Thân phận con người trong "Gió chiều Hoàng Đạo"

Qua số phận một gia đình Công giáo trong những biến động của lịch sử, tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" của nhà văn Lê Hồng Nguyên không chỉ tái hiện số phận con người trong vòng xoáy đó, mà còn chạm đến miền sâu thẳm của tình thân, đức tin, tình yêu, khát vọng về hạnh phúc và đoàn tụ sau những mất mát, đau thương...

1. Nhà văn Lê Hồng Nguyên được biết đến với một giọng văn nữ nhiều cảm xúc, với các tác phẩm lấy nhân vật nữ làm trung tâm. Tác phẩm của chị thường đề cập tới số phận người phụ nữ với những đấu tranh nội tâm, khát vọng vươn lên khẳng định mình, khát vọng về tình yêu và hạnh phúc. Trước "Gió chiều Hoàng Đạo", nhà văn Lê Hồng Nguyên đã xuất bản một số tiểu thuyết như "Gió ngã ba" (NXB Hội Nhà văn, 2005), "Vũ điệu" (NXB Quân đội Nhân dân, 2006), "Con hoang" (NXB Hội Nhà văn 2015).

1-nha-van-le-hong-nguyen.jpg
Nhà văn Lê Hồng Nguyên.

Theo chia sẻ của nhà văn Lê Hồng Nguyên, tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" được hoàn thành trong khoảng thời gian gần 10 năm (từ 2017-2026). "Trong giai đoạn đó, thế giới trải qua đại dịch COVID-19 với nhiều biến cố. Mỗi người đều có chiêm nghiệm, trải nghiệm riêng về đời sống, về tinh thần, về những được mất trong cuộc đời. Chính trong giai đoạn này, ý tưởng viết một tiểu thuyết về thân phận con người, thân phận những người phụ nữ trong dòng chảy của lịch sử đã hình thành trong tâm tưởng của tôi. Với một người viết, dường như những chất liệu sinh động, những va đập trong cuộc sống, những trải nghiệm của bản thân đã ngấm vào tôi, chảy trong tôi từ lúc nào. Cho đến khi những tiếng nói từ bên trong thôi thúc tôi viết ra tất cả những điều mình đã thấy, đã suy tưởng…" - nhà văn Lê Hồng Nguyên bộc bạch.

Tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" là câu chuyện kể về những phận người trong một xóm đạo Công giáo lâu đời. Đời sống của những con chiên ngoan đạo bình yên bên dòng sông với nghề chài lưới, với những thửa ruộng tươi tốt màu mỡ phù sa gắn liền với tiếng chuông nhà thờ mỗi sáng, chiều và các nghi lễ tôn giáo thấm đẫm đức tin. Nhưng rồi những con người bình dị ấy đã bị cuốn vào vòng xoáy lịch sử với dấu mốc là Hiệp định Giơ-ne-vơ ngày 20/7/1954. Để rồi, từ một làng công giáo toàn tòng như Hoàng Đạo phải trải qua cảnh hoang tàn khi giáo dân quyết định từ bỏ nơi chôn rau cắt rốn, gồng gánh xuống Hải Phòng để lên tàu vào Nam, vì tin theo những luận điệu xuyên tạc. Làng Hoàng Đạo chỉ còn gia đình ông Nết lựa chọn ở lại - bởi vì họ không thể ra đi khi cô con gái của mình là Vạn đã bỏ nhà trốn biệt tích ngay đêm trước ngày cưới. Họ ở lại với hy vọng một ngày nào đó, con gái sẽ trở về…

Với lối kể chuyện theo dòng tự sự, hồi tưởng giàu chất thơ của tác giả Lê Hồng Nguyên, số phận chìm nổi của một gia đình giáo dân bên bãi bồi sông Hồng - gia đình ông Nết - cũng là bức tranh nghiệt ngã của thời cuộc được tái hiện với những khổ đau, mất mát, chia ly và khát vọng đoàn tụ; với lụi tàn, hồi sinh và khát vọng hạnh phúc. Nhờ sự bền bỉ, bao dung, ấm áp của thầy Nết, những người chài lưới nghèo khổ, quanh năm sống trên con thuyền đã theo lời ông về dựng lại xóm làng, để tiếng chuông nhà thờ lại ngân lên mỗi sớm, mỗi chiều…

Thế nhưng, trải qua những cơn thiên tai, dòng nước lũ dữ sông Hồng đã xóa sổ làng Hoàng Đạo cũ cùng ngôi nhà thờ xưa, dân làng buộc phải di dời vào phía trong đê để lập nên Xóm Mới. Và ở nơi đó, dù ngôi làng địa lý đã biến mất, nhưng một ngôi làng của ký ức thì vẫn còn. Để rồi nhiều năm sau, chính tại nơi xóm làng cũ từng biến mất không để lại dấu tích, một bãi phù sa mới lại trồi lên xanh tốt với sức sống của những rặng chuối, bụi tre. Sự sống, sự sinh sôi lại bắt đầu. Từ tâm thức ấy, nhà văn Lê Hồng Nguyên qua những trang viết của mình đã xây dựng nên một làng Hoàng Đạo với ý nghĩa là biểu tượng của mạch nguồn sự sống, sự hồi sinh: Những người con xa xứ sẽ mãi còn trong tâm thức ngôi làng của ký ức, ngôi làng của tình thân…

2. Cuốn tiểu thuyết đề cập tới mốc lịch sử là cuộc di cư của đồng bào công giáo miền Bắc theo luận điệu "Chúa đã vào Nam" (trong những năm 1954-1955). Đây là một đề tài đã xuất hiện trong nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật. Điều mới mẻ ở "Gió chiều Hoàng Đạo" là tác giả đã lựa chọn cách kể chuyện bằng bút pháp hiện thực tự sự, giàu chất thơ. Ở đó, giữa dòng chảy dữ dội của lịch sử với những số phận con người nhỏ bé mong manh được nhìn qua lăng kính của Hà - một cô gái mới lớn với tâm hồn trong trẻo và nhiều bỡ ngỡ trước cuộc đời.

2.jpg
"Gió chiều Hoàng Đạo" là tiểu thuyết thứ 4 của nhà văn Lê Hồng Nguyên.

Đó là biến cố của một gia đình, là hiện thực nghiệt ngã, những nghịch cảnh đau đớn đến thắt lòng như cảnh người dân cuồng loạn đốt phá chính mái nhà, hạt ngô, hạt thóc của mình vất vả làm ra trước giờ di cư; là cảnh vôi bột trắng xóa rắc ngập tràn sân nhà và mộ phần người cha bị nghi chết vì dịch bệnh; hay cái chết tức tưởi của Long giữa đỉnh lũ tháng Bảy… Nhưng trên nền đổ vỡ, hoang tàn và nhiều đớn đau ấy là giọng văn nữ tự sự trữ tình đượm buồn, cùng với vẻ đẹp của châu thổ sông Hồng - biểu tượng của đất mẹ, dòng sông mẹ - cũng là biểu tượng của sự sinh sôi, sự che chở cho những phận người nhỏ bé.

Không chỉ tái hiện một mảng đời sống, thân phận con người trong những bước ngoặt, vòng xoáy của lịch sử, tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" dường như còn là một khúc ca về đức tin - chỗ dựa tinh thần quan trọng, cuối cùng của con người. Bà Nết đã cải đạo theo chồng, nhưng sau những biến cố gia đình, sau khi chồng chết, như một nỗi niềm tự nhiên, bà lại trở về với đạo gốc của mình là đạo Phật, lại tìm thấy sự an ủi và chở che nơi thánh Mẫu, nơi Phật bà Thiên thủ Thiên nhãn và sự kết nối tâm linh sau làn khói hương…

Chia sẻ niềm vui về tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" ra đời sau nhiều ngày tháng chờ đợi, nhà văn Lê Hồng Nguyên cho biết: "Thông điệp mà tôi muốn nhắn nhủ, gửi gắm tới độc giả đó là: Dù là đạo nào, đức tin nào nhưng đạo đó, đức tin đó nâng đỡ tâm hồn, cứu rỗi tinh thần con người thì đạo đó đều tốt đẹp. Tôi cho rằng, đó là sự tương đồng của các giá trị tâm linh. Tôn giáo - dù là Thiên Chúa giáo, Phật giáo hay tín ngưỡng thờ Mẫu, tấm lòng người Việt đều hướng đến đích cao nhất là tình yêu thương, sự tha thứ và cứu rỗi con người. Tinh thần "sống đẹp Đạo, đẹp Đời" mà người cha truyền lại cho con mình chính là giá trị cốt lõi nâng đỡ các nhân vật vượt qua mọi kiếp nạn, biến cố và có niềm tin về tương lai, về hạnh phúc, về ngày gia đình được đoàn tụ…".

Tác giả của "Gió chiều Hoàng Đạo" đã khéo léo đan cài chuyện riêng với chuyện chung, số phận cá nhân với những biến động lịch sử, khiến bức tranh đời sống rộng lớn mà gần gũi. Họ có thể là ông bà Nết, là Vạn, là Hà, là Long, là Khoa… mà cũng có thể là bất kỳ ai trong cuộc đời này. Mỗi con người dù nhỏ bé, khiêm nhường, dù họ đã hòa vào đất mẹ lặng im, nhưng đều chứa đựng một phần của lịch sử dân tộc này, đất nước này.

Những trang viết tưởng chừng là lời tự sự của một gia đình, một làng quê, một xóm bãi… nhưng dường như cũng chính là lời tự sự của một lớp người đã sống trong một thời đại nhiều biến động của dân tộc kéo dài từ dấu mốc năm 1954 cho đến nhiều năm sau, trong đó có nỗi đau chia cắt và khát vọng hòa hợp ngàn đời của người Việt Nam. Trong thế giới ấy, không có số phận nào hoàn toàn đứng ngoài những khúc quanh của lịch sử: Một biến cố có thể làm đổi hướng cả cuộc đời; một định kiến có thể đẩy những phận người vào cô độc; một cuộc chia lìa tưởng chừng chỉ 2 năm nhưng lại kéo dài đến tận ngày bạc đầu.

Khoảnh khắc bà Hà và bà Vạn ôm nhau khóc sau bảy mươi năm biệt vô âm tín cũng là sự khẳng định: Đức tin, tình người, tình nước, luôn thấm đẫm, gắn kết con người Việt Nam.

Nguyệt Hà

Các tin khác

Thượng tá, nhà biên kịch Vũ Xuân Cải: Giữ cho mình “ngọn lửa”

Thượng tá, nhà biên kịch Vũ Xuân Cải: Giữ cho mình “ngọn lửa”

Thượng tá, nhà biên kịch Vũ Xuân Cải là một cán bộ đầu tiên được tuyển về để xây dựng Đoàn kịch Bộ Nội vụ, nay là Nhà hát kịch Công an nhân dân (CAND) từ cách đây hơn 40 năm. Tốt nghiệp ngành Đạo diễn Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, nhưng suốt cuộc đời hoạt động nghệ thuật của mình, ông gắn bó với vai trò biên kịch và vinh dự được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học, Nghệ thuật năm 2022.

Chiêu mới

Chiêu mới

Vào buổi trưa một ngày nọ, có hai thanh niên dáng vẻ hung dữ bước vào cửa hàng. Họ là những người kinh doanh cùng phố, đến tìm ông chủ và nói rằng việc cửa hàng tự ý giảm giá đã vi phạm quy định của ngành kinh doanh, đồng thời yêu cầu ông chủ khôi phục mức giá cũ.

“Tổng đài đặc biệt”

“Tổng đài đặc biệt”

Thực ra, không có một phiên hiệu nào là “Tổng đài đặc biệt ” trong bộ máy tổ chức của Bộ Công an thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nhưng, với tính chất, công việc và những con người làm việc cho bộ phận này thì có thể gọi đó là “Tổng đài đặc biệt” - nòng cốt của Phòng Thông tin vô tuyến điện báo - một đơn vị Anh hùng.

Sáng tạo văn học, nghệ thuật trong thời đại AI

Sáng tạo văn học, nghệ thuật trong thời đại AI

Nghị quyết số 80-NQ/TW (NQ 80) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh, đề cao vai trò cực kỳ quan trọng của văn hóa, đồng thời đưa ra những đột phá về nhận thức lý luận, phù hợp với xu hướng chung của quốc tế thời hội nhập toàn cầu. Với văn học, nghệ thuật, NQ 80 mở ra cả một chân trời sáng tạo mới.

Giới điện ảnh chuyên nghiệp có ái ngại phim AI không?

Giới điện ảnh chuyên nghiệp có ái ngại phim AI không?

Phim AI đang làm mưa làm gió trên mạng xã hội, đã thôi thúc nhiều nhà điện ảnh háo hức triển khai dự án chuyển đổi ngôn ngữ công nghệ thành thẩm mỹ nghệ thuật. Thế nhưng, giới làm phim chuyên nghiệp đang có những góc nhìn khác nhau về phim AI, thậm chí có người tuyên bố khước từ đứa con lai của thành tựu công nghệ và tư duy sáng tạo.

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

Tia lửa

Tia lửa

Vài tia sáng cuối cùng xuyên qua tán cây leo lét. Tế bào cảm quang trong mắt bắt đầu rơi vào trạng thái mù mờ. Chỉ chút nữa thôi, đêm đen sẽ tràn tới. Bính nhận ra mình đang trong cảnh màn trời chiếu đất. Khi đó, một tia sét bất ngờ cắt ngang cơn dông, liền sau là một tiếng gầm...

Cảm ơn vì đã ngoại tình

Cảm ơn vì đã ngoại tình

Ban đầu, anh ta đã chuẩn bị tinh thần để chiến đấu, nhưng đối phương lại đầu hàng mà chẳng cần giao chiến. Anh ta cảm thấy thực sự tồi tệ. Tôi không biết có phải ảo giác hay không, nhưng dường như người bị bỏ rơi chính là anh ta chứ không phải cô vợ.

Sau những mùa Sơn Tra

Sau những mùa Sơn Tra

Biết tính Sum, Vừ mang theo chiếc áo hồng của cô theo, vắt lên chỗ cành cây nhiều quả chín nhất, cho hương thơm của quả đượm vào trong áo, chiều Vừ sẽ mang về cho Sum gối đầu giường. Cái buồng nhỏ của vợ chồng Vừ thơm lựng mùi hương của những trái sơn tra.

Bộ ba…

Bộ ba…

“Thi thể được phát hiện sáng nay tại khu Bowery. Nạn nhân bị bắn ngay sau nửa đêm bằng một viên đạn bằng vàng. Nhân chứng trông thấy một người đàn ông có râu đi quanh khu vực vào thời điểm ấy. Ông ta mặc áo choàng lụa xanh dài thướt tha và đội thứ được mô tả giống một chiếc vương miện”.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Thay ổ khóa

Thay ổ khóa

"Tôi nói thế này nhé, nếu xe của anh được trang bị loại khóa này mà vẫn bị cạy ra hoặc bị đánh cắp, tôi sẵn sàng đền cho anh một chiếc xe mới".

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

“Vua hội nghị''

“Vua hội nghị''

Lão khởi đầu từ chuyện thời tiết rồi chuyển sang giao thông, từ giao thông nói sang kinh tế, rồi mới vòng qua tầm nhìn công ty. Đến lúc kết thúc, ngay cả chính lão cũng quên mất chủ đề ban đầu của cuộc họp.