Một người được trao gửi hồn cốt văn hóa Việt

Ông là một cây đại thụ của nền mỹ thuật Việt Nam, một trong tứ trụ Sáng - Nghiêm - Liên - Phái. Ông sống cuộc đời lặng lẽ, dành trọn tình yêu cho nghệ thuật.

Một người được trao gửi hồn cốt văn hóa ViệtTại Art Talk với chủ đề “Danh họa Nguyễn Tư Nghiêm - người kết nối giá trị thẩm mỹ truyền thống với đương đại” vừa diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, với những chia sẻ từ gia đình và giới nghệ thuật, giúp công chúng hiểu hơn cuộc đời và những giá trị mực thước mà ông để lại cho hậu thế. Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam Lương Xuân Đoàn khẳng định: “Ông là người được trao gửi hồn cốt văn hóa Việt”.

img_5247.jpg -0
Một số bức họa của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm.

1. Theo họa sĩ Nguyễn Thị Khuê, nói đến họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm là nói đến một cuộc đời lao động không ngừng nghỉ, là nói tới sự kiên định một mối hoài niệm về quá khứ nghệ thuật, truyền thống, là nghệ sĩ mang tâm hồn dân tộc và thời đại một cách lắng đọng. Hiếm họa sĩ nào có cuộc đời làm nghệ thuật dài và bền bỉ như ông. Ông sống một mình 70 năm, sau đó kết hôn với họa sĩ Thu Giang - con gái nhà văn Nguyễn Tuân và tiếp tục vẽ cho đến khi ông qua đời vào tuổi 94. Gần như họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm rất ít giao du, đến chỗ đông người. Mọi năng lượng của ông chỉ dành cho niềm đam mê duy nhất: hội họa.

 Theo bà Khuê, nghệ thuật của ông chia làm giai đoạn: Hiện thực và Siêu thoát. Thời kỳ đầu từ 1945-1960 với những tác phẩm mang tính thời sự trong những chủ đề, đề tài thiết thực vào đời sống, bộc lộ một năng lực bao quát, xử lý kỹ thuật điêu luyện như tác phẩm sơn mài “Con Nghé quả thực”, “Đêm giao thừa”. Sau đó là thời kỳ chuyển tiếp, biến ảo của nhịp điệu khi ông chuyển sang loạt tranh “Điệu múa cổ”, “Thánh Gióng”, “12 con giáp”… trên nhiều chất liệu khác nhau. Chính hàng trăm tác phẩm thể nghiệm tạo hình mới hướng đến những định ước thẩm mỹ truyền thống và tích hợp nhiều phẩm chất tạo hình đã đem đến những thành quả nghệ thuật đặc sắc, cá biệt của nghệ thuật hội họa Việt Nam hiện đại, khiến ông trở thành một biệt lệ trong chính các danh họa Việt Nam cùng thời và ảnh hưởng, lan tỏa đến nhiều thế hệ.

Một người được trao gửi hồn cốt văn hóa Việt -0
Một số bức họa của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm.

Nghệ thuật của ông mang đậm màu sắc truyền thống, dù ông được học theo kỹ thuật của hội họa Phương Tây. Trong các trả lời phỏng vấn lúc sinh thời, ông đều khẳng định: ông học từ vốn cổ, từ đình chùa Việt Nam. Khi được hỏi, đối với nghệ thuật phương Tây, ông đã tiếp thu như thế nào, ông nói không thích cổ điển, nghe nhạc cổ điển ông không rung động, ông không thích múa ballet bằng chèo. Ông luôn khẳng định cái mới của mỹ thuật Việt Nam theo ông là xuất phát từ đình chùa mạnh hơn là đi vòng qua Phương Tây. Danh họa nhiều lần nêu quan điểm sáng tác: “Tôi thấy tự hào về quá khứ dân tộc và hiện đại, không nên mượn của nước ngoài, quay về gốc rễ (đình, chùa) dễ hơn. Tôi không gắn bó một nghệ thuật nước ngoài nào cả, tôi chỉ tìm nơi dân tộc, thấy trong dân tộc có nhân loại và hiện đại". Dù sáng tác không kể ngày đêm, ông nhận ra bản thân chưa vận dụng hết những bản sắc hồn hậu của dân gian. Đến khi mắt mờ, chân run, danh họa vẫn say mê với những bản phác thảo.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn đánh giá, ông xác lập một ngôi vị đồ sộ nhất trong nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam. Ông Đoàn kể lại những lần ghé thăm ngôi nhà trên tầng 2 ở 65 Nguyễn Thái Học, ông nhớ hình ảnh họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm âm thầm sống và vẽ. “Tôi đến thăm ông trong căn nhà giản dị ở tầng 2, trên mặt bàn ông bày đầy những tờ giấy nhỏ để bất cứ một giây khắc nào đó, ông cũng có thể thả màu vào tranh, ông sợ giây khắc ấy biến mất. Ông là người duyên nợ sâu nặng với truyền thống. Tôi đã được xem cuốn sổ tay của ông ghi lại chi tiết những chạm khắc đình làng. Có thể nói, ông được trao gửi hồn cốt của di sản Việt, tâm hồn Việt, nên khi nhìn lại chúng ta đều thấy, qua ngòi bút tài hoa của ông, những điệu múa cổ, Thánh Gióng, những trẻ em, trò chơi dân gian trở nên biến ảo nhưng cũng rất gần gũi”.

2. Ông đã sống một cuộc đời trong sự yên lặng và giản dị, cùng các đồng nghiệp của mình, họa sĩ Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên, Bùi Xuân Phái… “Tôi đã chứng kiến những bữa cơm đạm bạc của ông Nghiêm và Dương Bích Liên. Họ quý nhau, trọng nhau, chấp nhận nhau trong đời thường cũng như trong cá tính nghệ thuật” - ông Đoàn nhớ lại.

Một người được trao gửi hồn cốt văn hóa Việt -0
Một số bức họa của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm.

Năm 1988, hội họa hiện đại Việt Nam mất đi 3 danh họa lớn: Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái, những cây đại thụ rời bỏ trần gian khi chưa phải là già, ba cụ đi trước nhường lại thời gian sống cho danh họa Nguyễn Tư Nghiêm nên đến 94 tuổi, cụ mới về với trời. “Ông Nghiêm và ông Sáng ở cùng tầng 2 với nhau, tối nào ông Nghiêm cũng lắng nghe được bước chân lảo đảo say của đồng nghiệp giữa đêm khuya, để xuống dìu bạn về phòng. Thế hệ các ông rất coi trọng phẩm cách của người nghệ sĩ, còn phẩm cách thì sáng tạo còn, giá trị còn” - họa sĩ Lương Xuân Đoàn khẳng định.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn kể rằng một lần, ông đưa anh Nguyễn Huy Thắng - con trai nhà văn Nguyễn Huy Tưởng đến thăm họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm. Anh Thắng rất bất ngờ vì cuộc sống của ông giản dị quá. “Ông lẳng lặng nấu bữa cơm bình dị tại nhà mời chúng tôi và chúng tôi được chứng kiến ông thả nét đặt màu như thế nào trong chốc lát, Sự xuất thần, nhập tâm của ông rất kỳ diệu. Hành trình sáng tạo của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm minh chứng cho một điều rằng, cứ đi tới tận cùng truyền thống sẽ gặp đương đại. Nhìn lại những tác phẩm của ông để thấy rằng, ông thấu hiểu âm dương ngũ hành, 12 con giáp và sự vận hành của đất trời. Hiểu trời, thấu đất, hiểu lẽ đời, nên ông chọn cách sống bình dị, nương mình vào vạn vật để làm nghệ thuật.

Nhà thơ, dịch giả từng Dương Tường nhận định: "Nguyễn Tư Nghiêm là người đầu tiên thực sự làm sống lại truyền thống nghệ thuật Việt Nam. Người kiên quyết đoạn tuyệt với những nguyên lý hội họa cổ điển châu Âu. Ông cho ta niềm tin và tính mãi mãi đương thời của truyền thống''. Còn nhà phê bình mỹ thuật Phan Cẩm Thượng phân tích: ''Nguyễn Tư Nghiêm đã tiếp nhận nguyên lý lập thể, không phải từ hội họa hiện đại mà từ chạm khắc phù điêu đình chùa Bắc Bộ thế kỷ 16, 17, 18. Ông đã dịch chuyển lối tạo hình truyền thống từ không gian lên mặt phẳng và ảnh hưởng đến nhiều họa sĩ Việt Nam trong cách tư duy hình tượng''.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh chia sẻ, hiện nay Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giữ 28 tác phẩm của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, trong đó có tác phẩm “Gióng” được xếp hạng Bảo vật Quốc gia năm 2017. Tác phẩm này do họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm vẽ năm 1990, giành giải Nhất của Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc năm đó. Tác phẩm thể hiện anh hùng Thánh Gióng bằng ngôn ngữ tạo hình của nghệ thuật lập thể, vị lai với kỹ thuật đặc sắc, vận dụng nhiều nét trang trí họa tiết, hoa văn từ nghệ thuật Đông Sơn và điêu khắc đình làng. Bức tranh từng được định giá bảo hiểm tới 1 triệu USD vào thời điểm năm 2013, mức cao nhất trong lịch sử cho một tác phẩm sơn mài Việt Nam.

Những năm tháng cuối đời, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm gặp và kết hôn với họa sĩ Thu Giang, con gái nhà văn Nguyễn Tuân. Trong ký ức họa sĩ Thu  Giang, ông là người nho nhã, nhẹ nhàng trong ứng xử và cần mẫn trong nghề. Là bạn đời, nhưng họa sĩ Thu Giang cũng là “trợ lý” của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Các tác phẩm của ông, từ khi phác thảo đến lúc hoàn thành, bà Giang là khán giả đầu tiên. Bà thu vén, cất giữ cẩn thận để vào năm 2011, Bảo tàng Nguyễn Tuân - Nguyễn Tư Nghiêm ra đời trên phố Trần Hưng Đạo (Hà Nội), trở hành nơi trưng bày các tác phẩm của ông cụ thân sinh và người chồng tài hoa. Đó cũng là may mắn của họa sĩ và may mắn cho nền mỹ thuật Việt, để những tác phẩm của ông, di sản của đất nước không bị lưu lạc, mai một…

Mỹ Hiền

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...