Xin hỏi bậc cha chú

Xứ ta hay có câu “khôn đâu đến trẻ, khỏe đâu đến già”, còn ở thời Hy Lạp cổ đại thì bậc cao niên cũng than vãn thanh niên chỉ là một lũ suy đồi, vô dụng, không biết trân trọng truyền thống. Trong tác phẩm “Cộng hòa”, Platon đã đề xuất một hệ thống giáo dục nghiêm ngặt để đảm bảo họ trở thành những công dân tử tế.

Thanh niên thế kỷ 21 thường gọi là Gen Z, được khoanh vùng khoảng chào đời từ 1995 tới 2015, là nhóm khác biệt với đàn anh thế hệ trước. GenZ lớn lên cùng sự bùng nổ của Internet và công nghệ số. Cha chú phàn nàn rằng Gen Z lệ thuộc công nghệ nên thui chột kỹ năng giao tiếp và trở nên vô dụng khi bị tách rời khỏi thiết bị công nghệ. Gen Z mất khả năng tập trung thời gian dài vì bị “ngáo” TikTok, YouTube, và Instagram với thời lượng siêu ngắn từ 30 giây tới vài phút. Nhiều thanh niên “thế hệ 30 giây” chỉ muốn trồng cây hôm trước, hôm sau hái quả ngay.

Gen Z nhảy việc liên tục. Có tới hơn 60% nhảy việc ngay năm đầu tiên đi làm. Không ít bạn nhảy choanh choách như máy khâu chỉ trong một năm. Họ khệnh khạng đến cuộc phỏng vấn xin việc, yêu cầu mức lương cao hơn cả quản lý. Thời 7X, 8X, đi làm để có tiền, còn Gen Z đi làm để sống và phát triển giá trị bản thân. Do áp lực tinh thần đè nặng, làm Gen Z mong manh dễ vỡ thêm trầm cảm nên họ năng tham gia các hoạt động mang tính “chữa lành”. Khi được giao việc, Gen Z tỏ ra không đủ nhẫn nại như thế hệ trước, họ dễ bị cảm xúc chi phối. Nếu bị sếp nhắc nhở, họ sẵn sàng đập bàn tuyên bố nghỉ việc trong tích tắc.

Nói đi thì cũng phải nói lại, cha chú chê Gen Z có đúng cũng đúng một nửa thôi. Ngày nay, môi trường công việc đã thay đổi không phải trói chặt tại một công sở nhà to cổng lớn nữa. Giờ đây, Gen Z có thể làm việc online với nhiều đơn vị cùng một lúc toàn quốc, toàn cầu. Lý do nữa là nhiều công ty cũng khôn hết phần thiên hạ. Công ty yêu cầu nhân viên mới phải giỏi tiếng Anh, rành tiếng Nhật, phần phật tiếng Hàn, khỏi bàn đồ họa, thành thạo “seo” website (tối ưu hóa nội dung, cấu trúc của website để cải thiện thứ hạng của trang trên các công cụ tìm kiếm như Google, nhằm tăng lưu lượng truy cập tự nhiên). Hỏi mức lương thì công ty hô xanh rờn 5 triệu. Thế thì bảo sao tráng sĩ một đi không trở lại. Khôn nhất là công ty luôn hô hào tinh thần lao động vì đam mê, không quản ngại ngoài giờ. Vậy thì nhảy việc là tiêu cực hay là sự thông minh?

Nhiều bậc cha chú chê bọn này láo. Cứ câu ngạn ngữ khuôn vàng thước ngọc truyền thống bao nhiêu là nó phá hoại thành những câu cà khịa bấy nhiêu. Chắc ai cũng từng gặp câu này rồi: “Yêu anh mấy núi cũng trèo/ Mấy sông cũng lội, thấy anh nghèo thì thôi”; “Bầu ơi thương lấy bí cùng/ Mai sau có lúc nấu chung một nồi”; “Cá không ăn muối cá ươn/ Không có xe xịn thôi đừng yêu em”…

Cha chú thì nghìn đời hay chê con cháu hời hợt chứ thực ra thế hệ nào, hào kiệt đó. Việc cần sức mạnh cộng đồng như chống dịch COVID-19, không dựa vào Gen Z xông pha thì biết tính sao? Gen Z lan tỏa sự sáng tạo không chỉ trong nước mà còn trên toàn cầu. Người Việt chưa có được huy chương tại Thế vận hội Olympic 2024 nhưng không hề kém cạnh thế giới về trí tuệ. Trong năm nay, 4 học sinh Gen Z vừa đoạt 4 huy chương Olympic Hóa học quốc tế, đứng thứ 2/89 quốc gia; 5 học sinh Gen Z của chúng ta đoạt huy chương Olympic toán quốc tế; anh chàng Quang Linh vloger, vừa giúp đỡ người châu Phi canh nông, vừa lan tỏa văn hóa Việt. Vậy Gen Z đã thực sự góp sức cho Việt Nam sánh vai các cường quốc 5 châu hay chưa?

Buổi tối muộn hôm trước, người viết bài thấy một thanh niên Gen Z bắc thang chữ A nắn nót sơn cửa cuốn nhà mình thành một lá cờ đỏ sao vàng. Nhìn ngôi sao vàng chuẩn mực, chợt nhớ tới Olympic 2024, người ta có thể cẩu thả tới mức thượng cờ Olympic ngược. Hỏi vì sao chọn vẽ cờ chứ không phải hình vẽ quảng cáo nịnh mắt thì chàng Gen Z đáp: “Sắp Quốc khánh rồi, cháu vẽ cờ để nhìn vào đó mà tăng động lực bác ạ”.

Nhìn lá quốc kỳ lại thầm cảm ơn tác giả Nguyễn Hữu Tiến đã thiết kế vô cùng đẹp và đơn giản. Hiếm có lá cờ nào trên thế giới đạt sự hoàn hảo như vậy.

Bây giờ, việc treo cờ ngày lễ, tổ dân phố không phải vất vả đôn đốc nữa. Một số nước người dân thích treo quốc kỳ khắp nơi, nhưng cũng có vài những nước không mặn mà treo cờ tại nhà riêng. Lại có những người treo cờ của chính thể, quốc gia khác để tỏ thái độ. Năm 1969, một người Thụy Sĩ đã treo cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên nóc Nhà thờ Đức bà Paris. Quốc kỳ là biểu tượng hội tụ sức mạnh triệu người như một. Còn nhớ, kỳ thủ Lê Quang Liêm, nhỉnh hơn Gen Z vài tuổi nhận bằng xuất sắc Đại học Webster (Mỹ) đã giương cao cờ đỏ sao vàng trong lễ tốt nghiệp.

Niềm tự hào của Gen Z với lá quốc kỳ chính là sự trưởng thành không thể hoài nghi. Việc chào cờ với trường công lập ở Việt Nam là nghi lễ hàng tuần, nhưng tiếc thay, một số trường tư thục, quốc tế thiếu nghi lễ này. Vậy thành phẩm giáo dục tạo ra những đứa con thờ ơ sẽ là thuộc về đất nước nào? Việc này đừng trách Gen Z mà phải hỏi một số bậc cha chú.

Tả Từ

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...