Chuyến xe về phía chân núi Sóc
Chuyến xe chở đoàn nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình thuộc Chi hội 1 - Hội Nhà văn Hà Nội rời cái ồn ào, chật chội của phố thị để ngược lên phía Sóc Sơn. Tham gia có hơn 30 thành viên, nhà văn Đặng Việt Thủy - Chi hội trưởng làm trưởng đoàn. Mùa này, mây trời ở vùng ngoại thành xanh ngắt, gió từ đồi thông thổi về lồng lộng. Điểm đến của đoàn là Công viên Ước - một không gian văn hóa, nghệ thuật độc đáo tọa lạc ngay dưới chân núi Sóc.
Chi hội 1 là nơi hội tụ nhiều gương mặt văn chương gạo cội của Thủ đô, những người cả đời gắn bó với trang giấy; đã kinh qua nhiều biến động của thời cuộc và hiểu thấu cái giá của từng nét mực. Thế nhưng, khi bước chân qua cánh cổng của công viên, tất cả dường như đều chậm lại một nhịp. Giữa không gian mênh mang của cây xanh, hồ nước, đá núi và những mảng kiến trúc mang đậm dấu ấn thiền - họa, người ta chợt nhận ra, đây không chỉ là một khu du lịch sinh thái hay một “công viên” thông thường, mà là một “bảo tàng sống” về tâm hồn của một con người đặc biệt, một không gian văn hóa.
Đón đoàn là vị chủ nhân của công viên - Trung tướng, nhà văn Hữu Ước. Ở tuổi thất thập, bóng dáng ông vẫn vững chãi như cây cọ, cây thông trên đồi Sóc Sơn; ánh mắt sáng, tinh anh của một người chưa bao giờ ngơi nghỉ sáng tạo. Ông cười, cái cười hào sảng của một vị tướng từng đi qua trận mạc, nhưng ẩn sau đó là nét thâm trầm, da diết của một nghệ sĩ đã nếm trải đủ mùi vị, vinh quang và cay đắng cuộc đời.
Nằm yên bình ven chân núi, Công viên Ước là sự kết hợp giữa thiên nhiên hoang sơ và bàn tay kiến tạo của con người. Ít ai biết rằng, trước khi có một quần thể nghệ thuật lung linh và tĩnh lặng như hôm nay, nơi đây từng là một vùng đồi hoang sỏi đá, cằn cỗi và thô ráp. Bằng bàn tay, trí tuệ và khát vọng của mình, Hữu Ước đã biến mảnh đất này thành một không gian văn hóa đập cùng nhịp đập với trái tim ông.
Đi dọc theo những con đường lát đá quanh co, đoàn nhà văn Hà Nội không khỏi ngỡ ngàng trước mật độ sáng tạo dày đặc ở nơi này. Công viên Ước là nơi lưu giữ hàng trăm bức tranh sơn dầu, tranh khắc gỗ, hàng chục cụm điêu khắc, hàng trăm hiện vật ký ức gắn liền với cuộc đời binh nghiệp, báo chí và văn chương của ông. Nơi này có chùa, có tháp, có khu trưng bày mỹ thuật, có nhà lưu niệm, có không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, và có cả những khoảng sân khấu ngoài trời dành cho âm nhạc và kịch nghệ; có những hồ nước nhỏ thả sen lặng lẽ phản chiếu mây trời.
Tình bút mực
Buổi giao lưu diễn ra trong không khí vừa trang trọng, vừa ấm cúng, đậm đà chất nghĩa tình đồng nghiệp, duyên bút mực. Các nhà văn, nhà thơ trong đoàn: Đặng Việt Thủy, Bùi Quảng Bạ, Chử Thu Hằng, Đậu Hoài Thanh, Chung Tiến Lực, Khúc Hồng Thiện... đã cùng nhau ôn lại hành trình sáng tạo của Hữu Ước. Ông là một hiện tượng kỳ lạ của văn học - nghệ thuật Việt Nam hiện đại: Một vị tướng cầm quân, cầm bút, từng làm Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng CAND, Tổng Biên tập của những tờ báo lớn như Báo Công an nhân dân, An ninh thế giới, Văn nghệ Công an; Giám đốc Truyền hình ANTV; đồng thời là tác giả của hàng chục tiểu thuyết, tập thơ, hàng chục kịch bản sân khấu được dàn dựng gây tiếng vang và hàng ngàn bức tranh đầy ma mị, ám ảnh.
Tại buổi giao lưu, các hội viên Chi hội 1 đã bày tỏ sự khâm phục trước sức làm việc và năng lượng sáng tạo chưa bao giờ cạn kiệt của ông. Nhà thơ Đậu Hoài Thanh xúc động chia sẻ: “Hữu Ước là người sống cuồng nhiệt và viết cũng cuồng nhiệt. Ở ông, ranh giới giữa văn chương và cuộc đời hầu như bị xóa bỏ. Ông viết như thể nếu không viết, không vẽ, không sáng tạo thì ông không thể sống nổi. Công viên Ước này chính là cuốn tiểu thuyết lớn nhất, bức tranh đồ sộ nhất mà ông dùng cả đời mình để hoàn thành và tặng lại cho đời”.
Triết lý của “Ước”
Tại sao lại là Công viên Ước? Cái tên đơn sơ ấy, trước hết bắt nguồn từ chính tên khai sinh của Trung tướng, nhà văn Nguyễn Hữu Ước. Nhưng vượt lên trên cái tên cá nhân, chữ “Ước” ở đây đã mang một tầng nghĩa biểu tượng sâu thẳm. Đó là Ước vọng. Cả đời Hữu Ước là một chuỗi những khát vọng không ngơi nghỉ: Khát vọng cống hiến cho Tổ quốc khi mang áo vải tân binh vào chiến trường; khát vọng đổi mới báo chí, đưa những tờ báo ghim sâu vào lòng độc giả; khát vọng mổ xẻ những góc khuất tăm tối của con người để hướng tới cái thiện thông qua hội họa, kịch bản và tiểu thuyết; và cuối cùng là khát vọng dựng xây một “cõi lành” cho nghệ thuật.
Đó cũng là Ước nguyện. Một ước nguyện gửi lại cho đời. Ở cái tuổi ngả bóng về chiều, sau khi đã đi qua đủ mọi cung bậc vinh - tủi, đắng - ngọt, người ta thường muốn thu mình lại. Nhưng Hữu Ước thì khác, ông mở rộng lòng mình ra với đất trời Sóc Sơn. Ông dốc toàn bộ vốn sống, tích lũy cả đời cùng sự chung tay của bạn bè để biến nơi này thành một điểm hẹn văn hóa cộng đồng.
Ông muốn Công viên Ước trở thành nơi lưu giữ ký ức của một thế hệ cầm súng và cầm bút, nơi các văn nghệ sĩ mai sau có thể tìm về để thưởng thức nghệ thuật, để suy ngẫm và để thấy yêu hơn cuộc đời này.
“Điều Ước để lại” - đó không chỉ là sự để lại của một tài sản vật chất lâu dài, mà là sự để lại của một tinh thần sáng tạo không cằn cỗi, một thái độ sống quyết liệt, sống hết mình, yêu hết mình và cống hiến đến giọt mực - giọt lực cuối cùng.
Chuyến giao lưu của chúng tôi không chỉ là một sự kiện sinh hoạt chuyên môn thành công, mà đã trở thành một kỷ niệm văn học đẹp đẽ. Nó nhắc nhở những người cầm bút về sức mạnh của tâm huyết và lòng kiên trì. Văn chương hay nghệ thuật, nếu chỉ dừng lại trên trang giấy hay khung tranh thì đôi khi vẫn chưa đủ. Nó cần phải đi vào đời sống, tạc vào thiên nhiên, hóa thân thành những giá trị hữu hình có khả năng che chở và nuôi dưỡng tâm hồn con người.
Hữu Ước đã làm được điều đó. Giữa lòng đất Sóc Sơn linh thiêng, nơi gắn liền với huyền thoại Thánh Gióng bay về trời, nay có thêm một “chốn đi về” ngát xanh dấu ấn văn hóa và sáng tạo. Công viên Ước vẫn ở đó, lặng lẽ đơm hoa, lặng lẽ đón những tâm hồn đồng điệu, yêu cái đẹp và vì cái đẹp. Những điều ước hướng thiện, hướng thượng mà nhà văn để lại cho đời sẽ còn vang vọng, như tiếng gió ngàn reo đồi thông, như những dòng chữ ấm áp thật khó phai mờ khi khắc trên đá, trên trang giấy thời gian, trong tâm khảm bằng hữu và bạn đọc.
