Khi cơ hội giáo dục khan hiếm

Các bản quy hoạch đô thị dường như đều thiếu đi một yếu tố quan trọng: Tương lai của những đứa trẻ.

Từ câu chuyện Baltimore

Vào tháng 4-2014, tờ báo địa phương Baltimore Sun (Mỹ) đăng một bài viết chấn động về thành tích giáo dục của thành phố: “Theo kỳ thi Đánh giá quốc gia về tiến bộ giáo dục, chỉ 7% nam sinh da màu ở các trường học ở thành phố Baltimore có thể đọc, viết tương đương trình độ lớp 8. Tệ hơn, tại Maryland, 57% nam giới da màu tốt nghiệp trung học phổ thông. Hàng trăm nam sinh da màu bỏ học trung học ở Baltimore mỗi năm. Họ bước vào thế giới người lớn mà không thể đọc và hiểu được nội dung trong các tờ báo hằng ngày hoặc để tìm một công việc tối thiểu có hỗ trợ chi phí ăn uống và chỗ ở”.

Khi cơ hội giáo dục khan hiếm -0
Baltimore là một trong những thành phố có nền giáo dục công lập thiếu thốn và chất lượng thấp bậc nhất nước Mỹ. Ảnh: 21st Century

D. Watkins, một nhà văn sống ở Baltimore, kể lại trải nghiệm tồi tệ của cháu anh, Butta, tại một trường học ở Baltimore, trên trang Aeon.co: “Nó gặp rắc rối hằng tuần, phớt lờ ban giám hiệu, tự ý ra khỏi lớp, đến mức em gái tôi phải dành hẳn một khoảng thời gian mỗi tháng cho các cuộc gặp riêng với giáo viên nhưng cũng không hiệu quả mấy. Butta chưa bao giờ gặp rắc rối ngoài trường học, chi tiết này nói lên rất nhiều điều”. “Chuyện gì đã xảy ra với các lớp học của con” - tôi (Watkins) hỏi thằng bé. Nó đáp: “Các giáo viên của con ghét con và ném con sang chỗ của ông Ronald, người dạy thay suốt ngày ngồi nghịch điện thoại và luôn mồm nói rằng ông ta đi làm chỉ cho vui, vì có công ty riêng rồi. Ông ấy làm quái có công ty nào”.

Trường của Butta ném tất cả những đứa trẻ rắc rối vào một lớp, với một giáo viên dạy thay cả ngày có thể cho phép chúng làm tất cả những gì chúng muốn, từ nghịch Instagram, chơi Facebook, Twitter, nhảy lên bàn. Một ngôi trường công thật sự tệ hại, ở ngay tại đất nước mà hệ thống giáo dục được xem là hàng đầu thế giới.

Khi năm học mới bắt đầu vào đầu tháng 9 vừa rồi, gần 20 trường học trong hệ thống trường công lập ở thành phố Baltimore sẽ phải tan học sớm vài ngày trong tuần vì các lớp học không có máy lạnh. Baltimore hiện dự kiến sẽ nóng tới 34 độ vào những ngày tới và ít nhất 15 trường học thiếu cơ sở vật chất cần thiết.

Watkins mô tả rằng các trường học thuộc loại này là “thật khó để có một nền giáo dục tốt trong môi trường như thế”. Máy tính đã cũ kỹ, sách vở thì mục nát và phòng học thì quá nóng. Những đứa trẻ vẫn được đến trường nhưng vì gia đình nghèo, chúng chỉ có cơ hội đến vậy. Watkins cho rằng, những trường công lập kiểu vậy “làm rất tốt một việc, đó là dạy những đứa trẻ da màu nghèo ở lại dưới đáy xã hội Mỹ”.

Lý do, tất nhiên, không chỉ là chuyện giáo dục. Baltimore là một trong những thành phố phức tạp và nguy hiểm bậc nhất nước Mỹ, với số vụ giết người cao ngất ngưởng, và ma túy được buôn bán công khai. Quy hoạch của thành phố là tệ hại, dẫn đến việc các trường học và chi phí cho giáo dục, lẫn số lượng giáo viên, không thể đáp ứng nhu cầu dân số. Thành phố được thiết kế ngay từ đầu đã không có đất cho giáo dục. Không có những đứa trẻ xuất hiện trong bản quy hoạch chung từ khi bắt đầu.

Khi thành phố bất ổn và thiếu không gian cho giáo dục thì cơ hội của những đứa trẻ ở tầng lớp dưới lại nhỏ đi. Christopher Doob, một nhà xã hội học ở Connecticut, thậm chí đã đề ra một lý thuyết có tên “tái tạo xã hội”, để phản ánh hiện tượng này. Dù cho rằng nó diễn ra “không cố ý” nhưng ông nhận định quá trình này diễn ra rất bền vững: Những người thiếu cơ hội hưởng môi trường giáo dục thực sự sẽ ngày càng xa rời môi trường học vấn khi lớn lên. Thậm chí, ông cho rằng xã hội có xu hướng tạo ra một số lượng người lao động chân tay có mức lương tối thiểu nhất định - một tập hợp những người kiếm ăn ở tầng đáy - để chủ nghĩa tư bản được duy trì và các cấu trúc xã hội ủng hộ điều này, bao gồm cả việc thiết kế các đô thị để hướng tới tăng trưởng, không phải với mục đích tạo cơ hội bình đẳng cho tất cả.

Tất nhiên, lập luận này có màu sắc “thuyết âm mưu” nhưng những gì diễn ra ở Baltimore hiện tại là đúng như thế: Các học sinh nghèo hưởng điều kiện giáo dục tồi tệ đa số bỏ học và thậm chí trở thành tội phạm khi trưởng thành.

Khi cơ hội giáo dục khan hiếm -0
Cơ hội học tập cần phải là bình đẳng ở mọi nơi, nhưng quá trình đô thị hóa và các chỉ tiêu tăng trưởng có thể hạn chế điều này. Ảnh: The Guardian

Chuyện bốc thăm để vào mẫu giáo

Cuối tháng 8 vừa rồi, chuyện học sinh phải bốc thăm để tìm suất vào trường mầm non Hoàng Liệt (Hà Nội) gây xôn xao dư luận và mọi người đổ lỗi cho ngành giáo dục, rằng tại sao lại để cho các con phải khổ sở thế, trong khi giáo dục là bình đẳng với mọi người.

Nhưng, có lẽ trường cũng lực bất tòng tâm. Gần một ngàn học sinh cần chỗ học nhưng nhà trường chỉ có thể tiếp nhận 459 cháu. Địa bàn phường chỉ khoảng gần 5 km2 nhưng có đến 120 ngàn dân, với 80 chung cư và kết quả là các con phải “cạnh tranh” may rủi ngay từ độ tuổi bước chân vào nền giáo dục.

Trong báo cáo mới nhất gửi UBND TP Hà Nội sau vụ bốc thăm, UBND quận Hoàng Mai cũng chỉ ra rằng chính tốc độ đô thị hóa quá nhanh đang khiến cơ hội giáo dục trở nên khan hiếm: phường Hoàng Liệt hiện vẫn còn 5 tòa chung cư nữa đang chuẩn bị hoàn thành.

Theo số liệu thống kê Báo Thanh niên đưa, số trẻ em từ 0 đến dưới 16 tuổi của phường là 19.327 trẻ và số trẻ trong độ tuổi mầm non là 8.155 trẻ. Nhưng, địa bàn phường hiện chỉ có 6 trường công lập (2 THCS, 3 trường tiểu học, 1 trường mầm non) và 5 trường mầm non tư thục. Trên lý thuyết, toàn quận thiếu đến... 36 trường để có thể giải quyết chuyện học tập cho chừng ấy học sinh trong độ tuổi đến trường.

Bạn có thể lờ mờ nhận thấy những chi tiết của câu chuyện Baltimore ở đầu bài viết: Quy hoạch đô thị phục vụ cho tăng trưởng, không phải cho cơ hội giáo dục. Nếu muốn hưởng một cơ hội giáo dục tương đương khi các chỗ công lập đã hết, phụ huynh buộc phải chạy đôn chạy đáo và mất nhiều tiền hơn để cho con theo học trái tuyến. Những phụ huynh không có lá thăm may mắn để đưa con vào đúng trường mầm non công lập trên địa bàn mình sinh sống sẽ phải tìm một giải pháp khác và không phải ai cũng có đủ nguồn lực để thích ứng với tình huống. Và, đây mới là câu chuyện ở cấp độ mầm non.

Năm 2014, câu chuyện Baltimore trở nên cay đắng hơn: Thống đốc bang Maryland quyết định cắt giảm 35 triệu đô-la cho giáo dục công lập, khiến sĩ số các lớp tăng vọt và điều kiện giáo dục ngày một tồi tệ hơn. Rất nhiều trẻ em đã chọn bỏ học ngay từ đầu, khi nhìn vào bức tranh tương lai ấy.

Câu chuyện này không phải cá biệt ở nước Mỹ: Có những trường học ở Philadelphia sĩ số lên đến 50 học sinh. Tại Baltimore, các thầy cô giáo thậm chí đã biểu tình để phản đối tình trạng lớp học thiếu thốn thời gian gần đây.

Đấy không chỉ là câu chuyện của riêng nền giáo dục, vốn cũng đang thiếu thốn về cơ sở vật chất lẫn giáo viên. Câu trả lời có thể nằm ở những nơi cao xa hơn một ngôi trường, như là trong một văn phòng đẹp đẽ, nơi các bản quy hoạch đang chờ được phê duyệt. Nếu người đặt bút ký lưỡng lự thêm một chút, nghĩ về những đứa trẻ, trước khi đặt thêm một tòa chung cư vào đất trống thì sự bình đẳng về cơ hội có thể tạo ra một tương lai tốt đẹp cho nhiều chục năm sau.

Nhưng, bao giờ cũng vậy, bán chung cư lúc nào cũng dễ hơn xây một ngôi trường.

Ban Cầm

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...