Vẩn vơ nhớ Tết thời bao cấp

Cho đến bây giờ, mặc dù đã gần 40 năm trôi qua nhưng tôi vẫn không thể nào quên được hình ảnh anh Đặng Lân - khi đó là họa sĩ trình bày của Báo CAND, sau này là Phó Tổng Biên tập, ngồi chia thịt lợn vào dịp Tết.

Là một người cẩn thận có tiếng và tính nết cực kỳ tỉ mỉ, cẩn trọng, lại rất khéo tay, cho nên Đặng Lân bao giờ cũng được giao nhiệm vụ chia thực phẩm, mà chủ yếu là thịt lợn cho mọi người.

Vào những năm từ 1982 đến 1988, cứ đến ngày Tết, cả Báo CAND “nhốn nháo” hẳn lên. Ai có mối quan hệ nào có thể xin hoặc mua rẻ được thực phẩm như đường, gạo, thịt lợn, cá, su hào, cải bắp... đều vận dụng hết mối quan hệ để kiếm về cho cơ quan ăn Tết. Mà thực phẩm mang về thì phải chia đều, ai cũng có bằng nhau, không có chuyện lãnh đạo “ăn” nhiều hơn lính tráng.

000014.jpg -0
Tác giả (thứ 2 từ phải sang) cùng các đồng nghiệp tại Báo Công an nhân dân

Thời nay, ít ai tưởng tượng được là có lần, chị Nguyễn Thị Bình - Phó Ban Trị sự, mua đâu được mấy tạ su hào về, chia cho anh em. Mà ngày ấy làm gì có túi nylon như bây giờ, cho nên cứ nhặt bày ra mỗi người một đống. Củ to, củ bé, củ già, củ non... phải chia cho đều, không khéo có người lại thắc mắc: “Tại sao phần tôi có nhiều củ già?”...

Nhưng trong việc chia thịt lợn, Đặng Lân là người có “biệt tài”. Một quả tim lợn, anh Lân có thể chia thành… 24 phần đều nhau. Cơ quan có đến 50 người, nhưng phần thịt của ai cũng có tí mũi, tí tai, hầu như không thiếu gì cả.

Đặng Lân là người được cả cơ quan nể, bởi không chỉ có tác phong làm việc hết sức chỉn chu mà còn là một thợ sửa xe máy rất giỏi. Đặng Lân hay phải đi nhà in, cho nên thường được sử dụng chiếc xe Voskhod. Nhưng anh còn có biệt tài nữa, đó là… là quần áo. Cả cơ quan chỉ có mỗi Đặng Lân là biết là quần vải sa-vi-ốt, mà lại bằng bàn là than, nghĩa là phải nhặt than cho vào bàn là bằng đồng. Sơ sẩy là cháy quần áo như chơi. Tôi có một chiếc quần sa-vi-ốt, mỗi lần muốn cho thẳng li thì đều phải nhờ Đặng Lân.

Ngày ấy trụ sở Báo CAND ở ngõ 215 phố Tôn Đức Thắng (quận Đống Đa, Hà Nội) bây giờ và có đến khoảng chục người phải ngủ lại ở tòa soạn vì không có nhà cửa. Giường chiếu không có, tất cả phải nằm trên bàn. Nghĩ lại thời bao cấp ấy, đến giờ vẫn thấy lạnh gáy.

Năm 1986, đã đến 28 Tết mà cơ quan không xin đâu được chút thực phẩm nào. Tôi chợt nghĩ ra ở Trại tạm giam Công an thị xã Hòa Bình (ngày xưa thuộc tỉnh Hà Sơn Bình) là một đơn vị chăn nuôi rất tốt. Tôi đã lên viết bài và cũng được ông Bỉnh, Giám thị rất quý. Lần ấy, khi tôi về Hà Nội, ông còn cho xe chở tôi, kèm theo một bó mía tím Hòa Bình có đến 10 cây, 2 bó củi và 5kg gạo nếp. Nghĩ đến ông Bỉnh và nghĩ đến trại lợn có đến 50 con, tôi nảy ra ý định lên Trại tạm giam Hòa Bình xin lợn.

Chiều 28 Tết, tôi lấy chiếc xe Sidecar phóng lên trại nằm ở phường Chăm Mát, thị xã Hòa Bình. Thấy tôi lên lúc ấy thì ông Bỉnh ngạc nhiên lắm, nhưng rồi khi nghe tôi trình bày là muốn xin trại một con lợn về cho anh em ăn Tết thì ông cười khà khà và bảo: “Rồi, tao cho một con”. Nghe ông nói thế nhưng lại băn khoăn không biết ông cho con lợn to hay bé. Tôi “tế nhị” nói với ông: “Báo em có đến 51 người đấy! Anh cho con nào kha khá một tí”. Ông Bỉnh phẩy tay: “Mày không phải lo. Tao cho con to nhất chuồng”. Nghe thấy thế tôi mừng lắm, vì tôi biết đàn lợn của ông, con to nhất chuồng phải đến 70 - 80kg. Rồi ông bảo tôi: “Sáng mai tao cho phạm nhân tự giác nó thịt, làm lông sạch sẽ rồi mày chở về. À mà có làm lòng không?”. Tôi nghĩ mang bộ lòng về phải chia bôi rất khổ, cho nên tôi bảo ông: “Thôi, bộ lòng em không lấy. Về chia nhau vất vả thêm”.

Thế là 5h sáng hôm sau, phạm nhân thịt lợn và chỉ đến hơn 6h thì xong xuôi tất cả. Tôi ăn sáng xong thì con lợn đã được đặt nằm trong thùng xe. Nhìn con lợn to vật mà tôi thấy sướng quá. Một phạm nhân đang chằng buộc, tôi hỏi: “Con lợn này bao nhiêu cân?”. Anh ta bảo: “Dạ thưa cán bộ, ông Bỉnh bảo chúng con bắt con to nhất. Con này 85kg”.

Vẩn vơ nhớ Tết thời bao cấp -0
Quầy bán hàng Tết thời bao cấp

Thế là tôi chở con lợn đến cơ quan vào khoảng gần 10h sáng. Khỏi phải nói, cơ quan mừng vui đến thế nào. Việc chia chác hoàn toàn do Đặng Lân thực hiện và mọi người cũng không ai thắc mắc điều gì. Riêng tôi vì có công đi xin lợn, cho nên được thêm… nửa cái chân giò. Cơ quan lúc này lại “vui như Tết”.

Nhưng rồi mấy ngày hôm sau, khi đi làm, thì bắt đầu có tiếng xì xèo là tại sao con lợn không thấy có bộ lòng? Thế rồi tại sao cậu Như Phong không có bằng lái Sidercar mà dám giao xe cho lái? Tôi phải giải thích với anh Khiêm - cấp trên trực tiếp của tôi, Trưởng phòng Thời sự - câu chuyện đi xin lợn là như vậy... Anh Khiêm bảo: “Rõ dở hơi. Có thế mà cũng thắc mắc”. Rồi tôi bảo, nếu Ban biên tập không tin thì cử người lên trại tạm giam mà xác minh. Còn chuyện tôi không có bằng lái Sidercar mà vẫn lấy chiếc xe của cơ quan lên trại giam thì được Ngô Mạnh - phóng viên ảnh, một cao thủ chạy Sidecar ở báo - bảo lãnh rằng tôi lái xe rất tốt và đang chờ thi lấy bằng.

Thế rồi câu chuyện ấy cũng qua đi, nhưng từ năm sau, tôi chẳng đi xin xỏ gì nữa.

Ngày ấy, Báo CAND còn phát hành nội bộ, báo chuyển xuống đơn vị được coi như tài liệu mật, được bảo quản, giữ gìn cực kỳ cẩn thận. Báo có các chuyên mục mà không một tờ báo nào có được như Tường thuật vụ án, Câu chuyện nghiệp vụ, Trinh sát kể chuyện... Những bài trong các chuyên mục này mang đậm chất nghiệp vụ và có lẽ các biện pháp nghiệp vụ của công an được viết trong các chuyên mục này cực kỳ thoải mái, không cần che giấu. Rồi có một chuyên mục nữa là chuyên mục “Đèn đỏ”, phê phán những việc làm không tốt của cán bộ, chiến sĩ công an cũng được đặc biệt chú ý và anh em ở đơn vị rất thích. Còn vô phúc, cá nhân hay tập thể nào bị “bêu tên” trong chuyên mục “Đèn đỏ” thì năm ấy sẽ mất thi đua.

Phải nói, Báo CAND ngày ấy tính đấu tranh rất cao và thực sự là tờ báo sức mạnh tinh thần rất to lớn trong lực lượng Công an, nhưng đời sống thì khổ vô cùng, tất nhiên ngày đó cả nước khổ chứ không riêng gì công an. Các chế độ nhuận bút đối với báo chí cực kỳ nghèo nàn. Năm 1985, tôi được giải C truyện ngắn “Bão muộn” tại cuộc thi truyện ngắn của Báo Văn nghệ và chị Trần Nguyệt Tuệ (Thùy Linh) được giải A với truyện ngắn “Mặt trời bé con của tôi”. Tiền thưởng tôi được 250 đồng và đủ mua một cái quạt con cóc. Anh Hữu Ước khi đó là Phó Trưởng phòng Thời sự, thấy chúng tôi được giải thì vui lắm, anh bảo: “Lần đầu tiên Báo CAND có người được giải truyện ngắn ở Báo Văn nghệ, tao sẽ đề xuất để thưởng cho chúng bay”.

Nguyễn Như Phong

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?