Thăng trầm không gian công cộng

Theo Luật Quy hoạch đô thị ban hành ngày 1/1/2010 thì không gian công cộng là đối tượng phải nghiên cứu của thiết kế đô thị trong các đồ án quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết. Thế nhưng, giữa quy định của luật với thực tế cuộc sống vẫn còn một khoảng cách xa…

1. Không gian công cộng (KGCC) là không gian quan trọng trong cấu thành đô thị. Đó là nơi diễn ra những hoạt động công cộng mà bất kỳ ai cũng có quyền được đến. Ở đó, mọi người được thể hiện những gì mình yêu thích trong khuôn khổ cho phép của pháp luật. Ở đó, con người sống hòa đồng và thân thiện. KGCC trong một đô thị văn minh còn thể hiện tính dân chủ, là tấm gương phản chiếu bộ mặt của xã hội đương thời. KGCC có nhiều loại khác nhau. Có KGCC lớn kiểu như quảng trường thành phố, quảng trường nhà hát, công viên, lâm viên, mặt hồ nước, vỉa hè đường phố… KGCC nhỏ như thảm cỏ, dải cây xanh, khoảng sân chung trước một khu nhà ở… nhưng dù như thế nào thì các KGCC cũng đều mang mục đích chung là phục vụ cộng đồng.

Hà Nội vốn là thành phố của cây xanh mặt nước và có nhiều KGCC. Đó là quảng trường Ba Đình lịch sử, quảng trường Cách mạng Tháng Tám (trước Nhà hát Lớn), quảng trường 1-5 (trước Cung Văn hóa Hữu nghị), quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (bên hồ Hoàn Kiếm)…; các công viên như công viên Thống Nhất, Thủ Lệ, Tuổi Trẻ, Bách Thảo, công viên nước Hồ Tây… ngoài những hồ cảnh quan gắn với truyền thuyết nổi tiếng như Hồ Gươm, Hồ Tây, là các hồ Trúc Bạch, Ba Mẫu, Bẩy Mẫu, Linh Đàm, Yên Sở. v.v… Nhiều KGCC được hình thành bởi mồ hôi, sức lực và tuổi trẻ của hàng vạn người dân thủ đô mà công viên Thống Nhất, đường Thanh Niên, công viên Thủ Lệ là những hình ảnh nổi tiếng một thời.

2. Vào những năm 80 trở về trước, khi nước ta chưa chuyển sang nền kinh tế thị trường, công cuộc đô thị hóa chưa phát triển, thì Hà Nội là một thủ đô khá trầm lắng, ít sôi động. Cuộc sống cực kỳ khó khăn trong thời kỳ bao cấp, lại vừa trải qua chiến tranh khốc liệt đã không cho phép người dân thủ đô nghĩ nhiều đến sự hưởng thụ. Giao thông đường phố chủ yếu bằng xe đạp, tàu điện và thưa thớt vài chiếc xe buýt. Các KGCC vắng người qua lại. Vài công viên lớn như Thống Nhất, Bách Thảo thì nghèo nàn về tổ chức không gian cảnh quan, thiếu vắng các trò chơi, phương tiện giải trí cho các lứa tuổi, có chăng chỉ là mấy toa xe lửa mini chạy điện, vài cái đu quay, xe đạp nước hình con vịt… vậy mà, những nơi này vẫn nhộn nhịp người, nhất là vào các ngày chủ nhật, ngày lễ. Trai gái buổi chiều tối vẫn lấy công viên thanh bình và lãng mạn để làm nơi tâm sự, tỏ tình mà không hề bị ai quấy rầy. Ngày ấy nghèo nhưng nghiêm. Ít có cảnh vặt hoa, bẻ cây, xả rác bừa bãi ra công viên.

Ảnh: Đình Nguyễn.
Ảnh: Đình Nguyễn.

Khi đất nước đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế, Hà Nội đã thực sự lột xác cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Đời sống đã khá hơn. Thành phố mở rộng gấp ba lần với số dân lên tới gần 7 triệu người. Đường phố ngày cũng như đêm nườm nượp ôtô, xe máy. Những tòa cao ốc bằng bê tông và kính có khối tích lớn mọc lên san sát. Bao bọc lấy trung tâm thành phố là các khu đô thị mới với muôn vàn chung cư cao tầng mang phong cách kiến trúc quốc tế, đứng phơi mình trong cái nắng nóng chói chang lên tới 35-37oC của mùa hè nhiệt đới khắc nghiệt.

Nhiều KGCC lớn được chính quyền quan tâm đầu tư, nâng cấp, cải tạo. Có thể nói rằng, nếu những ai xa Hà Nội cách đây chừng mươi năm, giờ trở lại sẽ không khỏi ngạc nhiên bởi sự đổi thay của thành phố thân yêu này. Trong công viên giờ rực rỡ muôn loài hoa khoe sắc, cây cảnh quý khoe dáng, cùng rất nhiều trò chơi điện tử hiện đại, hấp dẫn… thu hút sự háo hức của trẻ em và cả người lớn. Người cao tuổi sáng sáng chiều chiều rủ nhau đến công viên để nghỉ ngơi, tập dưỡng sinh, thể dục, tập nhảy… hưởng thụ bầu không khí trong lành hiếm hoi giữa một thành phố đang ngày một ô nhiễm vì khí thải và bụi bẩn. Thế nhưng, bên cạnh đó, thì rất nhiều KGCC bị lấn chiếm và sử dụng sai mục đích vì lợi ích của một nhóm người và sự quan liêu, vô trách nhiệm trong quản lý đô thị.

Những khoảng sân chung rộng rãi của các khu tập thể trước kia như Kim Liên, Trung Tự, Nguyễn Công Trứ, Thành Công, Giảng Võ… dần biến mất nhường chỗ cho chợ cóc, hàng quán của tư nhân, hay các công trình thương mại. Công viên vừa xây dựng xong với vốn đầu tư hàng trăm tỷ đồng mà đã xuống cấp như công viên Hòa Bình. Người dân giờ muốn vào công viên phải mua vé. Muốn chơi trò chơi cũng vậy. Bây giờ, về tối khuya người tử tế không dám vào công viên bởi ở đó đã trở thành bãi đáp lý tưởng cho tệ nạn xã hội nảy sinh. Hoa cỏ trong công viên bị bẻ trộm, dẫm đạp là chuyện thường. Vỉa hè dành cho người đi bộ bị chiếm dụng để bán hàng ăn, cà phê giải khát, thành nơi gửi xe với giá cao.

Người đi bộ bị đẩy xuống lòng đường. Các quảng trường trở thành đảo giao thông chằng chịt xe cộ đan xen. Cách đây không lâu, một dự án bãi đậu xe được chuẩn bị để xây dựng tại góc công viên Thống Nhất nơi ngã ba Nguyễn Đình Chiểu - Trần Nhân Tông đã làm xôn xao dư luận, bị người yêu Hà Nội phản đối.

Cũng là để phục vụ cộng đồng thôi, nhưng cái giá của công viên lại rất khác cái giá của một bãi đậu xe! Ngay các khu đô thị mới, hình ảnh lãng mạn của kiến trúc thời mở cửa, thì nhiều chủ đầu tư cũng chạy theo lợi nhuận, bất chấp quy hoạch được duyệt để tăng mật độ xây dựng tối đa, giảm đến mức thấp nhất đất dành cho KGCC, sân chơi cho người già trẻ em, cây xanh, thảm cỏ… và mới đây thôi, hàng trăm cây xanh, trong đó có rất nhiều cây cổ thụ đang bị đốn hạ theo kế hoạch thay thế hơn 6.700 cây xanh các loại như muồng, xà cừ…(trong tổng số hơn 30.000 cây xanh ở nội đô) trên 194 đường phố chính của thủ đô, làm ngỡ ngàng và bức xúc công luận.

Theo Luật Quy hoạch đô thị ban hành ngày 1/1/2010 thì KGCC (trong đó có cây xanh, mặt nước) là đối tượng phải nghiên cứu trong các đồ án quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết. Thế nhưng, giữa quy định của luật với thực tế cuộc sống vẫn còn một khoảng cách xa…

3. Những ngày nắng nóng và mưa bất thường đầu tháng tư này, được đi dạo thanh thản quanh hồ Hoàn Kiếm xanh mướt bóng cây và rực rỡ sắc hoa, nhìn những cặp gái trai, váy voan trắng muốt tràn đầy hạnh phúc bên nhau tạo dáng dưới gốc lộc vừng cổ thụ bên hồ chụp hình ảnh cưới, hay những người cao tuổi vui vẻ hòa chung điệu nhảy trong tiếng nhạc dancing phát ra từ cặp loa di động trong vườn hoa Lý Thái Tổ vào buổi sáng mai, ta mới thấy những KGCC và cây xanh trong thành phố ngàn năm tuổi này đáng quý biết chừng nào.

Phạm Thanh Tùng

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?