Tân Định trong ký ức thị thành
Quá khứ đan vào hiện tại, ngôi chợ xưa nay đã đẹp hơn với nhiều sạp hàng quy mô và ngăn nắp. Đất xưa giờ đã phát triển thành những tòa nhà cao tầng lộng lẫy. Nhưng ở siêu đô thị mang tên Bác thì vẫn còn đó những câu chuyện về Tân Định và cái chợ trăm tuổi sầm uất sáng đêm.
Có lẽ trong nhiều trục đường chính của thành phố này thì trục đường Hai Bà Trưng là không thay đổi dẫu thăng trầm biến thiên thời cuộc. Đây là con đường dài, thẳng tắp như huyết mạch nối khu trung tâm thành phố đến những khu ven đô. Trước 1975, con đường này đi thẳng ra chỗ tượng đức Trần Hưng Đạo ở bến Bạch Đằng, gặp ngay khu Hải Quân, nối liền mạch với đường Catinat và Bonard trứ danh. Vì vậy nên đất Tân Định ngày ấy cực kỳ đắt đỏ và nổi tiếng từ xưa.
Hồi nội tôi còn sống, hay nhắc về khu Tân Định này bởi thời trai trẻ của ông, muốn tìm mua đồ chất lượng “Tây”, “mô-đen” nhất thì dân Sài Gòn tìm ngay đến chợ Tân Định. Tỷ như, tiệm giày Trinh trứ danh cả Nam Kỳ Lục Tỉnh, với độ đẹp, bền và sang chảnh bậc nhất thời đó. Hay như kiếm hiệu cà phê chuẩn vị Pháp thì chỉ có khu chợ này với các hiệu Jean Martin, Meilleur Gout.
Dân chơi Sài Gòn thời đó ví von khu chợ Tân Định như là nơi tập trung của những ai hào hoa, phong nhã và chất lừ nhất của đất này. Thời đó, dọc đường Hiền Vương (Võ Thị Sáu bây giờ), là những cửa hiệu làm tóc hợp mốt nhất. Chính từ những cửa hiệu này mà dân “Hòn ngọc Viễn Đông” có những kiểu đầu thời thượng nhất. Tiệm Mô-Đéc của 2 chị em Lìn Dí, Lìn Chế lúc nào cũng đông nghẹt, dễ thường khách đến làm tóc phải chờ đến cả tiếng đồng hồ mới tới lượt. Còn thợ nổi tiếng phải nhắc đến Chú Cóong, chú Cai được cánh chị em Sài Gòn phong “bàn tay vàng”.
Ba tôi có ông bạn dân Tân Định, hồi 1975 cũng nhảy tàu đi biệt xứ. Chừng tuổi đời chồng chất thì thèm quê xứ. Đâu chừng năm 2010 mới có thể quay về. Tôi được ba giao đèo ông bạn quay về khu Tân Định lần đó. Ông già khi ra đi mới gần 30 tuổi, ngày về tóc điểm bạc ngoài 60. Nửa quãng đời xa xứ, ông già lần mò ký ức về Tân Định từ cây cầu Kiệu. Tôi chạy xe thật chậm, để ông già kịp phác họa trong đầu mình những nỗi nhớ niềm thương. Kỳ lạ là ông già nhớ ron rót. Chỉ cần vào đến khu Tân Định là ổng lẩm nhẩm như tự nhắc mình. Phía bên phải có tiệm trà Phật Tổ. Quẹo trái là con đường nhỏ dẫn vô hẻm có tiệm bánh cuốn Thanh Trì. Đối diện là Cư Xá Kiến Ốc Cục Tân Định. Đi vào phía trong là chùa Vạn Thọ. Nhìn sang bên đường là trường Trung học Tân Thạnh. Trước khi vào cổng trường, phải đi ngang bảo sanh viện Ngô Liêng. Giọng ông già nghèn nghẹn tự lúc nào.
Ngày xưa, lúc mới lớn, ba tôi với ông bạn hay đóng đô ở quán cà phê Thu Hương để nghe những bài nhạc ngoại quốc "mới ra lò", thịnh hành nhất, romantique nhất. Từ quán đi thêm vài ba bước nữa là tới cái hẻm có nhà nghệ sĩ hài Tùng Lâm. Khu Tân Định còn có nữ ca sĩ Bạch Quyên và Tuyết Mai, diễn viên thoại kịch Mỹ Chi. Đặc biệt ngay trong cái hẻm trước cửa Nhà Thờ có xóm soạn giả Hoàng Khâm nức tiếng số 1 trong làng cải lương.
Dân Tân Định thuộc loại có chữ và ham đọc lắm. Khu này có Yểm Yểm thư quán trên đường Trần Văn Thạch, nhiều người trong giới chữ nghĩa Sài Gòn thường lui tới. Sát với nhà thuốc bắc Kim Khuê là chỗ cho mướn sách với một kho truyện phong phú. Những Văn Bình Z.28, "Lửa cháy thành Phiên Ngung", "Thủy Hử" hay Kim Dung, Ian Fleming... đã làm say mê biết bao già trẻ lớn bé không chỉ vùng Tân Định. Phải chăng từ thói ham đọc xưa, mà nay khu Tân Định có cái nhà sách Fahasa rộng và nổi bật nhất TP Hồ Chí Minh.
Trăm năm cốt cách chợ búa đô thành
Chợ Tân Định tiền thân là chợ Phú Hòa (thuộc thôn Phú Hòa cũ), đến năm 1926, Hội đồng thành phố Sài Gòn đã chi 110.000 đồng Đông Dương để xây dựng lại chợ và đổi tên thành chợ Tân Định. Chợ được Công ty xây dựng của Pháp, Société Indochinoise dÉtudes et de Constructions (SIDEC), thiết kế và thi công, có 8 cửa ra vào, với 3 tháp chuông, một tháp nằm giữa và 2 tháp nằm hai bên. Tháp chuông trung tâm vẫn giữ nguyên quả chuông cổ và đồng hồ xưa trên cổng chợ đến bây giờ. Ngày nay, nhà lồng chợ được lợp toàn bộ tole, nền lát gạch men với diện tích hơn 3.000 m2, có hơn 1000 điểm kinh doanh. Ngôi chợ này có đến tận 4 mặt tiền và giáp 4 con đường khác nhau. Ngoài cổng chính trên đường Hai Bà Trưng thì còn có 3 cổng còn lại giáp các đường như Nguyễn Hữu Cầu, Nguyễn Văn Nghĩa, Mã Lộ. Chính điều này mang đến rất nhiều thuận lợi cho việc mua bán
Chợ Tân Định còn nổi tiếng là nơi buôn bán các loại vải vóc đa dạng chủng loại, mức giá thì rất hợp lý và phải chăng, đây cũng là ngành nghề kinh doanh có lịch sử lâu đời từ lúc chợ mới thành lập. Nhưng, hiện nay dân Sài Gòn lại mê khu ẩm thực đêm của chợ. Nổi tiếng mê hoặc với các món ăn cực kỳ hấp dẫn, giá cả thì siêu “hạt dẻ” nên thu hút nhiều thực khách. Đã đến chợ Tân Định thì nhất định phải thử thưởng thức các món ăn như cháo ếch, món ăn được yêu thích nhất chợ. Cháo ếch chợ Tân Định như một thương hiệu ghi đậm dấu ấn trong lòng thực khách sành ăn của thành phố. Cháo tại chợ nấu khá ngon, có mùi thơm đặc trưng với bên cạnh là thố ếch kho vừa ngọt vừa dai siêu ngon. Khu ẩm thực về đêm mới đây đã được BQL chợ trang bị hệ thống 37 camera, nâng cấp hệ thống đèn, bạt dù để khang trang, sạch đẹp và nổi bật lên theo sự hiện đại hóa của đô thị lớn nhất nước.
Nết bán buôn của thị dân đất này kỳ thực cũng lạ đời. Khu Tân Định cũng nổi tiếng bởi lối bán như chơi của tiệm bánh xèo ở đường Đinh Công Tráng nổi tiếng từ trước năm 1975 và giờ vẫn nườm nượp khách. Hoặc như cái xe chè của người đàn ông “chảnh” nhất Việt Nam, chỉ bán từ 11 giờ trưa đến 5 giờ chiều trong một cái xe nhỏ dựng bên vỉa hè đường Nguyễn Phi Khanh, nhưng ai đã ăn chè ông thì không thể không tấm tắc rằng chưa một người nào nấu chè ngon như thế. Mà nhắc đến cửa hiệu kỳ cựu khu này thì phải nhắc đến tiệm thuốc Bắc của một người bốc thuốc gia truyền từ thời Pháp, hiện phát triển thành một cửa hiệu bề thế ngay góc đường Lý Chính Thắng. Trên đường Nguyễn Hữu Cầu, vẫn còn tồn tại nhiều tiệm tạp hóa truyền thống đã qua nhiều thế hệ, nơi những người chủ giữ nguyên nét bán hàng đậm chất Sài Gòn: chân thật và uy tín.
Dân chợ Tân Định cũng thuộc dạng trượng nghĩa nhất nhì kẻ chợ Sài thành. Hầu hết các mùa cứu trợ đồng bào lũ lụt, hay nấu cơm mùa dịch COVID, đóng góp Quỹ “Vì người nghèo”, Hướng về biên giới biển đảo, Chương trình vì Trường Sa xanh… của TP Hồ Chí Minh thì tiểu thương chợ luôn đi đầu.
Ngày 30/3/2025, chợ Tân Định được TP Hồ Chí Minh trao quyết định công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp thành phố. Có thể nói, đây là ngôi chợ gói trọn trăm năm nếp sống của thị dân đất này. Vào những ngày này, chợ Tân Định vừa được trang hoàng lại để đón tuổi 100 của mình bằng bức bích họa dài 45 mét, tái hiện lại cột mốc hình thành và phát triển chợ từ xưa đến nay.
Ở Tân Định, từ người dân sinh sống, đến người mua kẻ bán trong ngôi chợ trăm tuổi qua bao biến thiên dâu bể của thời cuộc, vẫn giữ được cốt cách thị dân và chợ búa đô thành.
