Trong những năm qua, "cuộc chiến" về cách phản ứng với trí tuệ nhân tạo (AI) tại Hollywood chưa khi nào thôi nóng, và hậu quả mà nó để lại cũng rất nghiêm trọng, từ cuộc biểu tình kép trong năm 2023, 2024 khiến giới điện ảnh "đóng băng" 2 năm, đến những tranh cãi xuất hiện liên tục trên các mặt báo. Thế nhưng "trận địa" mới đây đã có những bước chuyển mình, khi những đối tượng từng được xem là "thành trì" của sự sáng tạo giờ cũng lung lay trước làn sóng này.
nhưng A24 cũng phải ngã lòng trước sự can dự của trí tuệ nhân tạo.
Theo đó vào đầu tháng này, hãng phim độc lập A24 cho biết đã chính thức ký một thỏa thuận hợp tác nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo trị giá 75 triệu USD với công ty mẹ Google, qua đó họ sẽ làm việc với DeepMind để phát triển các công nghệ làm phim mới nhất. Điều đáng chú ý là thỏa thuận này không cho phép Google truy cập vào thư viện nội dung hoặc dữ liệu của A24, vì vậy không có mối nguy những bộ phim nổi tiếng của studio sẽ được sử dụng như các đầu vào huấn luyện mô hình công nghệ. Tuy vậy thì sự hợp tác cũng được đổi bằng "lợi ích" khác, khi ông lớn này sẽ được tiết lộ về quy trình vận hành vốn dĩ "tuyệt mật" của studio, bởi trong những năm qua, chỉ với nguồn kinh phí hạn chế nhưng A24 đã cho ra mắt hàng loạt tác phẩm đình đám, gặt hái được sự công nhận của cả công chúng lẫn giới phê bình.
Thật ra xu hướng hợp tác giữa các hãng phim với những "ông lớn" công nghệ như trường hợp trên không phải quá hiếm, bởi nếu nhìn rộng, cũng có thể thấy nhiều điều tương tự, như nền tảng streaming lớn nhất thế giới Netflix gần đây đã mua lại công ty công nghệ tập trung vào trí tuệ nhân tạo InterPositive qua thương vụ ước tính trị giá khoảng 600 triệu USD. Trong khi đó Lionsgate cũng đã hợp tác một cách chặt chẽ với Runway để tạo ra các video bằng trí tuệ nhân tạo tùy chỉnh, được đào tạo trên thư viện dữ liệu khổng lồ của bản thân mình… Tuy vậy trường hợp A24 gây nhiều chú ý bởi hãng phim này từ lâu được xem chính là "thành trì" để giữ ngành nghệ thuật thứ 7 đi đúng định hướng, từ làn sóng "phản" phông xanh, phim giải trí và siêu anh hùng đến trí tuệ nhân tạo. Vì vậy lần hợp tác này khiến nhiều người hâm mộ của studio cảm thấy như bị phản bội.
Như văn hóa đại chúng và cộng đồng người dùng mạng xã hội từ lâu thừa nhận: "A24 không chỉ là một hãng phim, mà đó còn là một hệ tư tưởng". Bởi lẽ trong lịch sử điện ảnh, có rất ít studio thành công liên tiếp với những hiện tượng đậm tính nghệ thuật như "Moonlight", "Midsommar", "Civil War"… hay mới đây nhất là "BACKROOMS", cũng chẳng có hãng phim nào thực hiện thành công một ý tưởng điên rồ như "Everything Everywhere All At Once" trong bối cảnh thị hiếu ngày càng dàn phẳng với những sản phẩm thiên về giải trí… Vì vậy A24 không chỉ đóng vai trò là mắt xích trong ngành công nghiệp điện ảnh, mà còn là "người giữ cửa". Và khi công ty này đồng ý thỏa hiệp, đó không chỉ là sự tan vỡ của những ảo tưởng, mà còn cho thấy tương lai vô cùng ảm đạm, khi "vương quốc" của những sáng tạo con người giờ phải lùi bước trước những vận động không thể khác đi.
Trước phản ứng tiêu cực của khán giả, Scott Belsky - người đứng đầu bộ phận công nghệ A24 Labs của hãng phim cho biết lần hợp tác này "không giống với cách mà các hãng khác hợp tác với những "ông lớn" công nghệ". Vị này cho biết: "Chúng tôi nghĩ rằng có những cách tận dụng công nghệ tốt hơn, vừa bảo toàn quyền kiểm soát sáng tạo vừa hỗ trợ việc chấp nhận rủi ro", đồng thời lập luận các công cụ mới "sẽ không giống với loại trí tuệ nhân tạo tạo nội dung theo gợi ý mà mọi người thấy không thoải mái gần đây". Đại diện hãng phim cũng thẳng thắn cho biết lần hợp tác này nhằm mục đích học hỏi và hỗ trợ giải quyết những khó khăn trong quy trình làm việc phía sau hậu trường, từ đó cho thấy công dụng của AI và trao quyền quyết định cho các nhà sáng tạo thay vì áp dụng một cách thụ động. Ở phía còn lại, Eli Collins - phó chủ tịch phụ trách sản phẩm của DeepMind cũng cho thấy khía cạnh tích cực của thương vụ này: "Chúng tôi tin rằng những đột phá sẽ xảy ra khi công nghệ được đưa vào tay những bộ óc xuất sắc nhất trong lĩnh vực này".
Bên cạnh vai trò mang tính "bản lề" của A24, phản ứng dữ dội cũng đến từ trường hợp trước đó, khi Disney phải kết thúc rất sớm dự án hợp tác với OpenAI vì nhận ra các nhân vật nổi tiếng như chuột Mickey đã bị ảnh hưởng theo hướng tiêu cực bởi các công cụ như MiniMax hay Midjourney thế nào. "Nhà chuột" không phải cái tên nhỏ bé, do đó thỏa thuận nói trên từng bước sụp đổ cho thấy nếu không có sự kiểm soát ngay từ ban đầu, sự hợp tác này rất dễ biến chất khi mà ranh giới giữa kiểm soát và lạm dụng là rất mong manh. Đứng dưới góc độ một người trong nghề, dù được hậu thuẫn bởi A24 nhưng YouTuber kiêm nhà làm phim tạo nên hiện tượng "BACKROOMS" gần đây là Kane Parsons cũng thẳng thắn gọi trí tuệ nhân tạo tạo sinh là "một triệu chứng của sự suy thoái văn hóa và kinh tế rộng hơn". Anh cho biết: "Nếu có thể búng tay và khiến AI biến mất mãi mãi, có lẽ tôi sẽ làm vậy. Về mặt sáng tạo, tôi không thích thú khi sử dụng những công cụ này. Nó đi ngược lại với những tôn chỉ của bản thân tôi".
Tuy vậy thì không phải ai cũng cùng quan điểm. Cụ thể, trước khi vụ việc của A24 diễn ra vài tuần, đạo diễn huyền thoại Martin Scorsese cũng gây bất ngờ khi tuyên bố giữ vai trò cố vấn tại công ty AI Black Forest Labs, nhằm thúc đẩy giới hạn của sự sáng tạo, từ đó tạo ra trải nghiệm sâu sắc và phong phú hơn. Chia sẻ với báo giới, người đứng sau những tuyệt tác như Vầng trăng máu, Sói già phố Wall, Taxi Driver… lý giải quyết định của mình: "Điện ảnh là một loại hình nghệ thuật còn non trẻ, chỉ mới khoảng 125 năm tuổi, vì vậy chúng ta phải cởi mở với sự phát triển". Cũng như A24, nhà làm phim 83 tuổi tương đối thận trọng với công nghệ mới, nói rõ bản thân chỉ mới sử dụng trong việc triển khai phân cảnh cụ thể cho các cảnh quay, giúp tiết kiệm thời gian và tăng mức độ hiệu quả trong luồng làm việc giữa các mắt xích của một dự án.
Không quá khác biệt với trường hợp A24, phản ứng dữ dội của dư luận đến chính từ việc Scorsese từng được xem là một "thành trì" vững chắc của ngành làm phim trong nhiều thập kỷ, mà nổi bật nhất là lần ông khẳng định phim siêu anh hùng nói riêng và phông xanh nói chung không phải điện ảnh trong giai đoạn "hoàng kim" nhất của chúng. Ông cũng là một trong những người tiên phong đưa điện ảnh về lại rạp phim, trong bối cảnh các nền tảng streaming không ngừng chi phối thị trường và làm biến dạng một cách đáng kể trải nghiệm thưởng thức nghệ thuật. Cũng vì lẽ đó khi tuyên bố sẽ hợp tác với một công ty AI, khán giả cảm thấy như bị phản bội cũng chính bởi "người giữ cửa" đã từng nhiệt huyết nâng đỡ cho sự sáng tạo.
Không thể phủ nhận cả A24 và Martin Scorsese đều có lý do hợp lý cho việc ủng hộ AI, nhưng như đã nói, con đường từ tiếp cận, tìm tòi, học hỏi cho đến lạm dụng là rất ngắn ngủi. Tương lai thế nào vẫn khá khó đoán, nhưng có thể khẳng định điều cần thiết nhất ngay bây giờ đây đó là theo sát từng bước ứng dụng của công nghệ này trước khi quá muộn. "Thành trì vĩnh hằng" là điều bất khả (và đã được chứng minh), nhưng khi mỗi khán giả có ý thức hơn để bảo vệ sự sáng tạo trong thưởng thức nghệ thuật, thì "bức tường" ấy sẽ được gia cố, nhưng không phải để chống lại xu hướng, mà là ngăn cản sai lầm có thể mắc phải.
