1. Nhà văn Lê Hồng Nguyên được biết đến với một giọng văn nữ nhiều cảm xúc, với các tác phẩm lấy nhân vật nữ làm trung tâm. Tác phẩm của chị thường đề cập tới số phận người phụ nữ với những đấu tranh nội tâm, khát vọng vươn lên khẳng định mình, khát vọng về tình yêu và hạnh phúc. Trước "Gió chiều Hoàng Đạo", nhà văn Lê Hồng Nguyên đã xuất bản một số tiểu thuyết như "Gió ngã ba" (NXB Hội Nhà văn, 2005), "Vũ điệu" (NXB Quân đội Nhân dân, 2006), "Con hoang" (NXB Hội Nhà văn 2015).
Theo chia sẻ của nhà văn Lê Hồng Nguyên, tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" được hoàn thành trong khoảng thời gian gần 10 năm (từ 2017-2026). "Trong giai đoạn đó, thế giới trải qua đại dịch COVID-19 với nhiều biến cố. Mỗi người đều có chiêm nghiệm, trải nghiệm riêng về đời sống, về tinh thần, về những được mất trong cuộc đời. Chính trong giai đoạn này, ý tưởng viết một tiểu thuyết về thân phận con người, thân phận những người phụ nữ trong dòng chảy của lịch sử đã hình thành trong tâm tưởng của tôi. Với một người viết, dường như những chất liệu sinh động, những va đập trong cuộc sống, những trải nghiệm của bản thân đã ngấm vào tôi, chảy trong tôi từ lúc nào. Cho đến khi những tiếng nói từ bên trong thôi thúc tôi viết ra tất cả những điều mình đã thấy, đã suy tưởng…" - nhà văn Lê Hồng Nguyên bộc bạch.
Tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" là câu chuyện kể về những phận người trong một xóm đạo Công giáo lâu đời. Đời sống của những con chiên ngoan đạo bình yên bên dòng sông với nghề chài lưới, với những thửa ruộng tươi tốt màu mỡ phù sa gắn liền với tiếng chuông nhà thờ mỗi sáng, chiều và các nghi lễ tôn giáo thấm đẫm đức tin. Nhưng rồi những con người bình dị ấy đã bị cuốn vào vòng xoáy lịch sử với dấu mốc là Hiệp định Giơ-ne-vơ ngày 20/7/1954. Để rồi, từ một làng công giáo toàn tòng như Hoàng Đạo phải trải qua cảnh hoang tàn khi giáo dân quyết định từ bỏ nơi chôn rau cắt rốn, gồng gánh xuống Hải Phòng để lên tàu vào Nam, vì tin theo những luận điệu xuyên tạc. Làng Hoàng Đạo chỉ còn gia đình ông Nết lựa chọn ở lại - bởi vì họ không thể ra đi khi cô con gái của mình là Vạn đã bỏ nhà trốn biệt tích ngay đêm trước ngày cưới. Họ ở lại với hy vọng một ngày nào đó, con gái sẽ trở về…
Với lối kể chuyện theo dòng tự sự, hồi tưởng giàu chất thơ của tác giả Lê Hồng Nguyên, số phận chìm nổi của một gia đình giáo dân bên bãi bồi sông Hồng - gia đình ông Nết - cũng là bức tranh nghiệt ngã của thời cuộc được tái hiện với những khổ đau, mất mát, chia ly và khát vọng đoàn tụ; với lụi tàn, hồi sinh và khát vọng hạnh phúc. Nhờ sự bền bỉ, bao dung, ấm áp của thầy Nết, những người chài lưới nghèo khổ, quanh năm sống trên con thuyền đã theo lời ông về dựng lại xóm làng, để tiếng chuông nhà thờ lại ngân lên mỗi sớm, mỗi chiều…
Thế nhưng, trải qua những cơn thiên tai, dòng nước lũ dữ sông Hồng đã xóa sổ làng Hoàng Đạo cũ cùng ngôi nhà thờ xưa, dân làng buộc phải di dời vào phía trong đê để lập nên Xóm Mới. Và ở nơi đó, dù ngôi làng địa lý đã biến mất, nhưng một ngôi làng của ký ức thì vẫn còn. Để rồi nhiều năm sau, chính tại nơi xóm làng cũ từng biến mất không để lại dấu tích, một bãi phù sa mới lại trồi lên xanh tốt với sức sống của những rặng chuối, bụi tre. Sự sống, sự sinh sôi lại bắt đầu. Từ tâm thức ấy, nhà văn Lê Hồng Nguyên qua những trang viết của mình đã xây dựng nên một làng Hoàng Đạo với ý nghĩa là biểu tượng của mạch nguồn sự sống, sự hồi sinh: Những người con xa xứ sẽ mãi còn trong tâm thức ngôi làng của ký ức, ngôi làng của tình thân…
2. Cuốn tiểu thuyết đề cập tới mốc lịch sử là cuộc di cư của đồng bào công giáo miền Bắc theo luận điệu "Chúa đã vào Nam" (trong những năm 1954-1955). Đây là một đề tài đã xuất hiện trong nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật. Điều mới mẻ ở "Gió chiều Hoàng Đạo" là tác giả đã lựa chọn cách kể chuyện bằng bút pháp hiện thực tự sự, giàu chất thơ. Ở đó, giữa dòng chảy dữ dội của lịch sử với những số phận con người nhỏ bé mong manh được nhìn qua lăng kính của Hà - một cô gái mới lớn với tâm hồn trong trẻo và nhiều bỡ ngỡ trước cuộc đời.
Đó là biến cố của một gia đình, là hiện thực nghiệt ngã, những nghịch cảnh đau đớn đến thắt lòng như cảnh người dân cuồng loạn đốt phá chính mái nhà, hạt ngô, hạt thóc của mình vất vả làm ra trước giờ di cư; là cảnh vôi bột trắng xóa rắc ngập tràn sân nhà và mộ phần người cha bị nghi chết vì dịch bệnh; hay cái chết tức tưởi của Long giữa đỉnh lũ tháng Bảy… Nhưng trên nền đổ vỡ, hoang tàn và nhiều đớn đau ấy là giọng văn nữ tự sự trữ tình đượm buồn, cùng với vẻ đẹp của châu thổ sông Hồng - biểu tượng của đất mẹ, dòng sông mẹ - cũng là biểu tượng của sự sinh sôi, sự che chở cho những phận người nhỏ bé.
Không chỉ tái hiện một mảng đời sống, thân phận con người trong những bước ngoặt, vòng xoáy của lịch sử, tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" dường như còn là một khúc ca về đức tin - chỗ dựa tinh thần quan trọng, cuối cùng của con người. Bà Nết đã cải đạo theo chồng, nhưng sau những biến cố gia đình, sau khi chồng chết, như một nỗi niềm tự nhiên, bà lại trở về với đạo gốc của mình là đạo Phật, lại tìm thấy sự an ủi và chở che nơi thánh Mẫu, nơi Phật bà Thiên thủ Thiên nhãn và sự kết nối tâm linh sau làn khói hương…
Chia sẻ niềm vui về tiểu thuyết "Gió chiều Hoàng Đạo" ra đời sau nhiều ngày tháng chờ đợi, nhà văn Lê Hồng Nguyên cho biết: "Thông điệp mà tôi muốn nhắn nhủ, gửi gắm tới độc giả đó là: Dù là đạo nào, đức tin nào nhưng đạo đó, đức tin đó nâng đỡ tâm hồn, cứu rỗi tinh thần con người thì đạo đó đều tốt đẹp. Tôi cho rằng, đó là sự tương đồng của các giá trị tâm linh. Tôn giáo - dù là Thiên Chúa giáo, Phật giáo hay tín ngưỡng thờ Mẫu, tấm lòng người Việt đều hướng đến đích cao nhất là tình yêu thương, sự tha thứ và cứu rỗi con người. Tinh thần "sống đẹp Đạo, đẹp Đời" mà người cha truyền lại cho con mình chính là giá trị cốt lõi nâng đỡ các nhân vật vượt qua mọi kiếp nạn, biến cố và có niềm tin về tương lai, về hạnh phúc, về ngày gia đình được đoàn tụ…".
Tác giả của "Gió chiều Hoàng Đạo" đã khéo léo đan cài chuyện riêng với chuyện chung, số phận cá nhân với những biến động lịch sử, khiến bức tranh đời sống rộng lớn mà gần gũi. Họ có thể là ông bà Nết, là Vạn, là Hà, là Long, là Khoa… mà cũng có thể là bất kỳ ai trong cuộc đời này. Mỗi con người dù nhỏ bé, khiêm nhường, dù họ đã hòa vào đất mẹ lặng im, nhưng đều chứa đựng một phần của lịch sử dân tộc này, đất nước này.
Những trang viết tưởng chừng là lời tự sự của một gia đình, một làng quê, một xóm bãi… nhưng dường như cũng chính là lời tự sự của một lớp người đã sống trong một thời đại nhiều biến động của dân tộc kéo dài từ dấu mốc năm 1954 cho đến nhiều năm sau, trong đó có nỗi đau chia cắt và khát vọng hòa hợp ngàn đời của người Việt Nam. Trong thế giới ấy, không có số phận nào hoàn toàn đứng ngoài những khúc quanh của lịch sử: Một biến cố có thể làm đổi hướng cả cuộc đời; một định kiến có thể đẩy những phận người vào cô độc; một cuộc chia lìa tưởng chừng chỉ 2 năm nhưng lại kéo dài đến tận ngày bạc đầu.
Khoảnh khắc bà Hà và bà Vạn ôm nhau khóc sau bảy mươi năm biệt vô âm tín cũng là sự khẳng định: Đức tin, tình người, tình nước, luôn thấm đẫm, gắn kết con người Việt Nam.