Khuấy đảo và ngã ngựa

Trong vài tuần qua, thất bại của phim “Digger” đã tốn khá nhiều giấy mực khi là tác phẩm được đạo diễn bởi nhà làm phim Mexico đoạt giải Oscar Alejandro González Iñárritu, có sự tham gia của dàn diễn viên gần như… “trong mơ”, từ Tom Cruise ở mảng thương mại với các vai diễn đóng đinh tên tuổi trong “Nhiệm vụ bất khả thi”, “Top Gun: Maverick”… cũng như những người nổi tiếng ở mảng art-house, gồm Sandra Huller, Jesse Plemons... Với ngân sách sản xuất gần 200 triệu USD, những tưởng tác phẩm này sẽ có thành công khi cân bằng được khán giả ở cả 2 trường phái, thế nhưng kết quả lại khá ảm đạm, khi chỉ thu về khoảng 35 triệu USD phòng vé toàn cầu. Nói về nguyên nhân, theo giới chuyên gia, điều này nằm chủ yếu ở tệp khán giả hâm mộ Tom Cruise ở mảng hành động không mấy mặn mà với phim nghệ thuật, trong khi người thích art-house thì không tin tưởng vào một gương mặt… quá đỗi đại chúng.

Tuy vậy thì thất bại này không hề đơn lẻ, bởi năm 2026 là cú ngã ngựa của một loạt những tác phẩm lớn, từ “Klara and the Sun” của Taika Waititi, “The Bride!” của Maggie Gyllenhaal, “Wuthering Heights” của Emerald Fennell cho đến bản live-action “Moana” có sự xuất hiện của Dwayne Johnson hay “Supergirl” đến từ vũ trụ anh hùng DC… Thẳng thắn mà nói những tác phẩm trên không phải quá tệ, nhưng đã qua rồi giai đoạn khán giả chấp nhận hài lòng những bộ phim vừa phải, chỉ hay trung bình. Do đó với thời đại mới, một phim thành công không còn được bảo chứng bởi những yếu tố thường thấy trước đó, mà còn đòi hỏi rất nhiều điều kiện. Không ngoa khi nói điện ảnh 2026 hiện đang chứng kiến sự chuyển giao xu hướng, với lớp khán giả mới và thị hiếu thưởng thức cũng đã khác đi.

Nhận định nói trên đã được chứng minh qua thành tích choáng ngợp của 2 phim kinh dị hồi giữa năm nay: “BACKROOMS” (“Thực thể quỷ quyệt”) và “Obsession” (“Ám ảnh”). Về mặt số liệu, thay vì thu được doanh thu khổng lồ từ ngân sách rộng mở, 2 tác phẩm trên đại diện cho thông số mới, khi phim thành công phải là tác phẩm có tỉ suất lợi nhuận vượt trội chứ không đơn thuần xét đến doanh thu. Đơn cử với “Obsession”, với kinh phí sản xuất chỉ khoảng 750 nghìn USD thế nhưng thu về đến 501,6 triệu USD, dẫn đến tỉ suất lợi nhuận đạt hơn 66.780%. Còn với “BACKROOMS”, với 10 triệu USD bỏ ra, mang về hơn 400,6 triệu USD, tác phẩm đã sinh lời hơn 3.900%. Mức này thậm chí còn vượt qua cả “The Odyssey” được đánh giá cao của Christopher Nolan, khi dẫu thu về đến 1,8 tỉ USD trên toàn thế giới, nhưng vì ngân sách lên đến 250 triệu USD, nên tỉ suất lợi nhuận chỉ khoảng 620%.

Tuy vậy thì thành tích trên chưa phải kỷ lục, bởi tại thị trường châu Á, phim “Ngưu Lai” do Tín Vũ Manh và Tôn Lệ Phương thực hiện còn có tỉ suất sinh lời cao gấp nhiều lần. Điều đặc biệt là dù sở hữu đồ họa gần như “thảm họa” khi được thực hiện bằng phần mềm quy hoạch mà Tín Vũ Manh từng được đào tạo ở bậc đại học thay vì là các ứng dụng làm phim chuyên nghiệp, thậm chí ra mắt còn không có cả poster phòng vé… thế nhưng bộ phim vẫn thu về hơn 64,23 triệu nhân dân tệ. Với ngân sách bỏ ra chỉ khoảng 1.400 nhân dân tệ bởi là sản phẩm “cây nhà lá vườn” do anh và mẹ thực hiện mọi khâu, bộ phim đã sinh lời hơn 4,6 triệu %, và có thể nói là cao nhất mọi thời đại.

Những ngày gần đây, phim “You Can See Everything” của hãng A24 cũng không ngừng gây bàn tán khi dẫn đầu doanh thu phòng vé. Càng đặc biệt hơn khi đây là phim tài liệu – thể loại hiếm khi thu hút được sự chú ý ở mảng thương mại. Tính cho đến nay, trong tuần đầu ra mắt, phim đã thu được hơn 20 triệu USD với mức ngân sách chỉ 7 triệu USD và đã bắt đầu sinh lời, từ đó được kỳ vọng sẽ duy trì doanh thu ổn định và dài lâu ở các tuần sau như “Obsession”, “BACKROOMS”.

Về nội dung, bộ phim tập trung vào 34 ngày khi Elizabeth Holmes – nhân vật được biết đến nhiều nhất trong vụ lừa đảo xét nghiệm y tế tại thung lũng Silicon – vẫn còn tại ngoại trước khi ngồi tù vì tội gian lận. Qua đó tác phẩm đã mang đến một góc nhìn khác về Holmes, cũng như hé lộ mối quan hệ bí hiểm giữa cô và chồng. Về mặt hình thức, phim xóa nhòa ranh giới giữa thể loại tài liệu và điện ảnh, khi đan xen song song hai hình thức, giữa người thực và người đóng, cũng như vai trò đứng sau máy quay tham gia nhiều hơn vào câu chuyện, thay vì chỉ đặt câu hỏi hay dẫn dắt, từ đó thu hút khán giả.

Những “cú chạm” mới

Nói về lý do thành công của những hiện tượng trên, không thể bỏ qua yếu tố thiên thời – địa lợi – nhân hòa. Chẳng hạn với “BACKROOMS” và “Obsession”, những năm vừa qua chứng kiến thời kỳ “phục hưng” của phim kinh dị, khi nhiều tác phẩm cùng dòng xuất hiện tại giải Oscar cũng như thắng lớn. Không dừng ở đó, đạo diễn của 2 phim lần lượt là Kane Parsons và Curry Barker tuy lần đầu chạm ngõ điện ảnh, nhưng lại không phải tên tuổi vô danh, khi đều là những nhà sáng tạo nội dung trên YouTube quen thuộc với thế hệ trẻ.

Trong khi tại Trung Quốc, bởi đã có đà từ những nhân vật vừa hài hước, vừa gần gũi như chú ngựa Mã Tiểu Dã “vừa chạy vừa khóc” hay các nhân vật nổi tiếng từ phim hoạt hình “Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng”… mà dù không được xây dựng thẩm mỹ, nhưng các nhân vật trong “Ngưu Lai” vẫn rất được yêu thích.

Bên cạnh đó, tuy không có kinh phí quảng bá ngang ngửa ngân sách sản xuất như “truyền thống” của Hollywood, nhưng các phim này lại có thành công nhờ một phương thức hiệu quả không kém mà tốn rất ít chi phí: đó là truyền miệng. Theo đó sự phổ biến của mạng xã hội đã giúp những tác phẩm trên không ngừng được chú ý, từ đó đưa “Ngưu Lai” từ một bộ phim không ai biết trở nên nổi tiếng chỉ sau 1 tuần ra mắt.

Một trường hợp khác cũng phải kể đến “You Can See Everything”, khi tuy vẫn ra mắt tại LHP Telluride vào tháng 9 vừa qua, nhưng thay vì các minh tinh điện ảnh xuất hiện trên thảm đỏ, một buổi chiếu phim bí mật đã kích thích sự tò mò, khiến tác phẩm này không ngừng được thảo luận cho đến khi ra rạp. Ngoài ra bộ phim này cũng đại diện cho một lý do vô cùng quan trọng khác: cảm giác mới mẻ và sự độc đáo. Cụ thể ở tác phẩm này, thể loại tài liệu được điều chỉnh khác đi, kết hợp với kinh dị, người đóng… chưa từng thấy trước đó.

Sau cuối, cũng không thể bỏ qua yếu tố truyền cảm hứng. Từ là câu chuyện thuộc về hậu trường, nhân tố này ngày càng chứng minh được tầm quan trọng. Chẳng hạn “Ngưu Lai” tuy không thật đẹp về hình ảnh, nội dung cũng không quá mới mẻ, nhưng cách gia đình ủng hộ Tín Vũ Manh theo đuổi đam mê suốt nhiều năm ròng mà không có gì chắc chắn cả đã “chạm” đến khán giả trẻ. Càng đặc biệt hơn khi biết người mẹ Tôn Lệ Phương đã ngồi xuống làm việc cùng con trai suốt thời gian ấy.

Trong khi đó Kane Parsons và Curry Barker lại mở ra một cánh cửa mới, khi chứng minh nếu có năng lực thì mỗi cá nhân đều có thể thành công, không cần bằng cấp hay chứng nhận nào. Vì vậy nếu muốn làm phim, hãy bắt đầu ngay từ chiếc điện thoại cũng như những gì bản thân làm tốt nhất thay vì chờ đợi.

Những điều nói trên đã cho thấy rằng với thế hệ mới, một bộ phim thành công không chỉ cần nội lực mạnh mẽ, mà là tổng hòa của nhiều điều kiện, từ tính nguyên bản, thật sự độc đáo cho đến sở hữu câu chuyện truyền cảm hứng, thu hút được độ thảo luận… Điều này không chỉ mở ra cánh cửa cho những tài năng dù là amateur thỏa sức sáng tạo, mà còn góp phần định hình lại nền điện ảnh trong tương lai gần.