Ik bước lên xe, gật đầu chào mọi người. Xe mới chạy thêm một đoạn lại có người vẫy, là Thiên và Djop của Plây Chiêng. Người phụ nữ trẻ dịch người ngồi sát vào cửa, kéo Ik tới cạnh mình. Gương mặt Ik trắng bệch, cơn sốt đêm qua còn chưa tan.
Chuyến xe toàn người làng, nhưng chẳng ai dám nói chuyện, chỉ dám lén nhìn nhau thôi. Linh - tên cô gái không cho mọi người nói chuyện với nhau, nhất là nói bằng thứ tiếng mà Linh không hiểu. Nếu nói, chỉ được nói với Linh vì Linh là người chịu trách nhiệm trong chuyến đi của mọi người.
Chiếc xe giường nằm Bảy Xệ điều hòa chạy mát phe phe, mỗi người nằm yên một giường, chiếc rèm kéo qua ngăn cách khiến cho mỗi người có một không gian nhỏ của riêng mình. Ik nằm vắt tay lên trán, chiếc điện thoại sáng xanh. Màn hình chờ là tấm hình gia đình, Gyang đã được gửi nhờ chị gái nuôi giúp. Linh đã nói rồi, chỉ cần Ik qua đó cùng với HLưng, chăm chỉ làm ăn thì chỉ vài tháng là có nhiều tiền để đón Gyang sang cùng rồi.
Ik vội nhìn xuống điện thoại, gạt hình ảnh Gyang đang khóc đòi mẹ rồi tự trấn an mình. Mọi việc chắc chắn sẽ ổn thôi. HLưng đã nói chỉ cần gọi thêm người rồi đi theo chị Linh thôi, chỉ có điều Ik giấu không cho HLưng biết là chính mình cũng có mặt trên chuyến xe này. Lòng Ik lo sợ, vì từ bé đến giờ chẳng khi nào Ik đi đâu xa nếu không có người chở, người đón, nhưng vì HLưng đã ở đó rồi nên chắc không sao đâu nhỉ?
Chiếc xe 16 chỗ đang chạy song song với xe Bảy Xệ bỗng bon lên chặn đầu, một chiếc xe khác áp sát bên hông khiến chiếc xe Bảy Xệ phải dừng lại. Những chiếc rèm được kéo ra, gương mặt vài người còn ngái ngủ vì chuyến xe này sẽ chạy xuyên đêm tới cửa khẩu mới cần tỉnh dậy để làm thủ tục. Đoàn người lục tục xếp hàng xuống xe.
Linh đi sau Ik. Ngay khi Ik cúi xuống để lấy dép, Linh lập tức xô mạnh vào lưng Ik khiến cô mất đà, ngã chúi. Linh nhanh chân bỏ chạy về phía bên kia đường, nơi một chiếc xe máy vừa phóng ra đợi sẵn. Djop lập tức tung người ra túm lấy Linh, chiếc xe máy rồ ga quét một vòng cháy bánh lao tới. Thiên cũng từ đâu xuất hiện, nhảy lên đạp mạnh vào thành xe khách rồi bật người phóng tới chụp cổ đối tượng, khiến chiếc xe máy không còn người lái văng mạnh xuống dốc.
Nắng tháng ba trải vàng khắp đồi núi, những cánh bướm chập chờn bay từ trong những bụi cây thấp, đậu tràn xuống những vũng đất ẩm. Chỉ đợi một tiếng động, hay một chiếc xe tạt ngang qua thì cơn mưa nắng vàng sẽ rào rạt bay tung khắp mọi nẻo. Rồi, như một nhịp điệu ổn định, những đàn bướm cứ bay ra, tụm vào như những vòng xoang ngày hội. Đúng vậy, đáng ra là sẽ có hội. Tháng ba rồi mà, mùa ning nơng đã tới, những làng xa, những làng gần đã được gió đem tiếng chiêng loang đi khắp mọi nẻo đường.
Tiếng chiêng tràn qua núi, băng qua đồi, lội qua suối, theo những cánh bướm vàng đi báo tin mùa ning nơng đã về với làng mình, mời bạn làng xa, mời bạn làng gần hãy cùng ghé chơi. Tiếng chiêng của mùa ning nơng luôn làm lòng người rộn rã, vì lúc này thóc lúa đã về kho, cà phê cũng đã thu hoạch, việc đã nhàn, rượu cần đã ngấu men, thơm một góc nhà, chỉ đợi người, chỉ đợi bạn để cắm cần rồi say sưa quên ngày, quên tháng. Nhưng, tiếng chiêng năm nay lại khiến người làng Thoong buồn bã. Nhà nhà đóng cửa suy tính.
Hai mươi nhăm triệu đấy. Bằng hai con bò lớn. Bằng một cái xe máy, bằng cả một xe phân cho cái rẫy lớn. Hai nhăm triệu làm được nhiều việc lắm đấy. Đưa vợ đi khám bệnh, sửa lại cái nhà, mua thêm hai con bê hay để trả nợ cho một năm mua thiếu những áo quần, dầu gạo mắm muối ở hàng tạp hóa đầu làng. Những đắn đo, suy nghĩ khiến cho người làng Thoong chẳng còn tai để nghe tiếng chiêng, chẳng còn mũi để ngửi mùi rượu cần thơm ngọt. Giấc mơ cứ chập chờn những tiếng nhạc xập xình và lời nói của Quốc về một miền đất hứa giàu có.
Đêm khuya, mảnh trăng non đã chếch về một phía như muốn trốn bầu trời mà đi ngủ. Cỏ ngậm sương ướt đẫm, hơi lạnh tràn ra khắp cánh đồng lúa nước, lúa đã trổ đòng, những đòng lúa thơm hương đất trời khiến HLưng muốn khóc. Tiếng ếch nhái kêu òng ọc vang rộng khắp cánh đồng. Nhìn sang vạt cỏ bên cạnh, Dap đã dang tay ngủ say. Ngủ cũng phải, cả ngày hôm nay lo trốn chạy, cả hai nào dám ngủ. Mới sáng sớm, có tiếng xe lạ vào cổng, bên vách nhà lập tức có tiếng vỗ nhẹ như nhịp trống. HLưng vội vã đạp Dap dậy, tung vội cái chăn mỏng xuống gầm giường, hai người lách nhẹ qua cái cửa hông luôn khép hờ để chạy ra cánh đồng phía sau nhà.
Đáng ra, như mọi khi, chỉ tối là thấy Quốc chạy ra, quơ cây đèn pin lên rồi bật tắt ba hồi báo yên thì HLưng và Dap sẽ được trở vào nhà, nhưng hôm nay, đợi đến tối mịt vẫn chưa thấy ai ra báo. May mà quen với các cuộc chạy trốn cảnh sát bất ngờ nên HLưng và Dap đã cất vài gói mì tôm ra một cái hốc bí mật, nếu không có sự chuẩn bị này chắc cả hai đã bị đói rũ hôm nay rồi.
Dẫu phải ngủ tạm trong nhà kho, nhưng trong đó vẫn có một chiếc đệm cũ để nằm, có tấm chăn mỏng để đắp và có mái nhà để che chứ không phải nằm phơi ra ngoài trời như này. Chẳng biết những ngày thấp thỏm, ăn không đủ no, làm chẳng có việc, cứ phải trốn chui trốn nhủi như thế này bao giờ mới kết thúc.
Nghe mùi đất, nghe mùi lúa, HLưng nhớ nhà. Nhớ Ik với nụ cười dịu dàng quen thuộc, nhớ Gyang với giọng cười lảnh lót. Nhớ ngôi nhà nhỏ xinh dưới bóng cây vú sữa mát rợp. Nhớ Ik hiền lành đã khuyên HLưng đừng nghe lời Quốc, làm gì có nơi nào tốt đẹp hơn làng Thoong này chứ. Sao lại không?
Tiếng Quốc rủ rỉ bên tai đám con trai, nhìn xem, chỉ cần làm một ngày mà đã được hai triệu. Mà không phải làm rẫy mệt nhọc, đi sớm về tối như bên này. Chỉ cần đi một buổi thôi. Thái Lan bây giờ phát triển du lịch lắm, nên người dân bận làm du lịch, bận múa cho mọi người xem, bận buôn bán nên không có người làm việc nhà. Mình chỉ cần qua đấy giúp người ta lái xe cắt lúa, cái xe cắt lúa như xe công nông ấy nên chẳng lo mình không quen tay lái.
Mình cầm máy đi cắt cỏ, đi thổi lá cây cho sạch giúp người ta thôi, không mệt đâu. Nước người ta hiện đại nên mình được làm trong nhà máy, trong khu du lịch vừa sạch, vừa mát, lại được ăn ở nữa. Đã vậy, từ Thái Lan đi Mĩ rất dễ. Quốc liếc mắt nhìn, đôi môi mỏng mím lại, cái lưỡi trắng bợt lè ra liếm một vòng rồi nói tiếp.
Chỉ cần làm ở Thái ba tháng thôi, khi ấy sẽ có đợt xét hồ sơ để qua Mĩ, mà đến được Mĩ thì chẳng cần nói làm gì nữa nhỉ? Đổi đời rất nhanh thôi. Những gương mặt hồ hởi khi nghe cái viễn cảnh giàu sang ở rất gần, không ai kịp thấy đôi mắt nheo nheo, cái đầu gật gù và nụ cười nhếch mép gian xảo của Quốc. Mọi người chỉ nhớ những lời nói như mật ngọt rót vào tai mình, nhìn cái điện thoại iPhone 17 mới cáu của Quốc khoe những hình ảnh đẹp đẽ lung linh, ai mà chẳng muốn được như vậy.
HLưng nhìn thấy rồi, người yêu của Quốc không đẹp bằng Ik đâu, nó chỉ do được mặc đẹp, do điện thoại xịn mới đẹp vậy thôi. Chứ ở ngoài, nó thua Ik nhiều lắm. HLưng không như lũ trai làng muốn đi làm nhiều tiền về để có thể ăn ngon mặc đẹp. HLưng muốn cho Ik, muốn cho Gyang đẹp thôi. Chứ làm rẫy như này, mỗi năm chỉ dư được một ít thôi. Ik muốn mua chiếc váy đẹp cũng phải nâng lên đặt xuống vài lần, sau cùng chỉ mua váy cho Gyang, rồi mua đồ ăn chứ chẳng mấy khi dám mua váy đẹp cho mình.
Mười năm hai vợ chồng làm lụng cật lực mới đủ xây nhà, mua xe, mua hai chiếc điện thoại thông minh thôi. Chưa có được nhiều như nhà người ta, chưa dẫn được vợ con đi chơi như người ta. HLưng muốn vợ con và mình sẽ được sung sướng. Cái muốn đó khiến HLưng bỏ qua lời nói của Ik mà chỉ chăm chăm tin vào lời của Quốc. Gương mặt Ik buồn buồn, nước mắt Ik chảy tràn như giọt nước đầu làng cũng không ngăn được ý định của HLưng.
Ik nhìn con ngủ, miệng vẫn đều đều bài hát ru quen thuộc “Nếu em có được anh, em sẽ cùng anh đi lên rẫy... Cùng nhau hái lá mì, cùng ăn cơm với gia đình là hạnh phúc cuộc đời em...”. Tiếng ru nhẹ nhàng, lan đều theo hơi thở nhịp nhàng của Gyang. Ánh sáng mờ mờ của bóng điện ngủ hắt vào khiến Ik thấy được con đã ngủ say, nhưng lời ca vẫn chưa muốn dứt, bởi cái xoáy tóc xoăn trên đỉnh đầu con, bởi cái cánh mũi tròn tròn, cặp môi dày dặn của con đều giống hệt người đi vắng.
Đáng ra, người đó sẽ nằm bên cạnh con, đôi mắt con nhắm nhưng đôi mắt người đó không nhắm, vẫn sẽ sáng, vẫn sẽ trong và đầy yêu thương nhìn Ik. Đôi môi đầy đặn sẽ cười cười, khóe miệng khẽ nhếch lên lẩm nhẩm hòa giọng cùng Ik. Vậy mà, giờ đây, chiếc giường trống một khoảng. Ik đưa tay vươn qua đầu con gái, túm lấy chiếc gối phía bên kia ôm về. Nước mắt bỗng dưng tràn ra trong đêm nhạt.
- HLưng, mày muốn về không? - Quốc cười cười thân thiện, ngồi xuống cạnh HLưng. Đã là ngày thứ bảy không được ra ngoài đi làm rồi, chỉ quanh đi quẩn lại trong cái nhà kho khiến HLưng buồn chân quá. Chẳng biết Dap đi làm gì rồi, có tiền không, có việc đều không chứ như này thì buồn chết mất.
- Muốn - HLưng dè dặt nhìn Quốc. Muốn, từ ngày đặt chân sang đây, ngày nào HLưng chẳng muốn quay về.
- Vậy, mày gọi điện về, rủ thêm người qua đây đi làm đi. Rủ được một người, tao tính cho mày hai triệu. Rủ càng nhiều thì càng được thêm tiền - Gương mặt Quốc càng thêm tươi cười, cái nụ cười đầy mưu mô độc ác.
HLưng không ngủ được. Đôi mắt cứ ngó ra đường để nhìn đường về. Đôi mắt mông lung như thấy được cả làng Thoong yên bình, thấy được Ik đang đeo gùi trên lưng, nắm tay Gyang chờ đợi mình. Ngày được Quốc cho mặc quần áo đẹp bảo gọi về cho người nhà rủ đi Thái Lan cùng mình HLưng đã giận lắm. Không muốn nói, nhưng nếu không nói thì không có tiền để về. Quốc cứ đứng kè kè bên cạnh, tươi cười, nhưng thật ra là để giám sát HLưng, hắn bắt HLưng nói thứ tiếng mà hắn có thể hiểu để tiện bề theo dõi. Ik nhanh chóng nhận ra sự khác lạ của chồng mình khi HLưng chẳng nói cùng mình bằng giọng quen thuộc, mà chỉ nói bằng ngôn ngữ cho người bên cạnh nghe.
Những ngôi làng Tây Nguyên luôn giữ mình với phố. Phố có thể bọc lấy làng, vây quanh làng nhưng vẫn không chạm được vào sâu trong hồn làng. Những thứ có thể du nhập, có thể tiếp thu, người làng đã tiếp thu để thay đổi cho phù hợp với cuộc sống hiện đại. Nhưng, thẳm sâu trong cội rễ của mỗi người, làng vẫn là một điều gì đó bền chặt và linh thiêng. Thiên biết điều đó, những con người như HLưng, như Ik vẫn rất hiền lành, cần mẫn, họ cả tin trước những lời nói dối, nhưng khi biết mình đã sai, họ sẽ cố gắng tìm cách để thoát ra.
Nhận được thông tin về một nhóm người có dấu hiệu lừa đảo dẫn người ra nước ngoài trái phép, lãnh đạo Công an tỉnh G đã tăng cường chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ, triển khai các biện pháp đấu tranh phòng, chống vượt biên trái phép; đồng thời, chỉ đạo phòng công an tỉnh cử trinh sát hình sự đi theo dõi các đối tượng Linh, Quốc để làm rõ hoạt động tổ chức đưa người ra nước ngoài trái pháp luật.
Địa bàn làng Thoong không còn xa lạ gì với Thiên và Djop, vì Djop là người của Plây Chiêng, làng gần làng Thoong nhất. Chưa kể cả hai đã có những ngày tháng ở làng Thoong để cùng điều tra nhiều vụ gây rối. Ngoại hình sương gió của Thiên khiến anh có một làn da ngăm không khác gì một đứa con của làng, cộng thêm ngôn ngữ Bahnar thành thạo, nên trong mũi trinh sát hình sự của tỉnh Thiên và Djop trở thành cặp bài trùng ăn ý.
- Để mình chụp hình giúp cho - Thiên cười thân thiện với Linh, cô gái trẻ xinh đẹp đang loay hoay, vừa phát mấy gói bim bim, vừa muốn chụp hình với đám trẻ mà lũ trẻ nhát quá, cứ chạy quanh.
- Cảm ơn anh! Vậy, nhờ anh nhé - Linh cười khổ, đưa điện thoại cho Thiên, vừa lúng túng vẫy bọn trẻ đang chạy trốn ra, nhưng những đứa trẻ vẫn chỉ thò đầu ra nhìn chứ chẳng lại gần.
- Đứng vào chụp ảnh với chị xinh đẹp nào - Thiên nhanh chóng ngoắc đám con nít bẽn lẽn trốn sau cột nhà chạy ra xếp hàng. Linh tròn mắt nhìn người thanh niên trước mặt đang chỉ mấy đứa trẻ vào hàng, thán phục. Nhờ vậy, mấy ngày Linh ở lại nhà nghỉ, muốn chạy vào làng chơi với mọi người thì Thiên và Djop trở thành xe ôm kiêm hướng dẫn viên du lịch cho Linh.
Ik lưỡng lự khi nhận những món quà từ Linh, những câu chuyện của Linh về cuộc sống nơi xứ người khiến Ik dao động, đã vậy, nếu là Ik thì chỉ cần mười triệu nữa thôi chứ không phải hai nhăm triệu. Linh thật tốt bụng, mỗi lần đến thăm đều có quà và mì tôm cho Ik. Nhưng, mười triệu nữa thì lấy đâu ra? Chưa kể, Gyang còn nhỏ quá, mà những cuộc gọi điện của HLưng, Ik chẳng được nói chuyện riêng để hỏi ý kiến, chỉ thấy HLưng giục mọi người nhanh chóng thu xếp tiền để cùng qua Thái với mình cho nhanh. Ik chẳng biết hỏi ai, nên khi thấy Thiên và Djop bày tỏ mong muốn nhanh chóng làm giàu, Ik đã mời họ cùng đến xem chồng mình live streams.
Ngay khi nhận thấy những bất thường mà Ik cố diễn đạt, Thiên đã hiểu mình cần làm gì. Anh hòa mình vào lũ trai làng đến nhà Ik để xem live streams cuộc sống sung sướng bên Thái. Bằng trực giác nhạy bén, Thiên nhanh chóng nhận ra sự bất thường mà Ik không diễn đạt được, bởi khi nói chuyện với người làng, HLưng không nói thứ tiếng thân thuộc, chọn cách nói tiếng Kinh lơ lớ, chắc chắn là để cho kẻ khác hiểu.
Mà kẻ đó chính là Quốc đang tươi cười ôm chặt vai HLưng, mắt HLưng cố nhìn vào ống kính để tìm kiếm nhưng Quốc đã chỉnh camera phía sau để quay khung cảnh ngôi nhà giàu có nhằm làm lóa mắt những người đến xem. Mấy hôm sau Thiên lại đến, lợi dụng lúc Quốc đi cân chỉnh lại loa, mic, Thiên tiến lại gần camera cho HLưng thấy rồi hỏi vu vơ:
- Nói có thật không?
- Không. Không thật đâu. Nó lừa đấy. - HLưng giật mình đáp. Mắt liếc về phía Quốc. Hắn vẫn đang cắm cúi chỉnh lại ánh sáng nên không để ý.
- Đừng giúp hắn gọi người nữa. Đừng theo hắn lừa dân làng - Tiếng Thiên nghe thật rõ ràng. Rồi, Thiên nhanh chóng lùi lại phía sau, ngay khi thấy Quốc ngước mắt nhìn lên.
HLưng bước ra giữa nhà dài, những bước chân nặng trĩu chầm chậm đi lên phía trước. Nơi này già Nhút hay đứng nói mọi người làng Thoong hãy chăm chỉ làm ăn, hãy yêu cái nhà, cái rẫy của mình, yêu cái giọt nước đầu làng của mình, yêu tiếng chim kơ tơp mỗi sáng. Đừng mơ mộng làm giàu nơi đất khách, bởi những kẻ lười biếng thì ở đâu cũng chẳng giàu được.
Những lời nói của người già khiến người trẻ không ưng bụng, vì người già có đi nhiều đâu, có xem điện thoại đâu mà biết được ngoài kia người ta sống thế nào. Người trẻ tin vào cái điện thoại, tin vào cái mắt mình thấy nhiều hơn những điều nghe bằng cái tai. Vậy nên HLưng và Dap mới theo Quốc, đã vậy còn suýt dẫn thêm người làng giẫm vào vũng bùn lầy lội cùng với mình. HLưng biết, bây giờ mình phải nói gì, bởi câu “Inh yoch bơih” (mình xin lỗi) được mở đầu cùng giọt nước mắt.
Hết buổi nói chuyện, đêm đã khuya. Những người làng đi qua HLưng với một cái vỗ vai thông cảm. Thiên vòng tay ôm HLưng một cái và siết tay rất chặt. Ngày trở về, khi được nghe những giọng nói mà mình quen thuộc, nhìn thấy cây Pơ lang đỏ lửa đầu làng HLưng đã biết mình cần gì. HLưng chỉ cần như câu hát của Ik, “mong được có anh... Nếu em có được anh, em sẽ cùng anh đi lên rẫy... Cùng nhau hái lá mì, cùng ăn cơm với gia đình là hạnh phúc cuộc đời em...”.
Vĩ thanh: Ngày bước chân rời làng, HLưng, Dap đều mong ngày trở về giàu có trên chiếc xe ô tô bóng lộn, có ngờ đâu, khi trở về lại gánh thêm bao nhiêu nợ nần. Như hiểu được nỗi lo của những người biết hối lỗi, Thiên, Djop cùng già Nhút đã làm việc với chính quyền địa phương để tạo điều kiện cho hai nhà được vay tiền ngân hàng chính sách. Sau ba năm nỗ lực, chăm chỉ làm ăn, cả hai đã trả được hết số nợ và còn có của ăn của để. Cuộc sống của người dân làng Thoong ngày càng yên bình, ấm no và hạnh phúc...
