Đây là khẳng định của TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, Giám đốc Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF) IV tại Hội thảo “Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh”. Sự kiện diễn ra vào chiều 30/6 tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ DANAFF IV.
Trong bài phát biểu đề dẫn, TS Ngô Phương Lan nhận định, AI tạo đang mở ra những khả năng chưa từng có cho điện ảnh. AI có thể hỗ trợ nghiên cứu thị trường, phân tích dữ liệu khán giả, phát triển ý tưởng, tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng hậu kỳ, cũng như mở rộng hoạt động quảng bá và phát hành tác phẩm trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, có hai điều mà cho đến nay AI vẫn chưa thể thay thế con người: đó là năng lực sáng tạo và trí tưởng tượng. Chính những giá trị ấy mới là cốt lõi làm nên bản sắc của điện ảnh. Đối với những nền điện ảnh đang phát triển như Việt Nam, AI và công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện ảnh toàn cầu. Nhưng cùng với những cơ hội là không ít thách thức mới.
Theo TS Ngô Phương Lan, không có sáng tạo nếu người sáng tạo không được bảo vệ; không thể có một nền công nghiệp văn hóa phát triển bền vững nếu quyền sở hữu trí tuệ không được tôn trọng. Vì vậy, những nỗ lực gần đây của Chính phủ Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế, tăng cường thực thi pháp luật và đẩy mạnh đấu tranh chống các hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số được đánh giá rất cao. Đây không chỉ là yêu cầu của tiến trình hội nhập quốc tế mà còn là nền tảng để xây dựng một môi trường sáng tạo lành mạnh, công bằng và bền vững cho các ngành công nghiệp văn hóa.
Trong bối cảnh đó, Hội thảo "Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh", được tổ chức trong khuôn khổ DANAFF IV, mang ý nghĩa đặc biệt thiết thực. Đây là dịp để các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, luật gia, nhà sản xuất, đạo diễn và nghệ sĩ cùng trao đổi về những cơ hội và thách thức mà AI mang lại; chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong ứng dụng công nghệ vào sản xuất, phát hành và quản trị điện ảnh; đồng thời thảo luận các giải pháp nhằm bảo vệ hiệu quả quyền của các chủ thể sáng tạo, quyền của khán giả cũng như tài sản trí tuệ trong môi trường số…
Phát biểu chỉ đạo hội thảo, đồng chí Nguyễn Huy Dũng, Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch nhận định, nếu chỉ nhìn AI như công cụ giúp làm phim nhanh hơn và rẻ hơn thì mới chỉ nhìn thấy một nửa vấn đề. Nửa còn lại quan trọng hơn nhiều. Khi chi phí tạo nội dung giảm xuống rất thấp thì chi phí để xác định nguồn gốc, xác định quyền, xác định trách nhiệm và bảo vệ niềm tin thị trường lại tăng lên rất cao.
Hiện nay, cần chuyển từ tư duy "làm phim" sang tư duy "tạo tài sản điện ảnh". Bộ phim không kết thúc khi rời rạp mà tiếp tục có đời sống trên các nền tảng số, truyền hình, giáo dục, du lịch, trò chơi, sản phẩm phái sinh và giao lưu quốc tế. Vì vậy, quyền sở hữu trí tuệ phải được quản trị ngay từ khi hình thành dự án, thay vì chỉ xử lý sau khi phim hoàn thành.
Để xây dựng nền điện ảnh số phát triển bền vững, Thứ trưởng Thường trực Nguyễn Huy Dũng gợi mở 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Xây dựng hệ thống dữ liệu và bảo vệ quyền cho điện ảnh Việt Nam; đưa quyền sở hữu trí tuệ vào ngay từ khâu thiết kế sản xuất; chuyển chống vi phạm bản quyền từ các chiến dịch sang năng lực vận hành thường xuyên; chọn một số bài toán AI có hiệu quả đo được để làm trước; tổ chức thực thi bằng đúng người, đúng việc, đúng chỉ số.
“Tôi tin rằng nếu chúng ta chọn đúng bài toán, đo đúng hiệu quả, bảo vệ đúng quyền, giao đúng việc và làm đến cùng, điện ảnh Việt Nam có thể bước vào một giai đoạn phát triển mới: Sáng tạo hơn, công bằng hơn, minh bạch hơn, có năng lực cạnh tranh cao hơn và đóng góp nhiều hơn cho công nghiệp văn hóa quốc gia”- Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng khẳng định.
Tại hội thảo, các tham luận, ý kiến trao đổi của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu đều thống nhất nhận định AI sẽ trở thành công cụ không thể thiếu trong ngành điện ảnh, song công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một khuôn khổ pháp lý minh bạch và tôn trọng quyền sáng tạo.
Các chuyên gia đến từ Việt Nam, Hàn Quốc và doanh nghiệp công nghệ quốc tế đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm về ứng dụng AI trong sản xuất, hậu kỳ, phục dựng phim, phân tích dữ liệu khán giả, xây dựng hệ sinh thái nội dung số và bảo hộ tài sản trí tuệ.
Nhiều ý kiến nhấn mạnh, trong bối cảnh AI có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói và nội dung với tốc độ rất nhanh, việc hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ chế xác thực nguồn gốc tác phẩm và tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ với giới sáng tạo là yêu cầu cấp thiết.
Các đại biểu cũng cho rằng Việt Nam cần tận dụng lợi thế của AI để nâng cao năng lực cạnh tranh của điện ảnh, đồng thời phải kiên định nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, nghệ sĩ và nhà sản xuất. Đây cũng là tiền đề quan trọng để xây dựng một ngành công nghiệp điện ảnh hiện đại, có khả năng hội nhập sâu với khu vực và thế giới, đúng với tinh thần "Nhịp cầu châu Á ra thế giới" mà DANAFF IV hướng tới.
