Các dự án BT: Tạm ngừng hay nên ngừng vĩnh viễn?

Đầu tháng 8, Bộ Tài chính đã đề nghị UBND TP Hà Nội tạm dừng các dự án BT (xây dựng - chuyển giao). Tôi thấy đấy là một quyết định hết sức hợp lý, vì những dự án BT ở nhiều thành phố đã gây ra những hoài nghi lớn trong dư luận. 

Mới đây báo chí đăng tải câu chuyện ở Bắc Ninh, để đổi lại việc làm một con đường có chiều dài 1,39Km, một chủ đầu tư đã được nhận lại tới 100 ha đất, khiến dư luận bất bình. 

Mặc dù sau đó chủ tịch tỉnh Bắc Ninh đã cải chính việc "đổi 100ha đất lấy 1,39 Km đường" là chỉ "đối ứng" 58, 46 ha, nhưng bản chất của việc đổi đất lấy công trình là hết sức méo mó, theo đánh giá của chính một lãnh đạo cao cấp trong Chính phủ. 

Do vậy, tôi muốn hỏi báo ANTG CT-GT rằng, liệu chăng đã đến lúc phải tính đến chuyện ngừng hẳn, chứ không chỉ là tạm ngừng các dự án BT như thế này không?

Rất mong quý báo trả lời. Xin chân thành cảm ơn! 

Nguyễn Quang Thái (Hà Nội)  

Kính thưa độc giả Nguyễn Quang Thái!

Trước hết phải thống nhất với nhau rằng, xét về mặt chủ trương, việc triển khai các dự án BT nhằm phát huy tối đa các nguồn lực xã hội vào việc xây dựng, phát triển cơ sở hạ tầng của các địa phương là hoàn toàn chính xác. 

Bởi nếu không có những hình thức xây dựng - chuyển giao, với sự tham gia của những nhà đầu tư trong xã hội, mà cứ chăm chăm trông vào ngân sách nhà nước thì việc phát triển hạ tầng e là vừa chậm trễ vừa thiếu đồng bộ. 

Vậy thì tại sao một chủ trương đúng khi được ồ ạt thực hiện lại khiến dư luận hoài nghi như những gì độc giả Nguyễn Quang Thái đặt ra? Theo tìm hiểu của chúng tôi, căn nguyên vấn đề nằm 3 lỗ hổng lớn  sau đây.

Thứ nhất, là vấn đề định giá. Luật đất đai năm 2013 không có những điều khoản cụ thể về định giá tài sản và định giá hạ tầng để đổi đất. 

Giáo sư Đặng Hùng Võ, Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường đã nhận xét rất chính xác rằng: "Luật đất đai có thể không quy định về định giá hạ tầng, nhưng phải quy định về định giá đất, định giá thế nào để giá trị đất đai đem đổi tương xứng với giá trị hạ tầng". 

Những hoài nghi mà độc giả Nguyễn Quang Thái đề cập xét cho cùng cũng nằm ở vấn đề tương xứng ấy. Và cũng từ đấy mà có hàng loạt câu hỏi được đặt ra: Liệu giá đất có bị tính quá thấp, còn giá hạ tầng lại được tính quá cao? Và liệu có từ những sự chênh lệch cao - thấp như vậy mà nhà đầu tư đã hưởng lợi đến khó tin không? 

Ví dụ TP Hà Nội từng làm 5 con đường có chiều dài chỉ vài Km nhưng lại trả cho các nhà đầu tư hàng trăm ha đất mà theo một bộ phận dư luận thì tính ra, giá đất rất rẻ hơn nhiều so với giá thị trường.

Chúng tôi nhớ là tháng 10 năm 2017, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) từng tổ chức một hội thảo khoa học rất nghiêm túc về các vấn đề phát sinh từ các dự án BT, và ở đó rất nhiều nhà khoa học thẳng thắn đặt ra câu hỏi: liệu đây có phải là cơ hội để một bộ phận nhà đầu tư nào đó thâu tóm đất vàng hay không? 

Tổng KTNN Hồ Đức Phớc lúc ấy đã phân tích rằng, khá nhiều những khu đất được dùng để thanh toán trong những dự án BT đều là những khu đất vàng, nhưng lại đều được định giá thấp hơn giá thị trường. 

Nhìn rõ những bất cập này mà Luật Quản lý, sử dụng tài sản công (2017) mới có khá nhiều quy định mới về các dự án BT, trong đó có quy định đất đai phải được định giá cho phù hợp với giá thị trường, công trình hạ tầng cũng phải được định giá cho phù hợp với giá thị trường. 

Theo chúng tôi đấy là những thay đổi rất đáng kể, tuy nhiên vẫn phải làm rõ thêm và cụ thể thêm: Thế nào mới thực sự là phù hợp với giá thị trường?  

Thứ hai là vấn đề chỉ định thầu. Ngày 19 tháng 7 năm 2017, Thanh tra Chính phủ đã công bố một kết luận rất đáng chú ý rằng trong số 15 dự án BT ở Hà Nội thì chỉ có 1 dự án duy nhất được thực hiện theo hình thức đấu thầu, còn 14 dự án là chỉ định thầu. 

Như đã phân tích, bản thân việc định giá đã khiến giới quan sát nghi ngờ thì việc chỉ định thầu, chứ không thông qua đấu thầu rất dễ khiến sự nghi ngờ tăng cao. Chỉ định thầu chắc chắn sẽ làm giảm sự cạnh tranh, tạo ra những kẽ hở lớn cho cơ chế xin - cho, và vì vậy tiềm ẩn rất nhiều rủi ro khôn lường. 

Cũng trong kết luận thanh tra về 15 dự án BT ở Hà Nội, Thanh tra Chính phủ cho biết, một số nội dung đầu tư, tổng mức đầu tư... của một số dự án BT đã được UBND thành phố phê duyệt chưa chính xác. Đã vậy rất nhiều dự án chậm tiến độ, kéo dài thời gian thực hiện, làm tăng chi phí đầu tư. 

Thời điểm ấy Thanh tra Chính phủ còn yêu cầu truy thu số tiền chênh lệch lên tới hàng tỷ đồng giữa tiền giá trị sử dụng đất và công trình BT. 

Câu hỏi đặt ra là nếu các dự án BT đều được thực hiện bởi hình thức đấu thầu, và là đấu thầu thực chất, công khai, minh bạch, chứ không phải là chỉ định thầu thì có xảy ra những hậu quả như vậy hay không?

Thứ ba là quy trình trả đất cho các nhà đầu tư. Trong dự án BT xây dựng đường trục phía nam Hà Nội kéo dài 41 Km đường từ ngã ba Kiến Hưng (Hà Đông) tới Pháp Vân - Cầu Giẽ (Thường Tín) chẳng hạn, theo hợp đồng đã được ký kết thì Nhà nước sẽ trả cho chủ đầu tư các khu đất để phát triển khu đô thị mới Thanh Hà và Mỹ Hưng. 

Vấn đề đáng nói là sau 9 năm thực hiện, mới chỉ có 12 km/41 Km đường được hoàn thành, ấy thế mà đất đai cho phát triển 2 khu đô thị nói trên đã được giao hẳn cho chủ đầu tư và chủ đầu tư thậm chí đã đủ thời gian bán lại đất Thanh Hà cho một chủ đầu tư khác. 

Việc nhà nước giao đất đối ứng cho các chủ dự án BT khiến các chủ dự án giống như người "nắm đằng chuôi", và có lý; chính vì vậy mà câu chuyện "đất đã nhận", thậm chí "đã sang tên đổi chủ kiếm lời" nhưng "dự án vẫn chậm", "hạ tầng vẫn chưa xong" là điều không chỉ diễn ra ở Hà Nội.

Thưa bạn đọc Nguyễn Quang Thái, chỉ ra 3 lỗ hổng trên đây không phải để kiến nghị dừng hẳn các dự án BT, bởi như đã nói ngay từ đầu, xét về mặt chủ trương, đấy đều là những dự án hợp tình hợp lý, giúp chúng ta có thể phát huy tối đa các nguồn lực xã hội để xây dựng, phát triển cơ sở hạ tầng ở các địa phương. 

Tổng kết lại 3 lỗ hổng trên đây, vì thế là để tính đến việc sửa đổi, hoàn thiện các quy định của luật pháp để những dự án BT trong tương lai không rơi vào những "vết xe đổ" và không khiến dư luận nhìn vào với những cái nhìn hoài nghi như trước nữa. 

Cụ thể, phải có một cơ chế định giá đất đai và định giá công trình thực sự phù hợp với giá cả thị trường; phải thay cơ chế chỉ định thầu bằng đấu thầu, và toàn bộ quá trình định giá - đấu thầu phải diễn ra công khai, minh bạch, dưới sự giám sát của nhân dân.

Vấn đề cuối cùng, đáng phải bàn bạc thêm là nên áp dụng các dự án đầu tư theo hình thức BT ở những địa phương nào? Theo rất nhiều chuyên gia có uy tín thì câu trả lời là những địa phương chưa phát triển, nguồn thu ngân sách địa phương còn yếu kém. 

Còn với những địa phương đầu tàu kinh tế, có rất nhiều những "khu đất vàng" mà nhiều doanh nghiệp mong muốn sở hữu như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh... thì thực sự là nên tính đến việc chính thức khai tử BT. Ở những địa phương này, nên áp dụng cơ chế nhà nước đấu giá các khu đất vàng, rồi lấy nguồn tiền đó phát triển cơ sở hạ tầng.

Xin chân thành cảm ơn độc giả Nguyễn Quang Thái đã gửi câu hỏi, chia sẻ quan điểm của mình với chúng tôi, và rất mong là sẽ tiếp tục nhận được những chia sẻ như thế này xung quanh những vấn đề xã hội nhức nhối, được nhiều người quan tâm.

Nhà báo Vương Trọng Tín

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...