Các dự án Metro: Lại chuyện đội vốn cực lớn

Các dự án đường sắt đô thị (metro) ở TP Hồ Chí Minh nói riêng và ở Việt Nam nói chung đều bị tăng tổng mức đầu tư rất lớn. Vấn đề này dường như chưa được xem xét một cách đúng đắn, việc quy trách nhiệm cũng chưa được thực hiện nghiêm túc.

Ban Quản lý đường sắt đô thị TP Hồ Chí Minh đang kêu trời vì thiếu vốn cho các dự án đường sắt đô thị, đặc biệt là dự án tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) trong khi dự án này hiện đã hoàn thành được khoảng 70% các hạng mục.

Tuyến metro số 1 giai đoạn 1 (Bến Thành - Suối Tiên), dự kiến đưa vào sử dụng năm 2020) dài 19,7 km, tổng mức đầu tư sau điều chỉnh 2,49 tỉ USD (tương đương 47.325 tỉ đồng, chủ yếu vốn vay ODA của Nhật Bản). Tuy nhiên, dự án này ngoài việc từng đội vốn, nay lại rơi vào tình trạng thiếu tiền "kinh niên".

Ông Lê Nguyễn Minh Quang, Trưởng Ban quản lý đường sắt đô thị TP Hồ Chí Minh cho biết, năm 2006 dự án bắt đầu được nghiên cứu. Đường sắt đô thị là dự án hoàn toàn mới, đơn vị tư vấn trong nước thiếu kinh nghiệm, tính toán chưa sát với thực tế, không tham khảo, đối chiếu so sánh với suất đầu tư của các dự án quốc tế khác, chưa cập nhật được giá dẫn đến tổng nguồn vốn đầu tư ước tính ban đầu chỉ 17.000 tỉ đồng.

Năm 2008 dự án được Chính phủ đồng ý, với sự hỗ trợ của đơn vị tư vấn Nhật Bản có nhiều kinh nghiệm. Đánh giá lại, tổng mức đầu tư được nâng lên hơn 47.000 tỉ đồng mới sát với thực tế. 

Ông Lê Nguyễn Minh Quang, Trưởng Ban quản lý đường sắt đô thị TP Hồ Chí Minh.
Ông Lê Nguyễn Minh Quang, Trưởng Ban quản lý đường sắt đô thị TP Hồ Chí Minh.

Để khách quan, UBND TP Hồ Chí Minh đã mời hai đơn vị thẩm định của Singapore đánh giá lại, sau đó lấy ý kiến và được các Bộ Giao thông vận tải, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính đồng thuận. Trên cơ sở đó, UBND TP Hồ Chí Minh báo cáo và được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng mức đầu tư sau điều chỉnh.

Từ năm 2011 đến nay, hàng năm Ban quản lý đều có báo cáo gửi UBND TP Hồ Chí Minh, Sở Giao thông vận tải để báo cáo Bộ Giao thông vận tải, nơi này đã thừa ủy quyền của Thủ tướng tiếp tục báo cáo trước Quốc hội.

"Thành phố đã chủ động thực hiện đúng theo chỉ đạo của Chính phủ về thẩm định, điều chỉnh mức đầu tư, báo cáo với Quốc hội. Và Thủ tướng cũng đã đồng ý về chủ trương ứng trước vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016-2020 để thực hiện dự án theo đúng tiến độ, đẩy mạnh giải ngân, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, đến nay phân bổ vốn vẫn chưa được giải quyết và cho đến giờ chúng tôi cũng vẫn chưa có thông tin về đề xuất của hai bộ này như thế nào", ông Quang cho biết thêm.

Do không được tiếp tục phân bổ nguồn vốn ODA, tiến độ thực hiện dự án tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. TP Hồ Chí Minh đã phải ứng hơn 1.000 tỉ đồng tiền ngân sách thành phố để trả nợ cho các nhà thầu. Tình trạng tạm ứng này chỉ là tức thời, quan trọng là nguồn vốn ODA, nhưng nếu cứ rót vốn ODA kiểu nhỏ giọt như thời gian qua, tuyến metro số 1 có nguy cơ bị chậm tiến độ.

Năm 2017, dự kiến thành phố cần 5.400 tỉ đồng chi cho thi công tuyến metro này. Tuy nhiên đến nay, số tiền được Trung ương phân bổ chỉ hơn 2.100 tỉ đồng, cũng không có thêm lần phân bổ vốn nào khác nữa.

Trong gần một năm qua, TP Hồ Chí Minh đã phải hai lần cho Ban Quản lý đường sắt đô thị thành phố tạm ứng tiền ngân sách của thành phố để trả tiền cho các nhà thầu. Lần đầu là trước Tết Nguyên đán 2017, cho tạm ứng khoảng 600 tỉ đồng tiền ngân sách để trả cho các nhà thầu thanh toán tiền cho công nhân có tiền chi xài và về quê ăn tết và cho các nhà cung cấp vật tư...

Đến tháng 4-2017, Trung ương mới phân bổ thêm hơn 2.100 tỉ đồng cho tuyến metro số 1. Số tiền này lúc đó chỉ đủ trả nợ cho đơn vị thi công đến hết quý I-2017 và trả số tiền thành phố đã tạm ứng trước đó.

Dự án vẫn tiếp tục được thi công. Đến cuối tháng 7-2017, tuyến metro số 1 lại tiếp tục nợ nhà thầu hơn 500 tỉ đồng. Ban Quản lý đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh tiếp tục phải đề nghị UBND thành phố cho ứng hơn 500 tỉ đồng tiền ngân sách để trả nợ.

Một nhà ga đang được xây dựng.
Một nhà ga đang được xây dựng.

Đến đầu tháng 9-2017, các nhà thầu thi công tuyến metro số 1 đã nhận được gần 300 tỉ đồng, dự kiến trong tuần này sẽ tiếp trả nốt số tiền còn lại khoảng 200 tỉ đồng. Số tiền này cũng chẳng thấm vào đâu vì mỗi tháng số tiền cần chi trả cho nhà thầu với lượng giá trị xây lắp tuyến metro số 1 cũng lên tới 500 - 600 tỉ đồng. Tình hình chung là thiếu vốn nghiêm trọng.

Trên thực tế, metro là một loại phương tiện vận chuyển hành khách công cộng khối lượng rất lớn, chỉ được xây dựng nhiều ở các nước phát triển khi hệ thống giao thông công cộng truyền thống như xe buýt (Bus), xe buýt nhanh (BRT), tàu điện (Tramway), đường sắt đô thị trên cao (LRT)… đã khai thác hết năng lực vận chuyển nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu đi lại tăng cao do yêu cầu phát triển đô thị.

Chi phí đầu tư và chi phí bảo trì khai thác cho hệ thống metro cũng rất lớn, đặc biệt chi phí đầu tư metro phụ thuộc rất nhiều tham số và càng lúc biên độ dao động càng lớn, chủ yếu do phát triển công nghệ ngày càng hiện đại về tự động hóa, điều kiện tương thích tiếp cận đa dạng và yêu cầu môi trường đô thị ngày càng cao.

Trên thế giới, chi phí 1km metro chạy trên cao thường có giá từ 30 đến 80 triệu USD, 1km metro ngầm dưới đất từ 60 đến 180 triệu USD; chi phí này phụ thuộc lớn vào điều kiện địa chất công trình, địa chất thủy văn, đường đơn hay đường đôi, loại tàu, vận tốc khai thác, mức độ (chuẩn) tự động hóa… và các yếu tố khác như bảo trì, điều hành, an toàn, tiện nghi, môi trường.

Chuyên gia giao thông Phạm Sanh cho rằng metro là công nghệ mới, hầu như ở Việt Nam không có nhiều chuyên gia hiểu biết lĩnh vực này. Hơn nữa, công nghệ, kỹ thuật làm metro không đơn giản và thêm vấn đề giá cả thì rõ ràng chúng ta không đủ sức để kiểm soát được nên mới dẫn đến nhiều vấn đề như đội vốn, thiếu vốn như trên.

GS.TS Nguyễn Trọng Hòa, Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho biết, ở một số nước, trục giao thông nào dự kiến phát triển metro thì sẽ làm xe buýt nhanh trước. Nếu xe buýt hoạt động hiệu quả, tần suất cao thì mới làm metro vì làm metro đắt gấp mười lần. Theo ông thì ngoài tuyến số 1 có không gian đô thị phù hợp nên sẽ có luồng khách để vận chuyển, các tuyến metro còn lại có thể thiếu khách. Như vậy thì lấy tiền đâu mà trả nợ, sẽ gây gánh nặng nợ nần cho thế hệ sau?

Con số tăng thêm 1,4 tỷ USD trong tổng mức đầu tư ở dự án metro số 1 là quá lớn, nhưng việc minh bạch, lý giải, phản biện, thẩm tra thẩm định, xử lý quy trách nhiệm chưa rõ ràng. Điều này dẫn đến nguy cơ chậm tiến độ, nợ kéo dài…

Ngoài tuyến metro số 1, các tuyến metro của TP Hồ Chí Minh đều tăng vốn đầu tư từ 150% đến trên 200%, và chắc chắn đây vẫn chưa phải là con số cuối cùng.

Một đoạn đường sắt trên cao khu vực quận 9 - Thủ Đức.
Một đoạn đường sắt trên cao khu vực quận 9 - Thủ Đức.

UBND TP Hồ Chí Minh vừa có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ xin gia hạn thời gian thực hiện dự án metro số 2 Bến Thành - Tham Lương đến năm 2020. Động thái này được UBND TP. Hồ Chí Minh cho rằng quyết định của Thủ tướng nhằm làm cơ sở để gia hạn các hiệp định vay của các khoản vay hiện tại.

Tuy nhiên, TP Hồ Chí Minh sẽ trả toàn bộ phí cam kết phát sinh sau khi gia hạn các hiệp định vay đã ký. Trong văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, thành phố cũng cho hay sẽ không sử dụng khoản vay của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) để đền bù, giải phóng mặt bằng cho dự án. Dự kiến, UBND TP Hồ Chí Minh sẽ bố trí vốn ngân sách thành phố để triển khai thực hiện hạng mục này.

Trong trường hợp Thủ tướng chấp thuận việc gia hạn, tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương sẽ bị chậm hơn 7 năm so với dự kiến ban đầu. Hiện nay, dự án này đã đội vốn từ 1,3 tỉ USD lên tới 2,19 tỉ USD…

Theo các chuyên gia, để không còn tái diễn hiện tượng dự án kéo dài và đội vốn, TP Hồ Chí Minh nên xây dựng một chương trình dài hạn về sử dụng ODA trong giao thông. Đồng thời, cần tăng cường tính công khai minh bạch thông tin các dự án metro (chi phí, tiến độ, tình hình thực hiện, tồn tại), thường xuyên kiểm tra tiến độ chất lượng dự án, giám sát đánh giá hiệu quả dự án, tăng cường năng lực và trách nhiệm các ban quản lý dự án metro...

Phú Lữ

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...