Di sản là nguồn sống

Biển hiệu ngày xưa thường là tấm biển vừa vặn với cổng hoặc cửa nhà. Biển có thể làm bằng gỗ, kẻ chữ bằng sơn. Thời xưa thì không cần phải khổng lồ để dễ nhìn từ xa. Vì thế các biển quảng cáo thường vừa phải, gọn gàng với ngôi nhà.

Thời kinh tế mở cửa, các cửa hiệu luôn lo lắng mình bị "lép" nên có xu hướng tăng kích thước lên. Hầu hết biển hiệu làm bằng mica đủ màu với kích thước càng to càng tốt, chữ nổi kiểu 3D thật "ngầu". Chưa bao giờ font chữ vô tận như thời kỹ thuật số nên những người thợ tay khỏe chưa từng được đào tạo về đồ họa có thể tự tin thay thế những người thợ vẽ bàn tay vàng.

Công nghệ tạo chữ bằng máy tính đã làm cho những bàn tay vàng kẻ chữ tài hoa không còn được ai thuê. Kiểu chữ quá nhiều khiến các biển hiệu bị "bội thực" các kiểu chữ tả tơi hoa lá. Việc sắp chữ chỉ cần một người biết gõ text và kéo chuột. Thế là vô số những biển hiệu được treo mắc có sự hoành tráng rợn ngợp, song thẩm mỹ thì không hiếm trường hợp vô cùng thảm hại. Phố thủ đô, phố tỉnh lẻ, phố chợ thị xã bị làn sóng biển hiệu cồng kềnh, chen nhau che khuất.

Chỉ cần rời trung tâm Hà Nội ra vài chục kilomet về phía Ba Vì, chúng ta sẽ nhìn thấy bên đường nhà nhà dựng biển hiệu quảng cáo sữa tươi, sữa chua với những biển hiệu khổng lồ. Những biển hiệu sữa này to bằng ngôi nhà và tất nhiên to hơn cả một chiếc ô tô. Chỉ là sữa thôi nhưng biển hiệu thường có kích thước hơn chục mét vuông. Người ta dùng công nghệ in bạt rồi căng lên khung sắt, giá rẻ như bèo, tha hồ in những tấm biển với kích thước không hạn chế. Dọc đường là hàng trăm tấm biển tranh nhau "cưỡng bức" người tham gia giao thông phải nhìn thấy chúng. Những tấm biểu hiệu thô lỗ này đã che chắn tầm mắt của người vãng cảnh, xóa đi phong cảnh núi đồi và những cánh đồng.

Người thanh lịch nói đủ nghe, của hàng lịch sự không làm phiền mắt khách. Khu phố cổ Hội An luôn được là đối tượng của các nhiếp ảnh gia bởi sự đúng mức. Biển hiệu nơi này hầu hết được chế tác bằng gỗ thân thiện.

Những ngày này về Sa Pa sẽ khó mà có cảm giác đây là chợ của người vùng cao. Mấy chục năm về trước, khi phiên chợ chưa bị sự xâm thực của khách sạn, nhà hàng thì ta có thể gặp rất nhiều đồng bào người Mông, Dao… mang sản vật và thổ cẩm bày bán. Nam nữ người Mông hát với nhau. Các bà các chị người Dao đỏ ngồi thêu thổ cẩm trên các bậc thềm nhà. Chủ nhà và đồng bào luôn thân thiện.

Nay thì các dãy phố được khang trang hơn, những bức tường bậc thềm cũ không còn nữa. Những khách sạn hoành tráng và vô số cửa hiệu chi chít bên nhau. Những biển hiệu thô lỗ to lớn dùng kỹ thuật đèn led lập lòe làm biến dạng thành phố. Những người bán rong thổ cẩm không còn đông đảo như xưa. Họ không còn chỗ để ngồi trên bậc thềm nhà nữa. Trong nhà người ta bán rất nhiều thổ cẩm cũng không khác gì đồ của người bán rong. Hình ảnh SaPa nên thơ có sự đóng góp lớn của những đồng bào bán rong thổ cẩm đi trong mây. Nếu họ thưa vắng thì hình ảnh nơi này mất đi ký ức. Có một thực trạng nhiều năm nay là người bán rong, đặc biệt trẻ em có thói quen chèo kéo làm phiền khách nên các nhà quản lý địa phương phải nghiêm. Vì thế, trẻ em bán thổ cẩm rong không còn nữa.

Việc quản lý nghiêm là đúng đắn nhưng nên khoanh vùng triệt để sự chèo kéo. Muốn thu hút du khách thì hình ảnh quan trọng vẫn là phải có đông đảo bà con các dân tộc tụ hội. Người kinh doanh và bà con có đời sống cộng sinh cần đến nhau. Sự tương tác của đồng bào vùng cao với phong cảnh và du khách khẳng định sự tồn tại của thị trấn. Nếu thiếu hình ảnh người Mông, Dao, Giáy… thì SaPa cũng lơ lớ Tam Đảo hay Đà Lạt

Độ này, thông tin về SaPa được người ta quan tâm không phải là đẹp hay không mà là có "cháy phòng" hay không. Thị trấn chỉ còn là nơi dừng nghỉ với khách sạn tiện nghi để sau đó, du khách tỏa về các bản. Ở đó, du khách được xem in sáp ong, chế tác thổ cẩm, tắm lá thuốc, ngắm ruộng bậc thang.   

Nếu quản lý khéo có thể khuyến khích du khách đến thị trấn này phải mặc trang phục thổ cẩm (mua hoặc thuê và mượn miễn phí) thì trong ống kính của nhiếp ảnh gia sẽ có một phiên chợ vùng cao màu sắc hoài niệm hơn. Việc yêu cầu du khách mặc đồ truyền thống địa phương thì một số nước khác cũng đã áp dụng chứ không phải sáng kiến gì mới mẻ.

Ở Hà Nội, trên đường phố Phan Đình Phùng rợp bóng cây sấu già và biệt thự cũ, cuối tuần đông nghịt các cô gái đến chụp ảnh. Phố này tự nhiên trở thành một studio ngoài trời. Hình ảnh vừa là di sản và là nguồn sống. Không cần nói những câu to chữ lớn, phố cổ Hội An có một khẩu hiệu đơn giản: "Di sản là nguồn sống của chúng ta". Bảo vệ di sản thực ra không khác nào bảo vệ nguồn nước, sự sống của mình.

Tả Từ

Các tin khác

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Mối quan hệ Nga - Syria đang bước vào một giai đoạn mới, khi chuyến thăm mới nhất của Tổng thống lâm thời Syria tới Moscow đi cùng những cam kết được đánh giá là "món quà địa chính trị" dành cho Điện Kremlin. Trong bối cảnh các cục diện quyền lực ở Trung Đông tiếp tục dịch chuyển, những thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn phản ánh chiến lược dài hơi của Moscow trong việc củng cố vị thế khu vực và đối trọng ảnh hưởng phương Tây.

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Chưa từng có cuộc chiến nào trong lịch sử hiện đại lại cướp đi mạng sống của nhiều nhà báo như ở Gaza. Chỉ trong 2 năm, hơn 200 phóng viên và nhân viên truyền thông đã ngã xuống, biến vùng đất nhỏ bé ven Địa Trung Hải thành nơi nguy hiểm nhất hành tinh cho tự do báo chí. Không chỉ là chết chóc, Gaza còn là minh chứng cho một sự thật đáng sợ khác: khi nhà báo bị giết, thế giới sẽ bị tước đoạt quyền được biết.

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Cuộc biểu tình với hơn 100.000 người tham gia tại London vừa qua đánh dấu bước ngoặt mới của phe cực hữu trong việc đưa vấn đề nhập cư thành trung tâm chú ý trên chính trường Anh. Mặc dù những người biểu tình khẳng định đất nước đang "bị xâm lược", nhưng đằng sau những khẩu hiệu mạnh mẽ ấy là gì? Liệu đó có phải là sự thật hay chỉ là chiến lược chính trị của một phong trào đang lớn mạnh?

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

"Buồn" và "shock" là những gì mà cộng đồng nhận xét về vụ nam sinh lớp 7 túm tóc, nhấn đầu cô giáo ngay trong lớp học ở trường THCS Đại Kim, Định Công, Hà Nội. Trớ trêu thay, vụ việc đó lại xảy ra ngay sau khi Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và xử phạt học sinh vừa được ban hành.

Bạn thân yêu

Bạn thân yêu

Ta thường nghe câu "Đời chẳng ai cho không ai cái gì bao giờ". Thế mà có những mối quan hệ người trao đi không hy vọng gì nhận lại, bởi hoàn cảnh người nhận như tận cùng của hoạn nạn.

Phỏng vấn một KOL

Phỏng vấn một KOL

PV: Xin chào anh KOL! Anh cho độc giả một hình dung ngắn gọn về công việc của mình được chứ?