Nắng dại

Cái tên mà tôi đặt cho bài viết này của mình liên với tên truyện ngắn "Gió dại" của nhà văn Bảo Ninh. "Nắng dại ngài (người)" cũng là cụm từ mà mẹ tôi hay dùng để cảm thán mỗi khi ông trời giở trò hành người bằng cách úp cái chảo lửa khổng lồ xuống nhân gian.

"Chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình" - câu thơ của nhà thơ Tố Hữu trong bài thơ "Mẹ Suốt" gợi tả cái vẻ đẹp của sự khắc nghiệt quê tôi. Bài thơ "Mùa xuân chín" của nhà thơ Hàn Mặc Tử được khép lại và mở ra bằng hai câu thơ tuyệt mĩ: "Chị ấy năm nay còn gánh thóc/ Dọc bờ sông trắng nắng chang chang".

Đang là mùa xuân chín, chưa là mùa hạ non, càng chưa là mùa hạ già, mà nắng đã chang chang như thế. Phải chăng, bờ sông trắng nắng chang chang nơi câu thơ của Hàn là bờ sông Nhật Lệ. Hàn sinh ra ở ngôi làng Lệ Mỹ bên dòng sông này. Nhà thờ Tam Tòa tọa lạc ngay cạnh bờ sông là nơi mà Hàn được rửa tội và đặt tên Thánh. Từ nhà thờ nhìn sang bên kia sông là xã Bảo Ninh - quê hương Anh hùng Mẹ Suốt, cũng là quê hương nhà văn Bảo Ninh.

vi-vu-kham-pha-cac-doi-cat-dep-nhat-viet-nam.jpg -0

Và phải chăng, khi nhà thơ Nguyễn Du viết những câu thơ đoạn trường miêu tả nỗi buồn bát ngát của Kiều những ngày ở lầu Ngưng Bích thì cũng đầy lên trong ông khung cảnh rất thực, rất trực quan sinh động liên quan đến những cồn cát chói vàng trải dài duyên hải và cửa biển Nhật Lệ ngằn ngặt xanh mà ông từng thu vào tầm mắt những ngày hữu duyên đến Quảng Bình làm Cai bạ: "Bốn bề bát ngát xa trông/ Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia/…/ Buồn trông cửa bể chiều hôm/ Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa"... Sức mạnh thần diệu của thơ ca, rộng ra của văn chương nghệ thuật, là thế: hữu danh hóa những gì vốn vô danh, đưa đến cho những tù nhân của địa lí cơ hội được chạm hòa cùng mênh mông.

Mẹ tôi thường bảo, rét mấy cũng chịu được, chỉ cần mặc thêm áo thêm quần, còn nắng dại ngài, ai mà chịu thấu. Lòng tôi quặn thắt khi hay tin mới rồi ở nhà mẹ bị say nắng. Quá ngọ ngày nọ, mẹ đội nón đội cả trời nắng chang chang ra phường để dự lễ mừng thọ và nhận giấy chứng nhận thượng thọ của Hội Người cao tuổi Việt Nam. Chẳng biết cái nắng hôm ấy nắng gì mà khiến mẹ lao đao lừ đừ cả một tuần sau đó. Mẹ nói, cứ như bị COVID lần hai, 80 tuổi lần đầu gặp. Một đời dãi dầu mưa nắng, mẹ như thép đã tôi, rất hiếm khi ốm vặt. Vậy mà lần này… Ôi, mẹ như quả trên cây, nắng dội gió lay, chín nẫu. Trong khi tôi thì vẫn chưa tỉnh cơn say phù phiếm, vẫn rong chơi phiêu lãng, vẫn văn chương lấm láp vêu vao mặt người ở trời xa…

Tôi từng viết thơ rằng: "Vai mẹ trầy buổi chợ thời xa ngái/ Sao rát hồn ta đến tận bây giờ". Vâng, cái buổi trưa năm xửa xưa đã hằn in vào kí ức tôi như một niềm ám ảnh. Hôm ấy tôi sung sướng dậy sớm để được lẽo đẽo theo mẹ đi chợ đường xa, cách mấy xã và nhiều cánh đồng. Xế trưa, chợ tan, nắng chang chang, mẹ chẳng biết đã mua những gì mà gánh về cả một gánh kĩu kịt. Khi đi qua một đoạn đồng, mẹ dừng lại ở một trộ nước. Nước từ ruộng lúa chín bị vỡ một khoảng bờ đang chảy xuống mương. Nước lao dốc êm ru, mê mải, văn vắt, như thể trong nguồn chảy ra. Mẹ bụm tay vốc nước rửa mặt, giặt khăn lau tai gáy cổ. Và, đập vào mắt tôi là hai cái vai áo của mẹ, chúng bị rạn rách bởi sự chà nghiến của chiếc đòn gánh, để lộ da thịt mẹ bị trầy trượt đến đỏ tấy cả lên. Hồn tôi rát tê từ cái ngày ngô nghê non dại ấy, để rồi thành mãn tính kinh niên.

Đồng trưa nhiều nước, chắc hẳn có nguồn nước lớn chảy vào đồng, khiến các bờ ruộng bị vỡ liên hoàn, thông nhau, nên nước mới chảy miên man xuống mương theo cái trộ nơi mà mẹ và tôi dừng chân như thế. Nắng chang chang mà lúa đang chín vàng, thì chắc là lúa vụ đông - xuân, tức là chưa phải mùa hè, càng chưa phải là mùa đại hạn. Kí ức làng trong tôi còn lưu nguyên những mùa nắng nóng kéo dài. Con sông đầu làng rộng có một gang tay, cả tuổi thơ tôi không bơi qua nổi. Mùa đại hạn năm ấy, sông trơ đáy cạn hều, lõa ngửa tênh hênh. Tôi chạy ù sang sông, rốt cục không cần bơi cũng được cập bờ lạ. Giếng đồng thì chỉ còn sót lại một ít nước nơi các vũng bàn chân. Không phải là vũng nhỏ bằng bàn chân, mà là vũng hình bàn chân, do bàn chân đạp xuống bùn đặc mà thành vũng. Nhìn thôi thì trong ngần, chạm vào bùn vùng dậy. Tôi mang theo cái muôi múc canh, nhẹ nhàng chắt nước từ khắp lượt các vũng cho vào thùng, rồi hoan hỉ lật đật bước cao bước thấp xách về nhà, cho vào một ít phèn chua mà ba tôi xin được từ phòng thí nghiệm của nhà trường, rồi chờ đến khi bùn lắng xuống đáy thùng thì nhẹ nhàng lóng nước sang cái ang để nhà dè xẻn đun nấu. Còn khi viết câu thơ "Ta như hố bom giữa mông quạnh đồng không/ Bất động trăm năm mặc nước rịt xoa vá víu" thì hẳn là trong tôi đang hiện về hố bom mùa nước đầy, chứ mùa đại hạn thì cong khô toác hoác, nước nữa đâu mà vá xoa.

đồi cát 2.jpg -0

Mọi chuyện vừa như mới diễn ra hôm qua, lại vừa như đã lắc lơ xa, xa tận thuở khai thiên lập địa. Mà thực ra thiên địa vô thủy vô chung, triệu năm trước đã thế và triệu năm sau vẫn thế, nếu loài người không đang tâm chọc phá. Nhà văn Nguyễn Bình Phương dẫn dụ người đọc đi vào thế giới của "Thoạt kỳ thủy", để như được mục sở thị cảnh tượng man sơ trống trơ tình người, với tiếng đập đá, tiếng nổ mìn phá đá gầm rung núi Hột, bãi Nghiền Sàng, làng Linh Sơn. Không khí mù mịt, cuồn cuộn. Tiếng đập tràn lan khắp nơi. Khô khốc, lanh lảnh, triền miên bất tận. Khi đập, bà Liên lẩm bẩm: Chết cha mày, chết cha mày, thằng già khốn kiếp! Đá vỡ đều hơn, chắc hơn. Quả núi bị khoét vẹt một nửa, trông như cơ thể mất thịt, lộ ra màu trắng pha chút đỏ của máu. Mỗi hòn đá bị vỡ là máu túa ra. Máu lênh láng tràn từ núi xuống dìm ngập đất...

Loài người tưởng mình cao đại tiến hóa không ngừng, nhưng nhiều khi xem ra là tiến hóa ngược. Xưa hớp tí nước từ vũng bàn chân rồi phe phẩy cái quạt mo cau cũng đi qua được những mùa đại hạn, khỏe mạnh bình an. Nay mỗi ngày uống vài lít nước tinh khiết cao cấp rồi nằm ngồi điều hòa tùy chọn mà vẫn khó ở. Sướng quá đôi khi lại hóa rồ. Văn minh quá đôi khi lại kích hoạt khuếch tán bản năng ác. Ác với người và ác với đất với trời, cũng là ác với chính mình khi tận diệt môi sinh.

Mỗi năm một mùa, nắng cứ dằng dai phun xả hết mình. Huyết phượng vừa thổ vừa rang, ve điên cháy cổ khóc oang chảo hè. Ve khóc như thể khóc bù cho ba mùa xuân - đông - thu trước đó, và cho cả ba mùa thu - đông - xuân sau đó. Bảy mùa dồn lại một mùa. Khóc như thể chưa bao giờ được khóc. Như thể khóc thay cho hết thảy những nỗi đọa đày lẫn tội lỗi của con người. Như thể triệu hồi hồng hoang, vô minh, man dã.

Trong bộ truyện tranh "Ninja loạn thị" của nhà văn người Nhật Bản Amako Sôbee có chi tiết thú vị: Nắng nóng 40°C, thầy Đoi thấy đám ninja nhí ôm nhau chặt cứng thì kinh ngạc. Thầy hỏi thì chúng bảo là thân nhiệt con người chỉ 36,5 độ nên so với nhiệt độ môi trường vẫn mát như máy lạnh… Xem ra, con người chẳng phải là trung tâm của vũ trụ, nhưng nếu biết cách và biết điều thì có thể cân bằng được vũ trụ, ít nhất là cân bằng được thân tâm của mình. Chỉ khi con người “lấy nhân tính bao trùm thế giới”, nói như nhà văn người Pháp Jean Paul Sartre, thì họ mới có thể nhận về sự bao dung chở bọc của đất trời, nhận về nhân tình của nhân sinh. Lúc đó, họ sẽ trở nên vô vi bình thản. Thương ngày nắng về. Nắng được thì cứ nắng.

Con người làm gì trời đất đều biết cả. Khôn của con người là khôn dại. Dại của đất trời là dại khôn.

Hoàng Đăng Khoa

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?