Đại chiến hạm Yamato: Tuyệt vọng và bi hùng

Chính là chiếc thiết giáp hạm lớn nhất, danh tiếng lẫy lừng nhất từng được chế tạo trong suốt Đại chiến thế giới lần thứ hai (và có lẽ là trong toàn bộ lịch sử hải chiến thế giới), song đại chiến hạm Yamato hầu như không đóng góp được gì nhiều vào thực tế mặt trận Thái Bình Dương, cho hải quân hoàng gia Nhật Bản.

Bù lại, những phút giây cuối cùng của nó trước khi vĩnh viễn chìm xuống đáy biển vẫn luôn được ngay cả những người chiến thắng - hải quân Mỹ - tôn trọng và khâm phục.

Cái chết của "chúa tể"

Đó là 14h30’ ngày 7-4-1945. Yamato, như một con cá voi tử thương mắc cạn, đã nghiêng hẳn một bên. Trước đó, khoảng 12h, nó đã phải nhận những đòn chí mạng đầu tiên, khi 40 oanh tạc cơ của không quân - hải quân Hoa Kỳ bổ nhào dội bom. Xuyên qua lưới lửa phòng không từ boong tàu bắn lên, hai quả bom cùng một trái ngư lôi đánh trúng mục tiêu.

13h35, 150 máy bay Mỹ khác ào đến. Khi đó, Yamato lừng lẫy chỉ còn có thể di chuyển với tốc độ 18 hải lý/giờ, với tình trạng nước đã tràn vào tàu. Thêm hai quả ngư lôi và 7-8 trái bom nữa trúng đích. Tàu nghiêng 15 độ. Một nửa trong số khoảng 150 vũ khí phòng không của tàu Yamato đã bị phá hủy.

Đúng 14h, Yamato trúng thêm một quả ngư lôi quyết định. Chuẩn đô đốc Nhật Bản Kosaku Ariga ra lệnh: "Cho tàu hướng về phía Bắc". Theo quy ước truyền thống của võ sĩ đạo, đó là cách Yamato và thủy thủ đoàn của mình hướng về kinh đô, triều bái từ biệt Thiên hoàng.

Từ không trung, các phi công Mỹ quan sát và ngỡ rằng Yamato bỏ chạy. Họ nã thêm ba quả ngư lôi nữa. Yamato, đã nghiêng gần 30 độ, tiếp tục lết vào trận địa, trên đầu là máy bay Mỹ đông như ong vỡ tổ.

14h30, một tiếng nổ long trời lở đất. Mặt biển rung chuyển, trong khoảnh khắc Yamato từ từ chìm xuống lòng biển. Nó đã trúng tổng cộng 10 quả ngư lôi và 7 trái bom, nhưng nó chỉ thực sự quỵ ngã khi kho đạn hải pháo trong lòng phát nổ. Trước khoảnh khắc ấy, chuẩn đô đốc - hạm trưởng Ariga đã ra lệnh cho thủy thủ đoàn rời tàu, kể cả hạm phó Nomura.

Song, bản thân mình thì Ariga lệnh cho cấp dưới buộc chặt vào hải bàn trong buồng lái. Một sĩ quan cao cấp khác, Phó đô đốc Ito cũng đóng chặt cửa phòng, tự nhốt mình để cùng chìm xuống với tàu.

Hạm đội Liên hợp, hay nói đúng hơn, Hải quân hoàng gia Nhật Bản đã bị chính thức xóa tên. Mặt trận Thái Bình Dương đã ngã ngũ, với phần thắng thuộc về hải quân Hoa Kỳ.

Sứ mệnh cảm tử

Bối cảnh của trận đánh cuối cùng, bi hùng và tuyệt vọng đó, có thể được gói gọn trong lời phát biểu của hạm trưởng tuần dương hạm Yahagi - Tameichi Hara - nói với thủy thủ đoàn của mình: "Nhiệm vụ của chúng ta hôm nay là một nhiệm vụ tự sát".

Cho dù ông có giải thích thêm, rằng: "Tôi cũng muốn nói rõ với các anh, tự sát không phải là mục đích cuối cùng của chúng ta. Mục đích cuối cùng vẫn là chiến thắng. Nếu chẳng may chiến hạm bị chìm, đừng lưỡng lự, hãy tự cứu sống chính mình để còn đánh trận khác", thì phần đông thủy thủ đoàn của Yahagi vẫn không đồng tình.

Trong quan niệm cố hữu của họ, tự sát khi chiến bại không những là bổn phận, mà còn là vinh quang và danh dự. Và ở thủy thủ đoàn của Yamato hay bất cứ con tàu Nhật Bản nào, người ta cũng suy nghĩ như vậy.

Vào thời điểm đó, thắng bại cũng gần như đã rõ ràng. Sau thất bại tại Phillipines, hải quân Nhật Bản xem như đã kiệt quệ sinh lực. Kể từ trận Midway, họ liên tục bị đẩy lui, liên tục tổn thất, về cả nhân lực, số lượng tàu chiến lẫn số lượng máy bay. 

Mà đất nước ấy không đủ nguồn lực để tự lấp đầy những hao hụt, trong khi đối thủ của họ - hải quân Mỹ - được cung cấp những nguồn tiếp tế gần như vô tận.

Lúc đó, các hạm đội Mỹ đã kéo đến sát đảo Okinawa. Không còn lựa chọn, những tàn tích rách nát và chắp vá của hải quân Nhật Bản bắt buộc phải lên đường ứng chiến, dù tham mưu trưởng - Phó đô đốc Ryunosuke Kusaka phản đối quyết liệt. Ông xem đó chỉ là một sự hy sinh vô ích. Tiếc rằng, sự phản đối của ông đi ngược lại tinh thần võ sĩ đạo truyền thống.

Là lực lượng duy nhất còn khả năng chiến đấu của Hạm đội Liên hợp Nhật Bản, nhưng hạm đội số 2 cũng chỉ còn có 10 chiến hạm, bao gồm siêu thiết giáp hạm Yamato, tuần dương hạm Yahagi cùng tám khu trục hạm. Trước khi lên đường, phó đô đốc Ito đã mở tiệc mời tất cả các sĩ quan dưới quyền. 

Ai cũng hiểu hàm ý của ông: Đây là bữa tiệc chia tay. Bởi vì, ngay cả chính Yamato cũng chỉ có thể mang theo đủ số nhiên liệu cho quãng đường đến Okinawa. Nó không còn đủ dầu cho chặng quay về.

Và trận đánh đã nổ ra khi Yamato cùng các tàu hộ vệ mới đi được nửa đường, đến eo biển Bungo. Họ bị tàu ngầm Mỹ phát hiện, và hải quân Mỹ ngay lập tức lên kế hoạch tập kích. 

Cho dù trước đó, Bộ tư lệnh hải quân Nhật Bản đã cho 341 máy bay dội bom cùng 355 phi cơ Thần phong cảm tử oanh tạc dữ dội suốt 4 giờ đồng hồ vào hạm đội Mỹ đang đóng gần Okinawa, không quân - hải quân Hoa Kỳ vẫn còn thừa tiềm lực để đánh đòn quyết định. Đòn báo thù ngọt ngào cho Trân Châu Cảng, bởi Yamato còn hơn cả là một chiến hạm.

Chấm dứt một kỷ nguyên

Yamato là một biểu tượng, biểu tượng của sức mạnh hải quân Nhật Bản. Đánh chìm biểu tượng ấy, nghĩa là bẻ gãy và phá sập mọi niềm kiêu hãnh, mọi ý chí chiến đấu còn sót lại.

Yamato cũng là sản phẩm "hoành tráng" nhất của kỷ nguyên "tàu to súng lớn", khi các cường quốc đại dương phô diễn thực lực của mình thông qua kích cỡ của chiến hạm. Đó là một chiếc soái hạm chủ lực khổng lồ, lớn nhất thế giới từng được chế tạo, với tải trọng tối đa lên đến 72.800 tấn. Đó là một pháo đài trên biển thực thụ, với 9 pháo hạm nòng cỡ lớn (460mm), tầm bắn 42 km.

Thế nhưng, "con thủy quái" ấy lại chỉ có thể di chuyển với tốc độ tối đa 27 hải lý/giờ. Nguy hại hơn, do quá nổi tiếng, Yamato luôn được xem là mục tiêu săn lùng, "tìm và diệt" của toàn bộ không quân cũng như không quân - hải quân Mỹ. 

Bom dội xuống boong tàu Yamato.
Bom dội xuống boong tàu Yamato.

Bất cứ lúc nào Yamato xuất hiện, một số lượng khổng lồ máy bay và tàu chiến cũng được huy động, nhằm đánh gục nó. Ngược lại, hải quân Nhật Bản cũng phải làm tất cả để bảo vệ Yamato.

Và do quá dễ nhận biết từ xa bởi kích cỡ không thể nhầm lẫn, Yamato luôn bị trinh sát địch phát hiện sớm, đồng nghĩa với việc không bao giờ hạm đội hộ tống nó sở hữu được yếu tố bất ngờ.

Một thực tế éo le và khá chua chát, bất kể những chiến công khá lừng lẫy (như việc bắn chìm 2 tàu khu trục và 1 tàu hộ tống trong trận hải chiến Samar), Yamato chưa từng cùng hải quân Nhật Bản giành được một chiến thắng nào trên biển. Sự có mặt của nó trong biên chế Hạm đội Liên hợp, hầu như chỉ thuần túy có ý nghĩa về mặt tinh thần, chứ không hề mang tới những giá trị chiến lược.

Sau "cái chết" của Yamato, chẳng còn cường quốc đại dương nào cố gắng đóng những chiếc thiết giáp chiến đấu hạm khổng lồ như vậy nữa. Hàng không mẫu hạm trở thành xu thế tất yếu, mà chính việc Yamato bị đánh chìm cũng khẳng định rằng những mục tiêu to lớn có thể dễ dàng bị tổn thương đến như thế nào, để các tàu sân bay cũng chỉ được sử dụng hạn chế và bắt buộc phải được bảo vệ hết sức cẩn mật.

Một kỷ nguyên khép lại. Tiến trình phát triển của lịch sử hải quân thế giới cũng thay đổi từ cột mốc đó, với tiếng nổ rung chuyển biển trời từ hầm đạn pháo của Yamato… 

* Thông số cơ bản của Yamato: Dài 263m, rộng 36,9m, mớm nước 11m, tải trọng tiêu chuẩn 69.900 tấn, thủy thủ đoàn tiêu chuẩn 2.800 người. Ban đầu, Yamato được trang bị 12 pháo hạm 155mm, nhưng sau khi sửa chữa năm 1944 giảm xuống còn 6 khẩu. Ngoài ra, Yamato còn được trang bị 12 pháo hạm 127mm, 162 pháo phòng không 125 mm cùng 4 súng máy phòng không (vào thời điểm bị đánh chìm).

* Chỉ còn 269 người trong toàn bộ thủy thủ đoàn sống sót, sau khi Yamato bị đánh chìm. Tối 8-4-1945, chỉ còn 4 khu trục hạm của hạm đội 2 hải quân hoàng gia Nhật Bản trở về được căn cứ. Đổi lại, sau 3 giờ oanh kích, không quân - hải quân Hoa Kỳ chỉ mất 10 máy bay.

Phi Hồ

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.