AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

Khi “cơn sóng thần” AI đổ bộ

Đầu tháng 3, Yang Hanhan không giấu được kinh ngạc khi biết rằng một bộ phim ngắn “Hoắc Khứ Bệnh” do cô và cộng sự sản xuất bằng trí tuệ nhân tạo (AI) bất ngờ gây sốt ở trong và ngoài nước. Chỉ sau 10 ngày đăng tải, bộ phim đã đạt hơn 500 triệu lượt xem.

Phim dài khoảng 23 phút, kể về vị danh tướng thời Hán Vũ Đế trong cuộc chiến chống Hung Nô. Trong phim, từ những đại cảnh chiến tranh hoành tráng đến các chi tiết nhỏ như cát bụi, tiếng hí ngựa vang dội, những cái nhíu mày tinh tế của nhân vật đến hiệu ứng ánh sáng, bóng đổ… đều đạt mức chất lượng điện ảnh.

 “Các chi tiết này đã phá vỡ định kiến về nội dung do AI sản xuất là “sượng trân” và chất lượng thấp”, tờ CN News nhận định. Trong khi đó, nhiều khán giả phải thốt lên: “Đây là một điều thật điên rồ!” hay “có cảm giác lạnh sống lưng”.

Chia sẻ về quá trình thực hiện, đạo diễn tiết lộ, bộ phim được tạo bằng Seedance 2.0 - một mô hình AI tạo video (text-to-video) do công ty công nghệ Trung Quốc ByteDance (công ty mẹ của TikTok) phát triển được ra mắt khoảng đầu năm 2026. Đội ngũ thực hiện gồm 5 người với tổng thời gian sản xuất phim mất 48 giờ, chi phí chỉ 3.000 NDT (hơn 11 triệu đồng).

Ông Yang, Giám đốc một công ty về AIGC (artificial intelligence-generated content, tạm dịch là nội dung do AI tạo ra thông qua dữ liệu) đến từ Vũ Hán cho rằng: “Sản xuất một bộ phim dài 4 phút trong vòng 48 giờ đang trở thành tiêu chuẩn của ngành”. Ông Yang nhận định thêm, khi công nghệ AI tiếp tục phát triển, việc sáng tạo phim ảnh, truyền hình và xuất khẩu văn hóa của Trung Quốc đang được định hình lại.

Thực tế, thị trường phim, đặc biệt là phim ngắn do AI sản xuất đang tăng trưởng rõ nét tại thị trường tỷ dân. Theo CBN, trong 7 ngày nghỉ lễ Tết Nguyên đán 2026, lượt phát phim ngắn tại Trung Quốc đạt 8,7 tỷ, trong đó sản phẩm do AI thực hiện chiếm 30%. Trong tháng 1, số lượng phim AI mô phỏng người thật tăng trưởng nhanh nhất trong các thể loại video ngắn.

Tại Hội nghị Công nghiệp Sản xuất Phim truyền hình Trung Quốc năm 2026, ông Feng Shengdong, Vụ trưởng Vụ Quản lý phim truyền hình thuộc Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia (NRTA) Trung Quốc thừa nhận: “Nếu năm ngoái chúng ta chỉ thấy làn sóng AI ập đến từ xa, thì giờ đây AI đã càn quét mọi ngóc ngách của ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình như một cơn sóng thần”.

AI trở thành trợ lý đắc lực, thay đổi cách làm phim

Tìm thông tin bằng Doubao, bổ sung nội dung bằng ChatGPT, rồi sử dụng các công cụ như Jimeng, Xiaoyunque, Seedance để tạo ra những đoạn phim theo ý tưởng... Với biên kịch trẻ Si Xiang, công việc hiện nay gần như không thể tách rời AI, hiệu suất cũng nhờ đó tăng lên đáng kể.

“AI có thể giúp tôi tìm kiếm và bổ sung thông tin, hỗ trợ một số công việc biên tập văn bản cần tóm tắt và sắp xếp. Chẳng hạn, khi cần chuyển thể một cuốn tiểu thuyết thành kịch bản phim, tôi đã nhờ AI giúp tôi trích xuất nội dung chính của mỗi chương”, Si Xiang thừa nhận với Xinhua và nói AI giống như một trợ lý biên kịch của mình.

Điều đó cho thấy, đa số khâu sáng tạo nội dung vẫn do con người thực hiện, nhưng ở khâu hậu kỳ, sự can thiệp của AI ngày càng rõ nét.

Nhà sản xuất Zhou Linsong tiết lộ, từ năm 2025, anh đã sử dụng AI để xử lý một lượng lớn hình ảnh như chuyển cảnh ngày đêm, hiệu ứng góc rộng, giúp giảm thời gian, chi phí đáng kể cho một bộ phim điện ảnh. “Ngoài ra AI còn có thể ghép khuôn mặt cho diễn viên. Nếu sử dụng kỹ thuật 3D, đồ họa có thể tốn hơn 100.000 NDT (hơn 381 triệu đồng)/ phút, nhưng nhờ AI, chi phí giảm còn từ 10.000-20.000 NDT (38-76 triệu đồng) là tối đa”, Zhou Linsong nói.

Liu Song, Giám đốc hiệu ứng hình ảnh tại Tiangong Yicai, tiết lộ rằng họ bắt đầu sử dụng AI trong sản xuất hiệu ứng hình ảnh từ 2-3 năm trước. Liu đánh giá, hiệu quả của AI trong việc tạo ra hình ảnh ngày càng được cải thiện rõ rệt. “Ban đầu, AI có thể giúp chúng tôi tạo ra tranh phác thảo ý tưởng và thiết kế. Sau đó, AI dần dần có khả năng tạo ra tranh vẽ kỹ thuật số, vật liệu động cho cảnh quay xa, hoặc thậm chí các đại cảnh. Giờ đây, AI có thể thay thế việc dựng hình kỹ xảo truyền thống, tạo ra các mô hình 3D chi tiết, đồng thời làm cho chi tiết hình ảnh phong phú hơn và tăng cường tính chân thực”, Liu Song bày tỏ.

Liu Simin từng là một nhà sản xuất phim truyền hình, nhưng giờ đây cô thích tự gọi mình là nhà sản xuất phim AI hơn. Tìm hiểu sâu hơn, cô phát hiện ra rằng công nghệ này sẽ tạo ra một quy trình làm việc mới khác biệt so với sản xuất phim truyền hình truyền thống.

Trong phim do AI tạo ra, có thể không có diễn viên thật, không máy quay, không cảnh quay thực tế, thay vào đó là toàn bộ ê kíp tương tác trực tiếp với AI. Sau khi kịch bản được hoàn thiện, đạo diễn trước tiên xác định các nhân vật chính, các cảnh chính và phong cách hình ảnh của toàn bộ phim, sau đó phác thảo kịch bản phân cảnh. Bước này rất quan trọng trong toàn bộ quá trình bởi vì: “Kịch bản phân cảnh giống như sách hướng dẫn cho toàn bộ dự án. Nếu không có bảng phân cảnh rõ ràng, các bước tiếp theo không thể thực hiện được”.

Sau đó, bộ phận sản xuất sẽ viết hướng dẫn theo yêu cầu, AI tạo ra video, rồi tiến hành hậu kỳ dựng phim, lồng tiếng, chỉnh màu... Theo quan điểm của Liu Simin, để đảm bảo chất lượng sản xuất cao, phim AI có thể không nhất thiết phải có chu kỳ sản xuất ngắn hơn phim truyền thống, nhưng chi phí nhân sự chắc chắn sẽ giảm đáng kể.

Không riêng Liu Simin, trước “cơn sóng thần” AI, Wu Qiang, một nhà sản xuất phim ngắn người đóng ở Tây An, Trung Quốc giờ đây cũng buộc phải chấp nhận thua lỗ, hủy toàn bộ phim người đóng mà công ty của anh đang thực hiện để chuyển hướng làm phim ngắn AI.

Ngành phim đứng trước cơ hội và thách thức mới

Theo Xinhua, việc giảm chi phí đáng kể đã trực tiếp làm thay đổi hệ sinh thái ngành công nghiệp và hạ thấp rào cản gia nhập cuộc đua sản xuất phim. Ông Du Hongjun, Phó tổng thư ký Hội Văn học Điện ảnh Trung Quốc tin rằng, khái niệm “một người làm cả đoàn làm phim” đang trở thành hiện thực.

Bức tranh ngành công nghiệp tương lai có thể sẽ phân cực: một bên là các hãng phim lớn với nguồn lực hàng đầu, và bên kia là vô số các nhóm nhỏ hoặc thậm chí là các nhà làm phim đơn lẻ. Đối với nhiều nhà làm phim trẻ, điều này mở ra những khả năng mới. “Với chi phí chỉ vài trăm nghìn hoặc thậm chí vài chục nghìn NDT, họ có thể tự sản xuất và hoàn thiện phim của mình mà không cần phải trải qua quá trình gian khổ tìm kiếm vốn đầu tư và xây dựng đội ngũ sản xuất”, ông Du nhận định.

Trong khi đó, nhiều vị trí công việc mới cũng đang xuất hiện. Qua thực tế làm việc, đạo diễn Liu Simin nhận thấy, riêng ở khâu diễn xuất, để đạt được kết quả như mong muốn, các sản phẩm làm bằng AI cần được cung cấp một lượng lớn câu lệnh chuẩn xác.

Trong khi, những đạo diễn, biên kịch kỳ cựu như Trương Nghệ Mưu hay Trần Khải Ca không thể thay họ viết các câu lệnh này thì người làm phim bằng AI phải rất hiểu yêu cầu của đạo diễn về diễn xuất cũng như cách xây dựng nhân vật. Từ đó chuyển hóa thành những chỉ dẫn mà AI có thể thực hiện. Theo bà, trong tương lai chắc chắn sẽ xuất hiện một vị trí mới có thể tạm gọi là “đạo diễn câu lệnh diễn xuất”.

Ở chiều ngược lại, sự xâm chiếm của AI đe dọa trực tiếp đến kế sinh nhai của những người làm trong ngành. Từ năm 2025, khi thị trường phim ngắn nở rộ, khắp nơi Trung Quốc mọc lên “phim trường dọc” - địa điểm quay của các đoàn làm phim ngắn, định dạng màn hình dọc. Các phim trường này chủ yếu nằm ở các thành phố hạng hai và hạng ba, nơi có giao thông thuận tiện, nguồn nhân lực dồi dào và cơ sở hạ tầng phát triển tốt, giúp nâng cao hiệu quả quay phim và giảm chi phí sản xuất. Các nhà làm phim, diễn viên khắp nơi đổ về tạo thành thị trường sản xuất sôi động, tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn người dân địa phương.

Tuy nhiên, khi “cơn sóng thần” AI ập đến, CN News ghi nhận, từ sau Tết Nguyên đán 2026, số lượng đoàn làm phim đến quay tại phim trường giảm sút trầm trọng. Nhiều chuyên gia trong ngành phải đối mặt với tình trạng không có việc làm.

Trước làn sóng này, giới chuyên môn đều đưa ra quan điểm thận trọng. Biên kịch Vu Chính thừa nhận đang phát triển các dự án AI, nhưng ông cho rằng AI chỉ là xu hướng nhất thời và không thể thay thế hoàn toàn cảm xúc con người trong nghệ thuật. “Những diễn viên có thực lực, biên kịch có tài, đạo diễn có năng lực thì không cần lo lắng. Con người vẫn có thể vượt qua công nghệ,” ông nhấn mạnh, đồng thời ví sự phát triển của AI giống như quá trình chuyển đổi từ phim hoạt hình sang phim người thật trước đây.

Tờ CN News cho rằng, sự thay đổi này phản ánh rằng cốt lõi của cuộc cạnh tranh trong tương lai không phải là sự đối đầu giữa con người và AI, mà là liệu có thể tạo ra những tác phẩm chất lượng cao, có chiều sâu và giàu cảm xúc hay không. “Trí tuệ nhân tạo có thể tính toán sở thích của khán giả, nhưng khó có thể tính toán được sự đồng cảm của khán giả. Những tác phẩm mà mọi người nhớ mãi thường không phải là những tác phẩm hấp dẫn nhất, mà là những tác phẩm chân thực nhất”, ông Feng Shengdong nhận định.

Yang Hanhan cũng có quan điểm tương tự: “Chúng ta vẫn còn một chặng đường dài về mặt kỹ thuật, trước khi có thể hiện thực hóa giấc mơ tạo ra một bộ phim điện ảnh hoàn chỉnh bằng AI. Nhưng giá trị thực sự của AI là giải phóng các nhà sáng tạo khỏi những công việc lặp đi lặp lại tẻ nhạt, cho phép họ dành nhiều thời gian hơn cho ý tưởng và việc kể chuyện. Sau cùng, điều thực sự quyết định chất lượng của một tác phẩm vẫn là gu thẩm mỹ, cảm xúc và suy nghĩ của người sáng tạo”.

Đội ngũ phát triển phim AI của Yang Hanhan hiện có 20 thành viên, đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau, từ biểu diễn âm nhạc, thiết kế, đến cả thợ cơ khí ôtô. Song, cô vẫn tự tin ấp ủ tham vọng trở thành đạo diễn phim chiếu rạp đầu tiên trên thế giới. Cô cho rằng: “AI trao quyền cho bất cứ ai có câu chuyện để theo đuổi ước mơ làm phim của mình. Tôi tin rằng đây là kỷ nguyên cho những người kể chuyện”.

Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan. Nhiều nghệ sĩ quốc tế đã lên tiếng phản đối việc sử dụng AI để tạo diễn viên ảo, cho rằng điều này xâm phạm quyền hình ảnh và làm suy giảm giá trị nghệ thuật. Một số hiệp hội diễn viên cũng cảnh báo về nguy cơ mất việc trên diện rộng.

Đạo diễn Liu Simin cũng lưu ý thêm, trong nhiều trường hợp, AI đang dần thay thế những khâu vốn thuộc về sáng tạo, nếu phụ thuộc lâu dài, người sáng tạo có thể trở nên thụ động, dần thấy phương án nào cũng chấp nhận được, từ đó đánh mất sự khắt khe và cảm quan nghệ thuật của mình. Trong khi đó, linh hồn của một tác phẩm vẫn phải do con người nắm giữ.

Thực tế, vẫn cần thời gian để tìm câu trả lời cho việc AI có thể sẽ thay đổi tương lai của ngành sản xuất phim ảnh như thế nào. Song, có một điều không thể bàn cãi là, “cơn sóng thần” AI chắc chắn sẽ tác động ngày càng nhiều tới công nghiệp điện ảnh, chứ không suy giảm.