Khoảng trống lực lượng trẻ trên sân khấu

Sân khấu thiếu vắng những người trẻ là vấn đề đáng báo động từ nhiều năm nay. Và khoảng trống đó ngày càng lớn khi sân khấu không còn là thánh đường và các nghệ sĩ trẻ tài năng không chọn sân khấu để làm nghề, để dấn thân và cống hiến. Tìm lời giải cho tình trạng khủng hoảng nghệ sĩ trẻ trong các loại hình sân khấu hiện nay đang là bài toán khó với các nhà quản lý .

“Thầy già, con hát cũng già”

Theo thống kê của Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) năm 2024 cho thấy, diễn viên ở độ tuổi 20 - 25 chỉ chiếm 5,6% trong tổng số lực lượng biểu diễn trên cả nước. Đây là một tỷ lệ đáng báo động, dẫn đến tình trạng nhiều vở diễn buộc phải để nghệ sĩ lớn tuổi hóa trang vào vai trẻ.

sân khấu truyền thống đứng trước khủng hoảng thiếu nhân lực trẻ (cảnh trong vở chèo nặng gánh sơn hà.jpg -1
Sân khấu truyền thống đứng trước khủng hoảng thiếu nhân lực trẻ (cảnh trong vở chèo “Nặng gánh sơn hà”).

Theo NSND Bùi Thanh Trầm, nguyên Chủ tịch Hội Sân khấu Hà Nội, thực trạng đáng lo ngại của sân khấu, đặc biệt sân khấu nghệ thuật truyền thống, hiện nay là khủng hoảng thiếu nghệ sĩ trẻ, đặc biệt là những gương mặt tài năng có khả năng kế thừa và phát huy di sản nghệ thuật dân tộc.

Nhiều năm nay, trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh không tuyển sinh nghệ thuật truyền thống. Các bộ môn như tuồng, chèo, cải lương nhiều năm nay thiếu vắng đội ngũ nghệ sĩ trẻ. Các đoàn nghệ thuật truyền thống mặc dù có nhu cầu tuyển nghệ sĩ trẻ rất lớn nhưng lại thiếu cơ chế linh hoạt, chỉ tiêu biên chế lại ngày càng giảm. Thêm đó là quy định về tuổi nghỉ hưu và hưởng lương hưu tăng, dẫn đến nhiều nghệ sĩ đã hết tuổi nghề nhưng chưa đến tuổi nghỉ hưu đang lấp đầy biên chế của các nhà hát. Những tồn tại này dẫn đến thực tế ở các đoàn nghệ thuật truyền thống hiện này là “thầy già, con hát cũng già".

Ngoài ra, một thực trạng đáng buồn là vấn đề lương và các chế độ phụ cấp cho việc luyện tập và biểu diễn của các nghệ sĩ. Dù đã có những cải tiến nhưng thực tế, thu nhập và thù lao của các nghệ sĩ rất thấp, không đủ sống. Điều này dẫn đến hệ lụy sân khấu không thể thu hút những người có tài năng đi theo nghề, hoặc có theo, họ cũng không thể toàn tâm, toàn ý cho nghệ thuật vì “cơm áo không đùa với khách thơ”.

Khoảng trống nhân lực còn thể hiện rõ ở sự phát triển không đồng đều giữa các bộ phận sáng tạo. Diễn viên chiếm đến 90% lực lượng, trong khi các thành phần quan trọng như tác giả, đạo diễn, họa sĩ, nhạc sĩ, biên đạo, kỹ thuật âm thanh, ánh sáng hay đội ngũ nghiên cứu, lý luận phê bình đều cực kỳ hiếm. Nhiều nhà hát chỉ có diễn viên và bộ phận kỹ thuật tối thiểu, không đủ nhân sự để tự sản xuất kịch bản, thiết kế mỹ thuật hay nghiên cứu chuyên sâu cho từng loại hình. Kịch bản cho sân khấu rất hiếm, đạo diễn trẻ lại càng thiếu vắng, đặc biệt là lĩnh vực sân khấu truyền thống.

Tiến sĩ, nhà nghiên cứu sân khấu Cao Ngọc cho biết, đội ngũ lý luận phê bình cũng đang rơi vào “vùng trũng”, lực lượng này suy giảm nghiêm trọng, gần như không có nguồn kế cận. Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội hàng chục năm không tuyển sinh được lớp lý luận nào.

Làm gì để thu hút tài năng trẻ?

Rõ ràng, sân khấu là một địa hạt đặc thù luôn cần sự sáng tạo, mới mẻ của những nghệ sĩ trẻ. Họ không chỉ mang đến một luồng gió mới cho nghệ thuật, phục vụ thị hiếu công chúng mà còn là những người gìn giữ và phát triển nghệ thuật.

1cần những chế độ đãi ngộ cho các nghệ sĩ trẻ.jpg -0
Cần những chế độ đãi ngộ cho các nghệ sĩ trẻ.

Theo NSƯT Phạm Ngọc Dương, trong bối cảnh xu thế hội nhập và chuyển đổi số, lực lượng sáng tạo trẻ đóng vai trò cốt tử trong công cuộc phát huy nghệ thuật. Họ nói lên tiếng nói của thời đại mình đang sống, không ngại va chạm, họ dám phá bỏ những rào cản, tìm tòi cái mới và cho ra đời những tác phẩm mang tính thời đại cao.

“Trong tác phẩm của họ khắc họa rõ nét nhịp sống, hơi thở, con người của ngày hôm nay, mang nghệ thuật đến gần hơn với mọi đối tượng khán giả đặc biệt là khán giả trẻ”, NSƯT Phạm Ngọc Dương nhận định.

Đạo diễn, NSƯT Nghiêm Nhan cho rằng, lực lượng sân khấu trẻ có nhiều ưu thế nổi bật. Đó là tinh thần sáng tạo và dám thử nghiệm. Những nghệ sĩ trẻ mang đến những tiếng nói mới, cá tính, họ dám “mạnh dạn phá vỡ các khuôn mẫu cũ”, tiếp thu nhanh những ngôn ngữ sân khấu hiện đại như dramaturgy, kịch phi tuyến, sân khấu thị giác, sân khấu siêu thực, sân khấu phi lý... Họ cũng chính là những người làm chủ công nghệ, sử dụng thành thạo multimedia, mapping, 3D stage, XR/VR - những yếu tố mở ra không gian biểu đạt mới, tăng hiệu quả thị giác. Và chính họ sẽ mang đến những tiếng nói mới cho sân khấu, trong sự đối thoại đa chiều, để sân khấu không còn cũ và đi theo một lối mòn.

Nhưng làm thế nào để chúng ta thu hút được nghệ sĩ trẻ trong lĩnh vực sân khấu? NSND Thu Huyền, Giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội chia sẻ: “Tinh thần của nhà hát là luôn tạo điều kiện cho các nghệ sĩ trẻ có cơ hội thể hiện bản thân, vừa để thỏa mãn đam mê, vừa để học hỏi các thế hệ đi trước. Vì thế, chúng tôi phân công các nghệ sĩ lão luyện xuất hiện cùng các gương mặt trẻ, tạo nên sự giao thoa, tiếp nối thế hệ. Các nghệ sĩ trẻ rất hào hứng và họ tiến bộ rất nhanh”.

Nhà hát Kịch Hà Nội cũng dành “đất” cho các diễn viên trẻ vào vai chính trong nhiều vở diễn, đồng thời ưu ái chọn lựa, sử dụng kịch bản của tác giả trẻ, có nhiều ý tưởng mới, hợp với thời đại hôm nay...

Đạo diễn Nghiêm Nhan kiến nghị các nhà hát nên dành 20-30% suất dàn dựng hằng năm cho lực lượng trẻ, đồng thời tổ chức chương trình cố vấn chuyên sâu gắn nghệ sĩ trẻ với nghệ sĩ lớn tuổi để học nghề bài bản; đồng thời xây dựng “quỹ phát triển sân khấu trẻ”, đầu tư công nghệ và tạo không gian thử nghiệm.

NSND Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Hà Nội cho rằng, sân khấu muốn thu hút khán giả phải đổi mới theo hướng hiện đại. Sân khấu truyền thống cũng phải được kể theo phong cách mới, ứng dụng công nghệ và sáng tạo để tiếp cận giới trẻ. Chúng ta không thể chỉ bảo tồn mà phải không ngừng đổi mới, sáng tạo trên nền của di sản. Những người trẻ chính là lực lượng chủ chốt trong sự đổi mới, sáng tạo của sân khấu để kể những câu chuyện về thời đại hôm nay. “Vì vậy, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, Hội Sân khấu Hà Nội và Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Hà Nội luôn muốn trở thành cầu nối, tìm kiếm, phát hiện và phát huy các tài năng trẻ trong lĩnh vực sân khấu, giới thiệu đến các đơn vị nghệ thuật”, ông Chiêm nhấn mạnh.

Để có một đội ngũ kế cận, điều quan trọng là chúng ta phải chuẩn bị ngay từ khâu đào tạo, sự cởi mở trong cơ chế đãi ngộ để thu hút tài năng. Bên cạnh việc đổi mới chương trình giảng dạy theo hướng thực tiễn và cập nhật, cần tạo điều kiện cho người học được cọ xát nhiều hơn với đời sống sân khấu thông qua các dự án, liên hoan và sân chơi chuyên môn. Các cơ quan quản lý cũng cần xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính, tạo môi trường làm việc ổn định để nghệ sĩ trẻ có thể yên tâm theo đuổi nghề.

Đời sống xã hội đã thay đổi, các không gian sáng tạo của người trẻ đang được mở rộng. Vì thế, chúng ta cần sự kết nối liên ngành để mở rộng không gian cho các nghệ sĩ trẻ thực hành nghệ thuật, cọ xát với thực tế. Chú trọng công tác đào tạo và triển khai các chính sách đãi ngộ tốt đối với lĩnh vực đặc thù này sẽ là con đường sáng để thu hút và giữ tài năng.

Bởi sân khấu sẽ ngày càng già cỗi và thưa vắng khán giả nếu không có những tiếng nói mới, sự sáng tạo mới. Những tiếng nói mới ấy, chắc chắn trông chờ rất nhiều ở lực lượng sáng tạo trẻ. Sự dấn thân, tình yêu của họ cộng với một cơ chế đãi ngộ đặc biệt sẽ là bệ phóng góp phần nuôi dưỡng và phát triển sân khấu nước nhà.

Việt Linh

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?