quê hương, về cùng với nhân dân!". Bài hát do tốp ca nam Đài Tiếng nói Việt Nam thể hiện, được thu thanh và phát sóng vào ngày 15/4/1972.

Với phương thức độc đáo, chương trình Phát thanh binh, địch vận đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tuyên truyền, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của sự nghiệp giải phóng dân tộc. Trong đó, nhạc sĩ Trọng Loan đã có những đóng góp to lớn với hơn 20 bài hát đủ các thể loại, từ hành khúc cho đến dân ca, dân gian. Sự nghiệp âm nhạc đồ sộ của ông còn ghi dấu nhiều tác phẩm tiêu biểu nữa cũng thuộc đề tài này như: "Chung lòng chống Mỹ", "Quân reo quê mẹ Quảng Trị anh hùng", "Chào miền Nam, chào Chính quyền Cách mạng", "Chú giải phóng quân ơi", "Tiếng hò trên sông quê hương", "Vùng giải phóng đẹp thay"…

Với những cống hiến đặc biệt này, năm 1989, nhân dịp kỷ niệm 30 năm Chương trình Phát thanh Binh địch vận (1958 - 1988), nhạc sĩ Trọng Loan đã được Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam gửi thư cảm ơn. Chương trình vinh dự được Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (nay là Chủ tịch nước) tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhì.

Lưu Nguyễn

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?