Cán bộ, chiến sĩ các thế hệ lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ CAND luôn trân trọng nhớ đến công lao to lớn của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn (1916-1986), người “cha đẻ”, có công lớn trong việc đặt nền móng xây dựng lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ của CAND Việt Nam.
Sau khi nhận nhiệm vụ người đứng đầu lực lượng CAND (tháng 8/1952), đồng chí Trần Quốc Hoàn đề xuất xây dựng một đơn vị trinh sát kỹ thuật vô tuyến điện và được Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng chấp thuận. Sau gần 2 năm chuẩn bị lực lượng, phương tiện, ngày 1/7/1954, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn quyết định thành lập “Phòng đặc biệt MATH”.
Trong thư gửi đồng chí Hoàng Tùng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng lúc đó, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn viết: “Vấn đề tổ chức Phòng đặc biệt theo chỉ thị của Trung ương, hiện nay đã tiến hành, mặc dù còn thiếu nhiều điều kiện như cán bộ, phương tiện,... nhưng tôi đề nghị cứ cho Phòng đó bắt đầu làm việc từ đầu tháng 7/1954 và sẽ kiện toàn dần”.
Đại tá Võ Đại Giáo, một trong 5 cán bộ đầu tiên của MATH nhớ lại: Vào buổi sáng 1/7/1954, khoảng 8 giờ, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn nói, đại ý: “Hôm nay, Phòng đặc biệt MATH thuộc Văn phòng Trung ương Đảng được thành lập. Nhiệm vụ của các đồng chí rất quan trọng là thu tin tức của địch để nắm âm mưu và hoạt động của chúng, phục vụ công tác kháng chiến... Trong các phương pháp tìm hiểu địch thì phương pháp này tương đối chính xác hơn hết. Hiện nay địch đang tìm mọi cách do thám, gây cơ sở phản động, thả biệt kích vào hậu phương để phá hoại. Công tác dùng kỹ thuật vô tuyến điện để thu tin tức tình báo và chống gián điệp có tác dụng, giá trị rất lớn... Về tổ chức, Phòng đặc biệt MATH thuộc Trung ương Đảng. Trung ương giao cho tôi trực tiếp phụ trách đơn vị này. Các đồng chí cố gắng làm việc tốt, thu tin chính xác, báo cáo kịp thời cho tôi để xử lý”.
Bộ trưởng giao một số quy ước liên lạc của các mạng đài các đơn vị quân đội và gián điệp Pháp ở Việt Nam để cán bộ, chiến sĩ Phòng đặc biệt MATH theo dõi, thu tin. Với tinh thần hăng hái làm việc, được Bộ trưởng trực tiếp hướng dẫn, chỉ đạo, anh em Phòng đặc biệt MATH theo dõi các mạng đài của quân Pháp ở Việt Nam, qua đó đã phát hiện và 7 lần thu được tin về việc chuyển quân, chuyển vũ khí... Những tin tức này giúp ta nắm được một phần âm mưu, hoạt động của Pháp và một số đối tượng phản cách mạng, qua đó ngăn chặn các hoạt động phá hoại của chúng trước khi rút quân và góp phần vào việc tiếp quản Thủ đô Hà Nội thắng lợi.
Tháng 10/1954, cán bộ, chiến sĩ Phòng đặc biệt MATH cùng đoàn quân kháng chiến về tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Tại đây, từ cuối năm 1954 đến 1956, MATH được Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn giao trọng trách theo dõi và phát hiện hoạt động của gián điệp Pháp cài lại trong Chuyên án TN25 và các chuyên án khác. Đặc biệt, MATH đã tham gia theo dõi, phát hiện, đánh bại âm mưu và hoạt động của nhóm gián điệp CIA cài lại ở miền Bắc trong vụ Trần Minh Châu (tức Cập) trong Chuyên án C30...
Năm 1957, Phòng đặc biệt MATH được Trung ương quyết định nâng lên thành Tiểu ban Nghiên cứu xã hội và đến năm 1961 là Vụ Nghiên cứu xã hội Trung ương (Cơ quan 198) thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng, do Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn trực tiếp phụ trách. Lực lượng trinh sát kỹ thuật vô tuyến điện được Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn cho tăng cường bằng việc mở các khóa đào tạo ở Trường Công an Trung ương rồi bổ sung. Ông cũng đề xuất và được Đảng, Chính phủ ta đề nghị Liên Xô viện trợ các phương tiện kỹ thuật quan trọng để phục vụ công tác, chiến đấu.
Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đã chỉ đạo công an các địa phương chú trọng công tác trinh sát kỹ thuật. Lực lượng này lúc đầu còn ít và được bố trí ở cơ quan trinh sát bảo vệ chính trị. Mặc dù vậy, lực lượng trinh sát kỹ thuật tuy non trẻ nhưng đã góp phần lập nhiều chiến công trong công tác đấu tranh chống gián điệp, biệt kích của Pháp, bọn phản động và các loại tội phạm hình sự khác, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở vùng giải phóng, An toàn khu và cả những vùng bị địch tạm chiếm...
Năm 1960, trước yêu cầu mới của cách mạng, Bộ Công an thành lập Cục Trinh sát kỹ thuật (C39). Đây là một đơn vị trinh sát kỹ thuật có các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ đặc biệt để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội, đấu tranh bảo vệ miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chống chiến tranh phá hoại của địch và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Năm 1963, do yêu cầu của cuộc đấu tranh chống gián điệp biệt kích Mỹ - Sài Gòn, để thuận lợi và có hiệu quả hơn trong công tác chiến đấu, phối hợp với các lực lượng và công an các địa phương, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đề xuất chuyển Vụ Nghiên cứu xã hội Trung ương về Bộ Công an. Cơ quan 198 chính thức trở thành biên chế của Bộ Công an, thường được gọi là Cục Tình báo và Phản gián điện đài.
Lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ đã được Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn cho tuyển dụng nhiều người tốt nghiệp các chuyên ngành toán học, kỹ thuật hạng giỏi ở nước ngoài và trong nước; đồng thời cử cán bộ đi nghiên cứu sinh, các lớp dài hạn, ngắn hạn về kỹ thuật, ngoại ngữ ở nước ngoài. Ông đã mời các giáo sư Tạ Quang Bửu, Hoàng Tụy, Phan Đình Diệu... để tìm hiểu về toán học, máy tính nhằm ứng dụng vào công tác, chiến đấu của lực lượng CAND.
Từ năm 1961 đến năm 1975, lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ là một trong những mũi chủ công đấu tranh có hiệu quả và làm thất bại hoàn toàn cuộc chiến tranh gián điệp biệt kích của Mỹ - Sài Gòn chống phá miền Bắc và vùng giải phóng miền Nam.
Trong những thời kỳ cao điểm đấu tranh với gián điệp, biệt kích, gần như hằng tuần, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đều trực tiếp đến chỉ đạo, kiểm tra và động viên lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ. Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn động viên và yêu cầu: Chúng ta cần phải giữ bí mật tuyệt đối, không để địch biết về lực lượng này. Các đồng chí cố gắng làm việc và chiến đấu, chịu hy sinh thầm lặng để bảo đảm thắng lợi cuộc đấu tranh”.
Nhiều cán bộ của lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ đã kể lại những câu chuyện cảm động, ấm áp về vị Bộ trưởng rất sáng suốt, sâu sắc, gần gũi với cán bộ lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ. Ông thường đến thăm và nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ lực lượng trinh sát kỹ thuật ngay tại buồng máy. Ông động viên, phát kẹo cho cán bộ, chiến sĩ đang làm việc. Ông cũng rất quan tâm đến đời sống khó khăn, chỉ đạo các bộ phận tổ chức, chính sách giải quyết các chế độ đãi ngộ cho cán bộ, chiến sĩ kỹ thuật nghiệp vụ được hưởng phụ cấp lao động độc hại...
Vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lực lượng kỹ thuật nghiệp vụ đã cử một số đơn vị vào tuyến lửa Vĩnh Linh, chiến khu Tây Ninh với hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ thu tin, nắm tình hình địch rất hiệu quả, phục vụ đắc lực cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.
Trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ đất nước, lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ CAND đã lập nhiều chiến công xuất sắc, góp phần bảo vệ vững chắc nền độc lập, chủ quyền, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ được Đảng và Nhà nước tặng thưởng 13 lượt đơn vị và cá nhân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (3 lượt cấp cục, 9 lượt cấp phòng và 1 cá nhân), 2 Huân chương Hồ Chí Minh, 2 Huân chương Độc lập và hàng ngàn Huân chương Quân công, Chiến công, Bảo vệ Tổ quốc các loại.
Trong tình hình mới, khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ số có những bước phát triển tột bậc, tác động mạnh mẽ đến an ninh và sự phát triển của mỗi quốc gia. Lực lượng Kỹ thuật nghiệp vụ CAND với truyền thống vẻ vang đã và đang phát huy được vai trò và sức mạnh của mình. Điều đó cũng chứng tỏ tầm nhìn xa trông rộng của Đảng, Nhà nước ta và cố Bộ trưởng Bộ Công an Trần Quốc Hoàn.
